سرویس تئاتر هنرآنلاین: با جمعی از مدیران و اساتید هنر و تئاتر دیداری با وزیر جدید فرهنگ و ارشاد اسلامی جناب دکتر سیدرضا صالحی امیری در معاونت هنری داشتیم. از طرز تفکر و مشی فکری ایشان اطلاع کامل داشتم. از تدریسهای ایشان در دانشگاه علوم تحقیقات تا مقالات و کتب و سخنرانیهایشان.
آقای وزیر بر این باور بود که در منظومه فرهنگی نظام اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قطعهای از پازل بزرگ نظام فرهنگی است که در مدار حرکت منسجم نظام فرهنگی و در چارچوب سلسله مراتب تعریف شده حرکت میکند. بنابراین لازم است تا نگاه ما به این دستگاه فرهنگی متناسب با حدود وظایف و اختیارات و در قیاس با سایر نهادهای مؤثر و سیاستگذار فرهنگ باشد. بر این اعتقادم که بهترین راه اداره نظام فرهنگی متکثر، انسجام فرهنگی است.
چرا که دستیابی به توسعه و تعالی فرهنگی بهعنوان هدف غایی چشمانداز فرهنگی در گرو حرکت منسجم، سازوار، مؤثر و پویای نظام فرهنگی است. از اینرو هرگونه اخلال در روند حرکت ارگانیکی این منظومه فرهنگی منسجم، منجر به چالش، آسیب یا مناقشه فرهنگی خواهد شد.
آن چه برای اولین بار از زبان ایشان در قامت یک مقام عالی عرصه فرهنگ و هنر میشنیدم، نگاهی نو و بدیع بود. البته او تئاتر را از نگاه فرهنگ تحلیل و تفسیر میکرد و صادقانه ادعا میکرد تئاتر را نمیشناسد. به تعبیر استاد علی منتظری "از آنجا که هنر بخشی از فرهنگ قلمداد میشود، طبیعتاً و بهطور سیستمی با دیگر عناصر و اجزای فرهنگ ارتباطی متقابل مییابد. این ارتباط، البته ارتباط دیالکتیکی جزء با جزء و جزء با کل خواهد بود؛ یعنی ارتباط یک عنصر فرهنگی با دیگر عناصر فرهنگی و تاثیر و تاثر آنها با یکدیگر و نیز ارتباط تئاتر با فرهنگ کلی و عمومی و تاثیر و تاثر این دو در یکدیگر است. همین ویژگی تئاتر است که آن را تا سطح نیاز فرهنگی جامعه ارتقا میدهد. چرا که در چنین جایگاهی تئاتر میتواند بخشی از ارزشهای فرهنگی جامعه را بازتولید کند. علاوهبر این که تئاتر به عنوان یک عنصر فرهنگی از توانایی بالایی در انتقال ارزشهای عام بشری برخوردار است. اختصاص داشتن و اختصاص یافتن آثار بزرگ در تئاتر زاده چنین کارکردی در این هنر است. ارزشهای عدالتخواهی، انساندوستی، پرهیز از رذایل اخلاقی مانند دروغ و نیرنگبازی، نبود عاقبت «خیر» در نامردمی و ناجوانمردی و مردم دوستی از جمله ارزشهایی است که در بسیاری از نمایشنامههای جهانی ترویج میشود؛ ارزشهایی که تعلق به مرز و بوم خاصی ندارد و در آثار حکمای ایران زمین نیز به وفور قابل ملاحظهاند.
چنین نقشی را تئاتر، بیشتر و پرتوانتر میتواند برای فرهنگ انجام دهد. اگر متون نمایشی مناسب و ماندگاری در چارچوب فرهنگ یک مرز و بوم تدوین شود، آن متن میتواند در دورههای گوناگون، ارزش مورد نظر فرهنگی مستقر در خود را به تناوب باز تولید کند. در فرهنگ ایرانی به جهت غنای حکمی متون کهن به صورت بالقوه چنین امکانی وجود دارد. از اینرو، به صورت بالقوه و نظری، تاتر میتواند به عنوان عنصری فرهنگی نقش ایفا کند و بخشی از نیاز جامعه را با بازتولید ارزشهای فرهنگی برآورده نماید و به تدوام حیات فرهنگی جامعه مدد رساند. علاوه بر این، تاتر به جهت جایگاه ویژهاش در حوزه فرهنگ، به خوبی میتواند به نیاز گفت و گوی فرهنگی پاسخ دهد. این نیاز در دو سطح قابل مشاهده است: یکی در سطح روابط بین اقشار اجتماعی جامعهای مشخص تا از این طریق از یک سو ارزشهای مشترک تعالی یابند و از سوی دیگر با بیان تفاوتهای اجتماعی، سطح و آستانه رواداری بین افراد و گروههای مختلف افزایش یابد. نیاز دیگر در سطح بینالمللی مشاهده میشود. روابط فرهنگی بین ملتها از طریق تبادل عناصر و کالاهای فرهنگی شکل میگیرد که تاتر در این میان میتواند روابط متقابل مثبتی را سامان دهد.
وزرای دولت ها معمولا ارتباطی با شاخه تخصصیشان ندارند و گاهاً چند رشته تخصصی را همزمان هدایت و مدیریت مینمایند. اما برخی وزراء در مدیریت حوزه مسئولیت تحت امرشان براساس بینش و معرفت هماهنگ با آن موضعگیری مینمایند.
عرصه فرهنگ، عرصه استقلال مآبی، آزادگی و مرعوب واقع نشدن است.
عرصه فرهنگ، عرصه ایستادگی و مقاومت در برابر ناهنجاری های اجتماعی و شکستن جمود و تحجر است.
عرصه فرهنگ، عرصه آزاد اندیشی و نوآوری است.
عرصه فرهنگ، عرصه ادب، اخلاق و متانت است.
و عرصه فرهنگ عرصه متناسب با زمان و جامعه عمل نمودن است.
او در مقدمهای کوتاه محتوای سبد مصرف جامعه و خانواده ایرانی را در این زمان به ترتیب اولویت سینما (4)، موسیقی (2)، تئاتر (1)، و کتاب (0.5) اعلام نمود و بر این باور بود که باید تئاتر در رقابتی منطقی و هنری و بدور از شعارزدگی و سیاست مداری خود را به منزلت دیوار به دیوار سینما برساند. البته وزیر انصاف را رعایت کرد و گفت تئاتر امروزه یک جهش جدی پیدا کرده و کمتر چالش برای کشور بوجود میآورد و خاضعانه از همه هنرمندان، مدیران، نخبگان و ... خواست در ارتقای این عنصر فرهنگ تلاش نمایند. او درست میگفت. قطار ایستاده تئاتر رد سالیان ماضی، اینک به راه افتاده و سرعت گرفته است و سنگ زدنهای واهی به تئاتر حاصل حرکت رو به رشد اوست نه وادادگی آن است.
آقای وزیر میگفت به شما بگویم دیگری خبری از انزوا، تخریب و انگ زدن نیست و قطار تئاتر هر روز سرعت بیشتری میگیرد و اگر سنگی به سویش پرتاب میشود طبیعی است و نباید مانع ارتقاء آن شود.
او که دستی بر آتش فرهنگ و مدیریت و سیاستگذاری فرهنگی دارد و رویکردهای فرهنگی را خوب رصد میکند، با تکیه بر داشتههایش میگفت: گسترش اجتماعی تئاتر مصادف است با کاهش آسیبهای اجتماعی و واکسینه شدن جامعه از امراض اخلاقی همچون روابط نامشروع، HIV و ...
تئاتر خوب و پویا به تنهایی کار صد منبر و خطبه را مینماید و این به تجربه ثابت شده است.
او با بهرهگیری از رفتارهای غیر اخلاقی مطرح در جامعه به بررسی فرهنگ و گفتمان تئاتر برآمد و راهکار ارائه داد که گفتمان تئاتر باید در مورد مسائل اصلی جامعه برای درمان آن باشد. مسائل و موضوعاتی همانند بیاخلاقی، هوچیگری، عدم تعامل اجتماعی، طلاق، فحشاء، اعتیاد و خشونت.
وزیر دست روی نقطه گرانیکای رسالت تئاتر نهاد و حوزه تخصصی تئاتر را فراتر از بسیاری از موضوعات دانست و گفت: حوزه تئاتر، مسائل و مسئولیتهای اجتماعی است.
در حین حرف زدن وزیر نیم نگاهی به استاد بزرگ تئاتر آقای ایرج راد، دکتر اسدی، دبیر جشنواره بینالمللی تئاتر، هنرمند توانا، پیمان شریعتی، استاد اصغر همت، استاد حسین مسافر نمودم که با دقت گوش میدادند. و او با حرارت میگفت: مقوله تئاتر، تماماً دیالوگ متأثر از حوادث اجتماعی است. تئاتر هرگز بر محور مونولوگ نبوده و نیست. تئاتر بیانگر واقعیات اجتماعی و دغدغههای آن است.
تئاتر عامل بالندگی و پویایی فرهنگ عمومی جامعه است و میتواند آن را در هر ملتی با هر اندیشهای شکل و ارتقاء دهد.
آقای صالحی گفتمان فرهنگی تئاتر را بر گرفته از آموزههای دینی و در امتداد شجره طیبه انقلاب اسلامی و گفتمان امام راحل و مقام معظم رهبری میداند و چارچوب آن را بر چهار رکن معرفی مینماید: عقلانیت، دیانت، عدالت و اعتدال فرهنگی. این مدل چارچوب روشنی را برای نیل به یک جامعه دیندار و در عین حال مردم سالار و سازگار با مقتضیات زندگی اجتماعی امروز ترسیم میکند.