به گزارش هنرآنلاین، سمفونی «خسوف» با آهنگسازی محمدسعید شریفیان روایت موسیقایی از عاشوراست که طرح آهنگسازی آن سال ۱۳۷۵ پیریزی شد و پس از ۶ ماه تحقیق آهنگساز در متون ادبی و جمعآوری ملودیهای نوحهای عاشورا، با گزینش و استفاده نهایی از ۹ تم از قدیمیترین و معروفترین نوحهها، بعد از دو سال و نیم، در بهمن ۱۳۷۸ به پایان رسید.
سمفونی «خسوف» سال ۱۳۸۲ به مناسبت اربعین حسینی به همت ارکستر سمفونیک تهران با همکاری نوازندگان و خوانندگان ارکستر کُر «ایوا» کشور رومانی با حمایت مرکز موسیقی به مدت پنج شب در تهران اجرا شد و سپس به دعوت مدیریت فیلارمونیک «اولتنیا» رومانی به رهبری الکساندر یوزوب و با همراهی تمامی اعضای آن فیلارمونیک اجراهای مختلفی را در رومانی به همراه پخش زنده رادیویی سراسری داشت.
این سمفونی سالهای ۱۳۸۴ و ۱۳۸۵ به ضبط رسید و سال ۱۳۸۶ با همراهی ارکستر و کر فیلارمونیک «اولتنیا» به رهبری الکساندر یوزوب با همراهی الکا شینی خواننده سوپرانو، فلورانس لیپت خواننده منزو سوپرانو و زندهیاد اسحاق انور در قالب آلبوم موسیقی منتشر شد. سمفونی «خسوف» در یک قسمت مقدمه به همراه هفت قسمت؛ «حرکت کاروان به سوی مکه»، «طواف کعبه»، «حرکت کاروان به سوی کربلا»، «تاسوعا»، «شب عاشورا (مناجات)»، «روز عاشورا» و «عصر عاشورا (شام غریبان)» نوشته شده که اشعار آنها از سرودههای بیژن ترقی، خواجه عبدالله انصاری و حسان انتخاب شده است که در برخی قسمتها با یکدیگر تلفیق شدهاند.
اکنون قرار است ارکستر سمفونیک تهران زیرمجموعه بنیاد فرهنگی هنری رودکی پس از ۲۳ سال اثر ماندگار «خسوف» را به رهبری میهمان آرش امینی، همراهی گروه کُر به رهبری بهرنگ شگرفکار و خوانندگی هادی فیضآبادی پنجشنبه و جمعه (۱۵ و ۱۶ مردادماه) ساعت ۲۱:۳۰ در تالار وحدت به روی صحنه ببرد.
خسوف» اثری شاخص در موسیقی سمفونیک معاصر ایران است که با الهام از واقعه عاشورا و حماسه کربلا خلق شده و از برجستهترین نمونههای موسیقی عاشورایی در حوزه موسیقی ارکسترال ایران به شمار میرود. این اثر با بهرهگیری از ظرفیتهای ارکستر سمفونیک و گروه کُر، مفاهیمی همچون سوگ، ایثار، آزادگی، ایمان و حقیقتطلبی را در قالب زبانی موسیقایی و بیانی دراماتیک روایت میکند.
تمرینات ارکستر سمفونیک تهران برای کنسرت آیینی «خسوف» از چندین ماه گذشته در تالارهای زیرمجموعه بنیاد رودکی در حال انجام است و از یکشنبه (۱۱ مردادماه) تمرینهای کلی ارکستر با همراهی گروه کُر در تالار وحدت آغاز شده است. در جریان تمرین کنسرت «خسوف» با آرش امینی رهبر میهمان ارکستر سمفونیک تهران و هادی فیضآبادی خواننده این کنسرت گفت و گو کردهایم که در ادامه میآید.
چگونگی اجرای «خسوف» پس از دو دهه
آرش امینی رهبر میهمان ارکستر سمفونیک تهران درباره چگونگی اجرای کنسرت آیینی «خسوف» اظهار کرد: این اثر که روایتی موسیقایی از واقعه عاشوراست، سال ۱۳۷۸ توسط محمدسعید شریفیان تصنیف و تکمیل شد. «خسوف» یکی از بزرگترین و مهمترین آثار موسیقایی پس از انقلاب اسلامی است؛ نه فقط در حوزه آثار عاشورایی بلکه بهطور کلی در تاریخ موسیقی ایران، اثری بسیار بزرگ و قابل توجهی است.
وی گفت: «خسوف» حدود سالهای ۱۳۸۰ یا ۱۳۸۱، با همکاری ارکستر سمفونیک تهران و ارکستر فیلارمونیک رومانی که در آن زمان به ارکستر سمفونیک تهران پیوسته بود، به رهبری لوریس چکناواریان اجرا شد. در سالهای بعد، بارها از سوی نهادها و مجموعههای مختلف، علاقه و تلاشهایی برای اجرای دوباره این اثر صورت گرفت؛ اما به دلیل دشواری و پیچیدگی آن، این امکان فراهم نشد.
امینی افزود: «خسوف» از نظر فنی، چه در بخش ارکستراسیون و چه به ویژه در بخش گروه کُر، اثری بسیار پیچیده است. لایههای مختلف موسیقایی آن به شکلی درهمتنیده طراحی شدهاند و اجرای آن به امکانات گستردهای از نظر تعداد اعضای ارکستر، گروه کُر و جلسات تمرین نیاز دارد. به همین دلیل، اجرای این اثر پروژهای بزرگ و پرهزینه است و به تمرینهای فراوانی نیاز دارد. متاسفانه در تمام این سالها شرایط لازم برای اجرای مجدد آن فراهم نشد.
رهبر میهمان ارکستر سمفونیک تهران بیان کرد: امسال خوشبختانه به همت بنیاد رودکی، تصمیم جدی برای اجرای این اثر گرفته شد و تمام امکانات و ظرفیتها در این مسیر به کار گرفته شد. ما از اوایل خردادماه، با همکاری بنیاد رودکی، مراحل مقدماتی کار را آغاز کردیم؛ از آمادهسازی کتابخانه و نُتها گرفته تا سایر امور فنی و اجرایی. این فرایند، پروژهای بسیار مفصل و زمانبر بود.
وی گفت: همچنین گروه کُر به سرپرستی آقای شگرف کار، همکاری بسیار ارزشمند و حرفهای در آمادهسازی این اثر داشته است. تمرینهای ما نیز از تیرماه آغاز شد و تاکنون بیش از ۲۰ جلسه تمرین برگزار کردهایم. تمرینهای کلی را در تالار وحدت ادامه میدهیم. اکنون خوشبختانه کار به مرحله آمادهسازی نهایی رسیده است و روزهای پنجشنبه و جمعه (۱۵ و ۱۶ مردادماه) ساعت ۲۱:۳۰ در خدمت علاقهمندان خواهیم بود.
امینی درباره بعضی از ناهماهنگیها میان ارکستر سمفونیک و گروه کُر اظهار کرد: ۱۱ مردادماه نخستین جلسه تمرین ما در فضای اصلی تالار وحدت بود. در روزهای گذشته، تمرینات را در تالار رودکی انجام میدادیم که فضایی محدودتر داشت و اعضا به هم نزدیکتر بودند؛ همین موضوع باعث شده بود به آن محیط و آکوستیک خاص عادت کنیم.
رهبر میهمان ارکستر سمفونیک تهران افزود: انتقال تمرینها به صحنه اصلی تالار وحدت، نیاز به تنظیمات جدیدی داشت و با حمایت بنیاد رودکی، هماهنگیهای لازم انجام شد تا حدود پنج جلسه تمرین در همین سالن داشته باشیم. در جریان تمرین، هماهنگی ارکستر و گروه کُر به مرور بهتر شد و اعضا به خوبی جایگاه خود را در این فضای آکوستیک پیدا کردند. اطمینان دارم با چند تمرین پیشرو در تالار وحدت، به انسجام کامل و هماهنگی مطلوب خواهیم رسید.
ماندگاری «خسوف» و نظارت آهنگساز
امینی درباره حضور و نظارت محمدسعید شریفیان آهنگساز «خسوف» در جریان تمرینهای ارکستر بیان کرد: آقای شریفیان تاکنون در جریان تمرینها، به همراه بنده و آقای شگرفکار رهبر گروه کُر، ساعتها برای اجرای دقیق اثر وقت گذاشتند. او با نگاهی دقیق، روی تمامی سرعتها و تمپوها نظارت داشت و اصلاحات لازم را اعمال کرد؛ از ۱۲ مردادماه دوباره آقای شریفیان در کنار ارکستر خواهند بود تا روند کار با دقت نظر او تکمیل شود.
وی با اشاره به اجرای «خسوف» پس از دو دهه و ویژگیهای آن در جذب مخاطب گفت: «خسوف» جزء آثاری است که به دلیل ساختار بسیار مستحکم و آهنگسازی قدرتمند، ماندگار باقی خواهد ماند. همچنین اشعار بسیار زیبایی برای این اثر انتخاب شده است که در شب اجرا، همزمان با موسیقی نمایش داده خواهد شد تا مخاطب به طور کامل با عمق کلام ارتباط برقرار کند.
رهبر میهمان ارکستر سمفونیک تهران افزود: «خسوف» مانند سایر آثار بزرگ موسیقی جهان که پس از گذشت ۲۰۰ یا ۳۰۰ سال همچنان زنده و پویا اجرا میشوند، از طراوت و تازگی خاصی برخوردار است. در رفتار نوازندگان ارکستر و چگونگی اجرای قطعهها هم میتوان مشاهده میکرد که با چه توان، انرژی و همکاری ستودنی در حال پیشبرد کار هستند؛ این نشان میدهد که اثر همچنان پس از سالها، برای هنرمندان ما نیز زنده و تأثیرگذار است.
امینی درباره وضعیت نوازندگان ارکستر سمفونیک تهران در اجرای «خسوف» بیان کرد: ۲۳ یا ۲۴ سال پیش که این اثر برای نخستین بار به روی صحنه رفت، بنده در آن زمان، نوازنده ویولن در ارکستر سمفونیک تهران بودم و در آن اجرا حضور داشتم. امروز احساس میکنم سطح نوازندگی اعضای ارکستر نسبت به آن سالها بسیار بالاتر رفته است. بسیاری از نوازندگان فعلی جوان هستند، با جدیت تمرین میکنند و از توانایی فنی بالایی برخوردارند. گسترش ارتباطات و رسانههای جمعی نیز باعث شده است که نوازندگان ایرانی ارتباط بیشتری با نوازندگان سایر نقاط جهان داشته باشند و همگام با جریانهای روز موسیقی پیش بروند.
رهبر میهمان ارکستر سمفونیک تهران اظهار کرد: ارکستر در این پروژه بسیار سریع آماده شد. در حال حاضر، در تمرینهای نهایی، ارکستر تقریباً مشکل خاصی ندارد و تمرکز اصلی ما بیشتر بر همراهی و کمک به گروه کُر است. به صورت کلی، نوازندگان ارکستر عملکرد بسیار خوبی داشتهاند و همکاری آنان قابل تقدیر است.
نقش ارکستر سمفونیک تهران در اجرای آثار آهنگسازان ایرانی
امینی درباره اجرای آثار آهنگسازان ایرانی توسط ارکستر سمفونیک تهران و تاثیر آن با توجه به اینکه ارکستر در سالهای اخیر بیشتر آثار آهنگسازان کلاسیک غربی را اجرا کرده است، اظهار کرد: البته شاید نتوان با قطعیت گفت که ارکستر سمفونیک تهران در اجرای آثار ایرانی به آن اندازهای که اشاره کردید، تمرکز دارد اما تا جایی که من در دو، سه سال اخیر مشاهده کردهام، این ارکستر همواره بخشی از برنامههای خود را به اجرای آثار آهنگسازان ایرانی اختصاص داده است.
وی گفت: من خودم اجراهای مختلفی از آثار آهنگسازان ایرانی را شنیدهام؛ از جمله آثاری مانند «شفق» و «فلکالافلاک» و همچنین آثار متعدد دیگری از آهنگسازان ایرانی. به صورت طبیعی اجرای آثار آهنگسازان نسلهای گذشته و چهرههای فرهیختهای همچون محمدسعید شریفیان و فرهاد فخرالدینی، اهمیت بسیاری دارد و این اجراها نیز عموماً با کیفیت مطلوبی ارائه شدهاند.
رهبر میهمان ارکستر سمفونیک تهران افزود: در عین حال، نکته مثبت دیگری که به چشم میخورد این است که بنیاد رودکی برای آهنگسازان جوانتر نیز فرصتهایی فراهم میکند. برای نمونه، آثاری از آهنگسازان جوانی مانند میلاد آقایی و دیگر هنرمندان این نسل، در سالهای اخیر با ارکستر سمفونیک تهران اجرا شده است. این رویکرد میتواند به تداوم و پویایی جریان آهنگسازی و اجرای موسیقی ارکسترال در کشور کمک کند.
چگونگی همکاری خواننده با ارکستر سمفونیک تهران
هادی فیضآبادی خواننده موسیقی سنتی نیز در کنسرت آیینی «خسوف» به عنوان خواننده همکاری میکند، در این باره اظهار کرد: بسیار خوشحالم که در اجرای «خسوف» در کنار ارکستر سمفونیک تهران، به رهبری آرش امینی و آهنگسازی محمدسعید شریفیان، روی صحنه خواهم رفت. بخش عمده این کنسرت بر عهده گروه کُر و ارکستر است و من نیز افتخار دارم در بخش کوتاهی، ارکستر را همراهی کنم. امیدوارم مخاطبان از این اجرا لذت ببرند.
وی گفت: تمرینهای من به تازگی آغاز شده است. چالش خاصی در این بخش ندارم و امیدوارم بتوانم مسئولیتی را که بر عهدهام گذاشته شده، به بهترین شکل انجام دهم. ارکستر تاکنون بسیار هماهنگ و حرفهای به تمرینهای خود ادامه داده است و از این پس نیز تلاش میکنم هر چه بیشتر با اعضای ارکستر هماهنگ شوم و این مسئولیت را به بهترین نحو به انجام برسانم.
فیضآبادی با اشاره به اجرای موسیقی آیینی افزود: اجرای چنین آثاری اهمیت بسیاری دارد. این پروژهها به طور معمول آثاری هستند که با افتخار به آنها دعوت میشویم؛ آثاری که از پشتوانهای فکری و آیینی برخوردارند و با استقبال خوب مخاطبان مواجه میشوند. امیدوارم این اجرا نیز مورد توجه مردم قرار گیرد و مخاطبان از آن لذت ببرند.
ضرورت حمایت از آثار مستقل موسیقایی
این خواننده موسیقی سنتی با تاکید بر ضرورت حمایت از آثار مستقل موسیقایی اظهار کرد: استقبال مخاطبان عموما از کنسرتهای آیینی خوب است و ظرفیت سالنها نیز در بیشتر مواقع تکمیل میشوند. در جامعه، سلیقهها و علایق گوناگونی وجود دارد و اینکه بتوان پاسخگوی این تنوع بود و خواستههای مختلف مخاطبان را برآورده کرد، به طور قطع ارزشمند است.
وی گفت: امیدوارم در کنار آثار آیینی، به آثار مستقل نیز توجه بیشتری شود و امکان فعالیت و اجرای آنها فراهم باشد. آثار آیینی معمولاً از حمایت ارکستر و نهادهای دولتی برخوردارند و با توجه به ابعاد گسترده این پروژهها، چنین پشتیبانی منطقی و ضروری است. با این وجود، ارکسترها و گروههای مستقل نیز علاقهمند هستند در این حوزه حضور داشته باشند تا تفاوت و تنوع میان این جریانها نیز به خوبی دیده شود.
فیضآبادی با اشاره به وضعیت اجرای موسیقی آیینی در مقایسه با سایر گونههای موسیقایی افزود: برخی از هنرمندان، همکاران و دوستان، بنا بر دلایل شخصی یا حرفهای، ممکن است در مقطعی فعالیت کمتری داشته باشند، آثار و کنسرتهای آیینی که در سالهای اخیر افتخار حضور در آنها را داشتهام، به دلیل برخورداری از حمایت نهادهای دولتی، امکان تولید و اجرا پیدا کردند.
وی خاطرنشان کرد: نهادهای دولتی به طور معمول از آثار آیینی پشتیبانی میکند و همین حمایت باعث میشود پروژههایی با این حجم گسترده از ارکستر و گروه کُر بتوانند روی صحنه بروند و به گوش مخاطبان برسند. اگر اجرای چنین آثاری مستقل بود؛ منظورم از مستقل، غیردینی یا غیرآیینی است، هزینههای سنگینی برای ارکستر، نوازندگان، تهیهکنندگان و سرمایهگذاران خصوصی ایجاد میکرد. سرمایهگذاران خصوصی نیز از پذیرش چنین هزینههای بالایی استقبال نمیکنند؛ چراکه ممکن است از نظر اقتصادی، مخاطب و بازگشت سرمایه کافی وجود نداشته باشد.
این خواننده موسیقی سنتی گفت: به همین دلیل، شاید برخی تصور کنند که در سالهای اخیر توجه بیشتری به آثار آیینی شده است اما باید توجه داشت که آثار اوراتوریو در تمام دورههای تاریخ موسیقی وجود داشتهاند و همواره مخاطبان خاص خود را داشتهاند. بخشی از مخاطبان به دلیل علایق و باورهای مذهبی در این اجراها شرکت میکنند، بخشی دیگر به خاطر علاقه به موسیقی ارکسترال و گروه کُر و گروهی نیز صرفاً برای تماشای یک اجرای بزرگ و شنیدن ارکستر به سالن میآیند. این انگیزهها با یکدیگر منافاتی ندارند و همه این گروهها میتوانند در کنار هم، مخاطبان یک اثر موسیقایی باشند.
ارکستر سمفونیک تهران زیرمجموعه بنیاد فرهنگی هنری رودکی است که ۲۳ اردیبهشت ماه امسال در رویداد «شاهنامه و هویت ایرانی» به رهبری آرش امینی و همراهی گروه کُر، قطعههای سرود جمهوری اسلامی، «نیایش یزدان» اثر حشمت سنجری، «ایران» اثر ارسلان کامکار، «افق بیکران» اثر حشمت سنجری و «شاهنامه وطن است» اثر آرمان مهربان را اجرا کرد.
همچنین نخستین کنسرت رسمی ارکستر سمفونیک تهران در سال ۱۴۰۵ با عنوان «از فراسوی مرزها» ۳۱ اردیبهشت ماه به رهبری مهمان امید محرابی با اجرای آثاری از آهنگسازان برجسته جهان و ایران در تالار وحدت برگزار شد.
منبع: ایرنا