سرویس معماری هنرآنلاین : ابتدا در سال 93 بود که ترک‌های متعددی بر روی سقف و دیواره بنا خبر از حال ناخوشایند صاحبقرانیه داد. در همان سال طبقه اصلی کاخ برای بازسازی بسته شد و در طی این مدت مطالعات ژئو تکنیک و مقاومت مصالح صورت گرفت. اخبار منتشر شده در این مورد نشان داد فعالیت‌های گسترده عمرانی مرکز خرید در حال ساخت در جنوب کاخ تأثیر بسیار زیادی در بروز مشکلات کاخ کرده است، هرچند آسیب‌های صاحب قرانیه در میان اخبار دیگر گم شده بود اما چند روزی است که با ترک خوردن بخشی از سقف عمارت اصلی علاقه مندان به حوزه میراث فرهنگی ابراز نگرانی کرده‌اند و دوباره افکار عمومی پیگیر این ماجرا شده است.

علت اصلی که قبلاً به فعالیت‌های عمرانی، عبور ماشین‌های سنگین و همچنین گودبرداری مجموعه اطلس مال محدود می‌شد این بار فرونشست زمین معرفی شده است و ترک‌های ستون‌ها و سقف نیز به دلیل وجود قنات‌هایی است که از زیر کاخ عبور کرده و به فرسایش خاک کمک می‌کند. محمد حسن طالبیان در حاشیه نشست شورای‌عالی شهرسازی گفته بود «متوجه شدیم قنات‌هایی که زیر کاخ صاحبقرانیه قرار گرفته است به یک مجتمع به نام اطلس مال می‌رسد که گودی حدود ٤٠-٣٠ متری برداشت کرده و تمام آب‌ها پشت کاخ مسدود شده و آب‌ها برگشته و باعث شستن زمین شده است و تأثیر زیادی بر افزایش سرعت لغزش زمین دارد. این پروژه اصلاً منطق ثبت ملی را رعایت نکرده است. ما شکایت را به شورای‌عالی شهرسازی آوردیم تا ببینیم از جهت حقوقی چه کسی مقصر است تا این معضل حل شود و مردم از کاخ صاحبقرانیه با ایمنی بیشتری بازدید کنند.

پروژه اطلس مال در حریم کاخ نیاوران که در فهرست آثار ملی ثبت شده است، ساخته شده و یکی از تخلفاتی که در حوزه میراث فرهنگی متوجه این پروژه است، موضوع ارتفاع این بناست که بدون توجه به قرار گرفتن در حریم کاخ نیاوران طراحی و اجرا شده است.در حال حاضر اهمال در طراحی و ساخت پروژه عظیم تجاری در جنوب کاخ نیاوران تنها این بنای فاخر تاریخی را تهدید نمی‌کند بلکه تهدیدی است برای تمامی منازل و بناهای منطقه اما سؤال این است که باید با شرایط پیش آمده چه کرد؟ طالبیان در این خصوص می‌گوید: «باید این شرایط را مدیریت کرد، بخشی از کار باید توسط شهرداری انجام شود، به این دلیل که از حوزه مسوولیت ما خارج است، اما بخشی از این موضوع را که مربوط به مجموعه نیاوران است را ما انجام می‌دهیم.

برچ سازی عامل آسیب صاحبقرانیه است

رحمت‌الله رئوف، رئیس مجموعه‌ی فرهنگی تاریخی نیاوران در این زمینه به خبرنگار ایسنا توضیح می‌دهد.

او می‌گوید: از حدود هشت سال پیش ساخت پروژه «اطلس‌مال» در پشت مجموعه تاریخی نیاوران آغاز شد، مسئولان این پروژه از زمان برداشتن نخستین قدم برای این پروژه باید از سازمان میراث فرهنگی استعلام می‌گرفتند، چون این کار در عرصه و حریم کاخ در دست انجام بود، اتفاقی که رخ نداد.

وی با بیان این‌که این پروژه وضعیت ژئوتکنیک، ژئوفیزیک و آب‌های سطحی و زیرزمینی منطقه را تحت‌تاثیر قرار داده و آن‌ها را به هم زده است، بیان می‌کند: در این شرایط در این‌که این اتفاق باعث وقوع این ترک‌ها شده‌اند شکی نیست، حتی همه‌ کارشناسانی که در طول این مدت دعوت کرده‌ایم تا تمامی اتفاقات گذشته تا امروز در منطقه را بررسی کنند، همگی متفق‌القول‌اند که یکی از عوامل نشست زمین و ایجاد برخی ترک‌ها در صاحبقرانیه و بخش‌هایی از مجموعه کاخ نیاوران ساخت این پروژه بوده است، اما هنوز به صورت علمی و قطعی این قضیه اعلام نشده و برای همین از یک شرکت مشاوره با هدف بررسی وضعیت دعوت به کار کرده‌ایم.

«رئوف» با اشاره به پیشنهاد این شرکت کارشناس مهندسی مبنی بر بررسی وضعیت منطقه، ادامه می‌دهد: این مطالعات نیازمند تأمین اعتبار زیادی است، چون نیاز به گمانه‌زنی‌های زیاد و آزمایش‌هایی است که نشان دهند چه اتفاقی در حال رخ دادن است، بنابراین تا به صورت قطعی بررسی نشوند، نمی‌توان به صورت علمی روی آن حرفی زد.

او با اشاره به نامه‌ای که وی به عنوان مدیر کاخ نیاوران باید برای رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در این زمینه بفرستد، می‌گوید: در این نامه پیشنهاد شرکت خصوصی مهندسی را برای انجام پروژه مطالعاتی در این زمینه می‌فرستیم تا برای تأمین اعتبار از رئیس سازمان و معاون رئیس جمهور اعتبار بگیریم.

مدیر مجموعه نیاوران با اشاره به موضع‌گیری شورای عالی معماری و شهرسازی درباره بروز این اتفاق نیز می‌گوید: اگر این پروژه هیچ مشکلی نداشت، قطعاً این شورا وارد بحث نمی‌شد. کارشناسان این شورا پس از انجام برخی بررسی‌ها تأیید اولیه را نسبت به لزوم نجات نیاوران و صاحبقرانیه انجام دادند.

وی اظهار می‌کند: باید برای این جلوگیری از هر اتفاق دیگری، حرفی محکمه‌پسند داشته باشیم تا بتوانیم صاحبقرانیه و نیاوران و حتی اطراف مجموعه نیاوران را نجات دهیم، در واقع باید تدابیری اندیشیده شود که آن هم پس از پایان مطالعات می‌تواند اتفاق بیفتد.

او با بیان اینکه آسیب‌های احتمالی به مجموعه نیاوران از زمان آغاز ساخت «اطلس‌مال» از حدود 8 سال پیش نمود پیدا نکرده بود که بخواهند کار مطالعاتی یا هر نوع اقدام پیشگیرانه‌ای انجام دهند، بیان می‌کند: متأسفانه در طول زمان و به خصوص در چند سال گذشته این نشست‌ها خود را نشان داده‌اند. ممکن است 5 سال دیگر اتفاقات بدتری بیفتد اگر امروز نتوانیم جلوی آن را بگیریم؛ هرچند از زمان آغاز کارِ این مطالعات، دست‌کم یک سال برای به دست آوردن نتیجه زمان نیاز داریم.

مدیر مجموعه‌ی فرهنگی تاریخی نیاوران تاکید می‌کند: هرکس نگران وضعیت مجموعه‌ی نیاوران است، باید آستین‌های خود را بالا بزند، وگرنه در حال حاضر این مجموعه در نقاط مختلف نشست کرده و برخی از دیوارهای آن باز شده‌اند. از سوی دیگر علاوه‌بر صاحبقرانیه در برخی از نقاط دیگر مجموعه‌ی نیاوران زمین نشست کرده و بخشی از دیوارها نیز شکاف برداشته‌اند.

ناصرالدین شاه در سال ۱۲۲۹ ه. ش. دستور داد کاخ نیاوران را در دو طبقه شامل شاه‌نشین، کرسی خانه، حمام، تالار آینه و ۵۰-۴۰ دستگاه خانه هر کدام شامل ۴ اتاق و یک ایوان برای زنان حرم‌سرایش بسازند. در زمان ناصرالدین شاه هر سی سال یک قرن در نظر گرفته می‌شد و او در سی و یکمین سال حکومتش خود را صاحب قران نامید و این کاخ را «کاخ صاحبقرانیه» نام نهاد.