سرویس تئاتر هنرآنلاین: هنر یکی از جلوه‌‏های فرهنگ هر ملت است. طرز تفکر، آداب و رسوم، اخلاق همه هنر منعکس می‏‌گردد به شکلی که یکی از راه‌های کشف ویژگی‏‌های هر عصری را، مطالعه آثار هنری آن عصر می‌‏دانند. بنابراین اثر هنری، اثری صرفا ساخته یک هنرمند خاص نیست، بلکه در جای‏ جای آن می‌توان رد پای تفکر هزاران مردم بومی را دید که برای شکل‌‏گیری و رسوخ آن تفکر در هنر تلاش کرده‌‏اند و تمامی این تلاش‌‏ها در قدرت گیرندگی یک هنرمند به تصویر در آمده است.

تئاتر نخستین تشکل اجتماعی بشری است که انسان ناخودآگاه به سوی آن گرایش پیدا کرد و بعدها به صورت خودآگاه آن را پرورش داده است.

تئاتر، مخاطب فرهیخته‌ای دارد مخاطبی که می‌تواند دغدغه‌ها و لایه‌های پنهان‌تری از مسائل جامعه را درک کند. با حرکت کشور به سوی توسعه و گسترش فناوری‌های نو، تغییراتی در جامعه و ارزش‌های آن صورت گرفته است که نمود این مسئله را در تئاتر - به عنوان هنری پیشرو با مخاطبان فرهیخته و نخبه- می‌توان مشاهده کرد.

بررسی روند آثار هنری به ویژه آثاری با مخاطبان خاص گامی در جهت سیاست‌گذاری بهتر حوزه فرهنگ و فرهنگی دیدن مسائل عمومی جامعه به جای سیاسی دیدن آنان است.

متأسفانه ظرفیت‌های تئاتر در ایران به کار گرفته نشده و آن را بیشتر به عنوان فرآیندی فوق برنامه دیده‌اند که متعلق به برخی افراد خاص است. تئاتر ایران بعد از انقلاب توانسته نقش بهتری ایفا کند ولی هرگز نتوانسته به آن جایگاه واقعی و متعالی خود در جامعه برسد و نقش و وظیفه خود را ایفا کند.

وقتی هنردوستی و فرهنگ‌پذیری رواج یابد، تنگناها و آسیب‌های مربوط به نهادهای نخستین (دفاعی و معیشتی) و سوگیری نهادهای بعدی (حقوقی، سیاسی و انتظامی) به سرعت بهبود یافته و امکان ایجاد جامعه‌ای فرهنگی و آرمانی افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی تئاتر منزلتی فراخور رسالت خود داشته، از نقش و جایگاهی بالا در میان توده‌های مردم به ویژه نخبگان برخوردار خواهد بود.

به نظر می‌رسد که پرداختن به تئاتر اجتماعی هنوز در کشور ما یک ضرورت است. همان طور که در دنیا نیز هنوز نمایش‌هایی اجرا می‌شوند که درباره مردمان همان روز است. اگر نمایش‌های امروز جهان جمع‌گرایانه نیست، اما فرد در اجتماع بررسی می‌شود.

تئاتر به عنوان کالای فرهنگی و رسانه‌ای، یکی از شاخص‌های اندازه‌گیری و بررسی الگوی مصرف کالاهای فرهنگی در جامعه است. از سویی ماناترین کارکرد تئاتر بازتاب و نمایش مسائل فرهنگ عمومی هر جامعه است.

امروزه اگر خواهان رشد تئاتر هستیم، باید نقد تئاتر را نیز جدی بگیریم و نگاهی اصولی و علمی به آن داشته باشیم.

براستی جایگاه نقد تئاتر در جامعه فعلی ما کجاست؟ مسلماً برای پاسخ به این سؤال خیلی‌ها خواهند گفت، در ابتدا باید جایگاه خود تئاتر را در جامعه امروز بررسی کنیم. اگر خود تئاتر جدی تلقی نشود و بهای لازم به آن داده نشود مسلماً نقد تئاتر نیز جایگاه نخواهد داشت. با این وجود، روزانه شاهد انتشار نقدهایی هستیم که در روزنامه‌ها، مجلات و سایت‌های خبری منتشر می‌شود. مرور این نقدها این پرسش را مطرح خواهد کرد که این نقدها تا چه اندازه اصولی و کاربردی هستند؟ اولین قدم برای نوشتن یک نقد، صداقت و دوری از ملاحظات معمول است.

منتقد باید بدون غرض و حب و بغض، تنها به نقد اثر بپردازد. همچنین یک نقد خوب باید برای خواننده که هم می‌تواند مخاطب تئاتر باشد و هم تولیدکننده کار مفید باشد. بیان نظرات کلی بدون توجه به دلایل و ارائه پیشنهاد هیچ کمکی نخواهد کرد و بیشتر به بیان یک نظر شخصی شبیه خواهد بود.

تئاتر بیش از دیگر هنرها جامعه را به نقد می‌کشد و امروز به این نقد بسیار نیازمندیم.

مسئولیت تئاتر نقد جامعه است و جامعه فراخور هنرهای نمایشی شکل می‌گیرد. جامعه نیاز به تئاتر دارد، چرا که تئاتر تجلی بخش فرهنگ روزمرگی ماست.

اجازه بدهید خلاصه کنم جشنواره تئاتر فجر بهترین فرصت برای مردم و مسئولین و متولیان قدرت، ثروت و فرهنگ است که نابهنجاری‌های اجتماعی را به نقد بکشانند. نقدی که در آن قواعد بازی رعایت شود نه یک طرفه به قاضی رفتن در آن صورت گیرد.

 

حجه‌الاسلام دکتر محمدمهدی بهداروند عضو شورای مرکزی ارزشیابی و نظارت