سرویس تجسمی هنرآنلاین : نشست نقد و بررسی نمایشگاه"جهان پهلوان" شامگاه سه شنبه با حضور ناصر فکوهی؛ انسانشناس، بهمن نامورمطلق، منقد، زروان روحبخشان منتقد هنرهای تجسمی و جمعی از علاقهمندان به هنرهای تجسمی در گالری شیرین برگزار شد.
ناصر فکوهی در این نشست درباره شخصیتهایی که در فرهنگ عامه شهری دارای جایگاه خاصی هستند گفت: در تاریخ شخصیتهایی وجود دارد که جنبه تاریخیشان ربط چندانی به شخصیت آنها د رفرهنگ عامه ندارد. شخصیتهایی مانند امام علی(ع) و امام حسین(ع) از گروه هستند. این شخصیتها در واقع توسط جامعه ساخته میشوند و جنبه فولکلور و گاه اسطورهای آنها از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود.
وی با بیان اینکه در بحث جامعهشناسی شهری با سه عبارت افسانهشهری، اسطوره شهری و فولکلور شخصی مواجه هستیم اظهار کرد: در روایتهای شهری یک داستان یا خبر یا رویداد تاریخی که میتواند منشا واقعی یا حتی تخیلی داشته باشد در سیستم اجتماعی گسترش پیدا کرده و برای عامه جامعه نوعی باور را پدید میآورد. باوری که گروههای مختلف اجتماعی آن را میپسندند و ممکن است این باور در همه این افراد هم یک شکل نباشد.
این استاد دانشگاه با طرح این مسئله که شخصیتهای راه یافته به فولکلور شهری موجبات هماهنگی مردم را فراهم میکنند افزود: به این ترتیب پاسخ به این سوالات ضروری است که آیا انسانها با هم همگاهنگ هستند و اصولا هماهنگی چیست؟ بیولوژی انسانی نشان میدهد که هیچ دو انسانی مانند هم نیستند و همین موضوع از ناهماهنگی انسان نیز خبر میدهد از سوی دیگر هماهنگی انسانی به این معناست که انسانها این توانایی را داشته باشند که در طول زندگی خود را با دیگر انسانها تنظیم کنند تا امکان ادامه زندگی برای آنها وچود داشته باشد. موضوعی که متاسفانه امروز دچار خلل شده است.
فکوهی با بیان اینکه اسطورههای شهری وظیفه دارند آدمهای متفاوت را به هم نزدیک کند گفت: تختی دقیقا چنین موردی است دلیل این موضوع نیز این است که طبقات مختلف اجتماع تختی را متعلق به خود دانسته و به او وابستگی دارند. در مورد تختی مرزها و تفاوتهایی وجود دارد که به شخصیت واقعی او ارتباطی ندارد بلکه این ویژگیها برای تختی ساخته شده است. تختی در ذهنیت همه ما فردی فرا طبقاتی است به این معنا که هر کسی در هر طبقه اجتماعی او را دوست دارد و خود تختی نیز میتواند متعلق به این طبقهها متعلق باشد. تختی فراجهانی نیز هست موضوعی که در عنوان این نمایشگاه یعنی "جهان پهلوان" نیز پیداست.
وی ادامه داد: تختی دارای پارادوکس قهرمان و غیر قهرمان نیز هست، او در عین اینکه یک قهرمان بزرگ ورزشی است میتواند فردی عادی نیز باشد و هیچگاه این جایگاه عادی بودن را از دست نمیدهد. در نهایت او مانند همه قهرمانان فولکلور در کشورهای با پیشینه استعماری دارای جنبه سیاسی است و فردی است که در برههای از زندگی خود روبهروی سیستم ایستاده است.
فکوهی با بیان اینکه سیستمهای شهری مدرن بدون داشتن فولکلورهای شهری امکان وجود ندارند اظهار کرد: این فولکلورها به مردم یک جامعه این امکان را میدهند که چشماندازهای آرمانشهری را در مقابل خود احساس کنند و اگر این فولکلورها نباشند جامعه این چشمانداز را از دست میدهد همانطور که امروز نیز دیگر چنین کسی در فرهنگ عامه وجود ندارد و اگر از من بپرسند چه کسی را میتوان جایگزین تختی کرد میگویم هیچکس.
بهمن نامور مطلق نشانهشناس و منتقد نیز در این نشست درباره جنبه اسطورهای تختی آثار ارائه شده در نمایشگاه "جهان پهلوان" گفت: در این نمایشگاه ما هم با وجوه نمادین تختی مواجه هستیم و هم جنبه اسطورهای او را مشاهده میکنیم. من آثار این نمایشگاه را به چهارگونه تقسیم کرده ام و از این چهار منظر این آثار را مورد بررسی قرار دادهام. نخست آثاری که به نوعی جنبه ارجاعی دارند. این آثار به شکل مستقیم ما را به تختی یا بخشی از زندگی او ارجاع میدهند و در واقع در این آثار ما با یک شخصیت تاریخی مواجه هستیم.
وی ادامه داد: گونه دوم رویکرد به تختی در این نمایشگاه نگاه نمادین است. در این آثار نوعی زبان ضمنی وجود دارد، در واقع روایتی در این کارها دیده نمیشود بلکه صرفا مخاطب از یک نشانه به یک مضمون دیگر گذر داده میشود.
نامور مطلق با معرفی آثاری با بار کنایی به عنوان سومین گونه آثار نمایشگاه "جهان پهلوان" اظهار کرد: برخی آثار ارتباط مستقیمی با خود تختی برقرار نمیکنند و تنها با بیانی کنایی به تختی میپردازند. گونه چهارم آثاری هستند که نگاه اسطورهای به تختی دارند. اسطوره آن مفهومی است که با اسفاده از الگوهای تکرارپذیر مدام بزرگتر میشود و درحقیقت تنها خوراک او برای ادامه بقا همین تکثیر و تکرار شدن است.
این منتقد سپس به انواع راههایی که برای تبدیل تختی به اسطوره در این آثار از آنها استفاده شده است اشاره کرده و ادامه داد: یکی از راهها برای تبدیل یک شخصیت به اسطوره قرار دادن او در کنار دیگر شخصیتهای اسطورهای است. در واقع ما در اسطوره اصلا به تختی واقعی نیاز نداریم بلکه به دنبال وجه بازتولید شده از تختی نیاز داریم. به عنوان مثال در یکی از آثار این نمایشگاه تختی در کنار بتمن قرار داده شده است و به این ترتیب همه قدرت و انرژی اسطورهای بتمن به تختی انتقال پیدا کرده است.
وی بیان استعاری را راه دیگری برای ساختن اسطوره دانست و گفت: در استعاره یکی از طرفین تشبیه حذف میشود و به این ترتیب ویژگیهای عنصر غایب به عنصر حاضر انتقال داده میشود شیوهای که در اثری مانند تابلوی پایین کشیدن مسیح از صلیب و قرار دادن تختی به جای مسیح استفاده شده است و به این ترتیب ویژگیهای مسیح به تختی منتقل شده است.
نامور مطلق درباره بیان مجازی به عنوان شیوه چهارم ایجاد اسطوره اظهار کرد: در مجاز بخشی از عناصر وجودی شخصیت اصلی نشان داده میشود مثل استفاده از یک لباس ورزش باستانی به جای نشان دادن خود تختی. البته ویژگی چنین آثاری این است که در خارج از فضای این نمایشگاه میتواند معنای دیگری داشته باشند. در نهای این نکته نیز قابل بحث است که در کنار گرفتن همه این آثار چه آثاری که جنبه اسطوره دارند و چه ندارند خود به نوعی تکثیر تختی است و میتواند در اسطوره شدن او نقش داشته باشد.
آخرین سخنران این برنامه زروان روحبخشان منتقد هنرهای تجسمی بود، او درباره شیوه کیوریتوری آرش تنهای در این نمایشگاه گفت: کاری که کیوریتور میکند به طور کلی این است که برمبنای یک ایده خاص پروژهای را طراحی کرده و آن را به هنرمندان منتقل میکند. گاه ممکن است هنرمندان برمبنای آن ایده کار تازهای خلق کنند و کیوریتور همچون یک سفارش دهنده رفتار کرده و از مرحله اتود بر کارها نظارت داشته باشد.
وی ادامه داد: در رویکردی دیگر کیوریتور به مثابه یک گردآورنده رفتار میکند. عنوانی که آرش تنهایی نیز در کتاب نمایشگاه برای خود انتخاب کرده است. در واقع اگر او خود را کیوریتور مینامید نقدهای بسیاری بر او وارد بود اما همین انتخاب باعث شده است که بخشی از انتقادها از او برداشته شود.
روحبخشان با بیان اینکه تعداد هنرمندان حاضر دراین نمایشگاه نشان میدهد که تنهایی برای این پروژه زحمت بسیاری کشیده است اظهار کرد: این پروژه سنگین از یک سال قبل شروع شده است و تنهایی در میان انواع شیوههای کیوریتوری به شکل بینابین حرکت کرده است تا در نهایت مجموعهای متفاوت از آثار را دور هم جمع کند آثاری که اگر من کیوریتور بودم ممکن بود بسیاری از آنها را حذف کنم.
این منتقد افزود: کار آرش تنهایی در جمع کردن بیش از یکصد هنرمند در این نمایشگاه بسیار ارزشمند است اما با این حال این کمیت به من ایدهای نمیدهد. تنهایی در مقدمه این کتاب نوشته است که بر اشتباهات موجود در این نمایشگاه آگاهاست و من نیز امیدوارم به این موضوع آگاه باشد.
انتهای پیام/