سرویس تجسمی هنرآنلاین : نشست نقد و بررسی نمایشگاه"جهان پهلوان" شامگاه سه شنبه با حضور ناصر فکوهی؛ انسان‎شناس، بهمن نامورمطلق، منقد، زروان روحبخشان منتقد هنرهای تجسمی و جمعی از علاقه‎مندان به هنرهای تجسمی در گالری شیرین برگزار شد.

ناصر فکوهی در این نشست درباره شخصیت‎هایی که در فرهنگ عامه شهری دارای جایگاه خاصی هستند گفت: در تاریخ شخصیت‏هایی وجود دارد که جنبه تاریخی‌شان ربط چندانی به شخصیت آنها د رفرهنگ عامه ندارد. شخصیت‏هایی مانند امام علی(ع) و امام حسین(ع) از گروه هستند. این شخصیت‏ها در واقع توسط جامعه ساخته می‏شوند و جنبه فولکلور و گاه اسطوره‎ای آنها از نسلی به نسل دیگر منتقل می‏شود.

وی با بیان اینکه در بحث جامعه‎شناسی شهری با سه عبارت افسانه‌‎شهری، اسطوره شهری و فولکلور شخصی مواجه هستیم اظهار کرد: در روایت‎های شهری یک داستان یا خبر یا رویداد تاریخی که می‎تواند منشا واقعی یا حتی تخیلی داشته باشد در سیستم اجتماعی گسترش پیدا کرده و برای عامه جامعه نوعی باور را پدید می‏آورد. باوری که گروه‏های مختلف اجتماعی آن را می‎پسندند و ممکن است این باور در همه این افراد هم یک شکل نباشد.

این استاد دانشگاه با طرح این مسئله که شخصیت‏های راه یافته به فولکلور شهری موجبات هماهنگی مردم را فراهم می‏کنند افزود: به این ترتیب پاسخ به این سوالات ضروری است که آیا انسان‎‏ها با هم همگاهنگ هستند و اصولا هماهنگی چیست؟ بیولوژی انسانی نشان می‌دهد که هیچ دو انسانی مانند هم نیستند و همین موضوع از ناهماهنگی انسان نیز خبر می‌دهد از سوی دیگر هماهنگی انسانی به این معناست که انسان‎ها این توانایی را داشته باشند که در طول زندگی خود را با دیگر انسان‎ها تنظیم کنند تا امکان ادامه زندگی برای آنها وچود داشته باشد. موضوعی که متاسفانه امروز دچار خلل شده است.

فکوهی با بیان اینکه اسطوره‏‌های شهری وظیفه دارند آدم‎های متفاوت را به هم نزدیک کند گفت: تختی دقیقا چنین موردی است دلیل این موضوع نیز این است که طبقات مختلف اجتماع تختی را متعلق به خود دانسته و به او وابستگی دارند. در مورد تختی مرزها و تفاوت‎هایی وجود دارد که به شخصیت واقعی او ارتباطی ندارد بلکه این ویژگی‎ها برای تختی ساخته شده است. تختی در ذهنیت همه ما فردی فرا طبقاتی است به این معنا که هر کسی در هر طبقه اجتماعی او را دوست دارد و خود تختی نیز می‎تواند متعلق به این طبقه‎ها متعلق باشد. تختی فراجهانی نیز هست موضوعی که در عنوان این نمایشگاه یعنی "جهان پهلوان" نیز پیداست.

وی ادامه داد: تختی دارای پارادوکس قهرمان و غیر قهرمان نیز هست، او در عین اینکه یک قهرمان بزرگ ورزشی است می‎تواند فردی عادی نیز باشد و هیچگاه این جایگاه عادی بودن را از دست نمی‏دهد. در نهایت او مانند همه قهرمانان فولکلور در کشورهای با پیشینه استعماری دارای جنبه سیاسی است و فردی است که در برهه‎ای از زندگی خود روبه‎روی سیستم ایستاده است.

فکوهی با بیان اینکه سیستم‎های شهری مدرن بدون داشتن فولکلورهای شهری امکان وجود ندارند اظهار کرد: این فولکلورها به مردم یک جامعه این امکان را می‏دهند که چشم‎اندازهای آرمان‎شهری را در مقابل خود احساس کنند و اگر این فولکلورها نباشند جامعه این چشم‎انداز را از دست می‎دهد همانطور که امروز نیز دیگر چنین کسی در فرهنگ عامه وجود ندارد و اگر از من بپرسند چه کسی را می‏توان جایگزین تختی کرد می‌گویم هیچکس.

بهمن نامور مطلق نشانه‎شناس و منتقد نیز در این نشست درباره جنبه اسطوره‏ای تختی آثار ارائه شده در نمایشگاه "جهان پهلوان" گفت: در این نمایشگاه ما هم با وجوه نمادین تختی مواجه هستیم و هم جنبه اسطوره‎ای او را مشاهده می‏کنیم. من آثار این نمایشگاه را به چهارگونه تقسیم کرده ‏ام و از این چهار منظر این آثار را مورد بررسی قرار داده‎ام. نخست آثاری که به نوعی جنبه ارجاعی دارند. این آثار به شکل مستقیم ما را به تختی یا بخشی از زندگی او ارجاع می‎دهند و در واقع در این آثار ما با یک شخصیت تاریخی مواجه هستیم.

وی ادامه داد: گونه دوم رویکرد به تختی در این نمایشگاه نگاه نمادین است. در این آثار نوعی زبان ضمنی وجود دارد، در واقع روایتی در این کارها دیده نمی‏شود بلکه صرفا مخاطب از یک نشانه به یک مضمون دیگر گذر داده می‏شود.

نامور مطلق با معرفی آثاری با بار کنایی به عنوان سومین گونه آثار نمایشگاه "جهان پهلوان" اظهار کرد: برخی آثار ارتباط مستقیمی با خود تختی برقرار نمی‏کنند و تنها با بیانی کنایی به تختی می‏پردازند. گونه چهارم آثاری هستند که نگاه اسطوره‎ای به تختی دارند. اسطوره آن مفهومی است که با اسفاده از الگوهای تکرارپذیر مدام بزرگ‎تر می‏شود و درحقیقت تنها خوراک او برای ادامه بقا همین تکثیر و تکرار شدن است.

این منتقد سپس به انواع راه‌هایی که برای تبدیل تختی به اسطوره در این آثار از آنها استفاده شده است اشاره کرده و ادامه داد: یکی از راه‎ها برای تبدیل یک شخصیت به اسطوره قرار دادن او در کنار دیگر شخصیت‎های اسطوره‌ای است. در واقع ما در اسطوره اصلا به تختی واقعی نیاز نداریم بلکه به دنبال وجه بازتولید شده از تختی نیاز داریم. به عنوان مثال در یکی از آثار این نمایشگاه تختی در کنار بتمن قرار داده شده است و به این ترتیب همه قدرت و انرژی اسطوره‎ای بتمن به تختی انتقال پیدا کرده است.

وی بیان استعاری را راه دیگری برای ساختن اسطوره دانست و گفت: در استعاره یکی از طرفین تشبیه حذف می‌شود و به این ترتیب ویژگی‌های عنصر غایب به عنصر حاضر انتقال داده می‌شود شیوه‎ای که در اثری مانند تابلوی پایین کشیدن مسیح از صلیب و قرار دادن تختی به جای مسیح استفاده شده است و به این ترتیب ویژگی‎های مسیح به تختی منتقل شده است.

نامور مطلق درباره بیان مجازی به عنوان شیوه چهارم ایجاد اسطوره اظهار کرد: در مجاز بخشی از عناصر وجودی شخصیت اصلی نشان داده می‌شود مثل استفاده از یک لباس ورزش باستانی به جای نشان دادن خود تختی. البته ویژگی چنین آثاری این است که در خارج از فضای این نمایشگاه می‎تواند معنای دیگری داشته باشند. در نهای این نکته نیز قابل بحث است که در کنار گرفتن همه این آثار چه آثاری که جنبه اسطوره‎ دارند و چه ندارند خود به نوعی تکثیر تختی است و می‎تواند در اسطوره شدن او نقش داشته باشد.

آخرین سخنران این برنامه زروان روحبخشان منتقد هنرهای تجسمی بود، او درباره شیوه کیوریتوری آرش تنهای در این نمایشگاه گفت: کاری که کیوریتور می‌کند به طور کلی این است که برمبنای یک ایده خاص پروژه‎ای را طراحی کرده و آن را به هنرمندان منتقل می‏کند. گاه ممکن است هنرمندان برمبنای آن ایده کار تازه‎ای خلق کنند و کیوریتور همچون یک سفارش دهنده رفتار کرده و از مرحله اتود بر کارها نظارت داشته باشد.

وی ادامه داد: در رویکردی دیگر کیوریتور به مثابه یک گردآورنده رفتار می‏کند. عنوانی که آرش تنهایی نیز در کتاب نمایشگاه برای خود انتخاب کرده است. در واقع اگر او خود را کیوریتور می‎نامید نقدهای بسیاری بر او وارد بود اما همین انتخاب باعث شده است که بخشی از انتقادها از او برداشته شود.

روحبخشان با بیان اینکه تعداد هنرمندان حاضر دراین نمایشگاه نشان می‏دهد که تنهایی برای این پروژه زحمت بسیاری کشیده است اظهار کرد: این پروژه سنگین از یک سال قبل شروع شده است و تنهایی در میان انواع شیوه‎های کیوریتوری به شکل بینابین حرکت کرده است تا در نهایت مجموعه‏‌ای متفاوت از آثار را دور هم جمع کند آثاری که اگر من کیوریتور بودم ممکن بود بسیاری از آنها را حذف کنم.

این منتقد افزود: کار آرش تنهایی در جمع کردن بیش از یکصد هنرمند در این نمایشگاه بسیار ارزشمند است اما با این حال این کمیت به من ایده‎ای نمی‏دهد. تنهایی در مقدمه این کتاب نوشته است که بر اشتباهات موجود در این نمایشگاه آگاهاست و من نیز امیدوارم به این موضوع آگاه باشد.

گزارش تصویری مرتبط

انتهای پیام/