سرویس تجسمی هنرآنلاین: "هنر عکاسی" مثل هر هنر دیگری، نمیتواند فارغ از کیفیات خلاقه باشد. بنابراین آنچه به سهو و یا به پیروی برخی جشنوارههای خارجی و از طریق ترجمه با عنوان "عکس و عکاسی خلاقه" وارد دستهبندیها و ژانرهای عکاسی مسابقات و جشنوارهها و نمایشگاهها شده، خالی از اشکال نیست. اما به هر حال با رواج و تثبیت این اصطلاح، به منظور ایجاد زبان مشترک و قابل فهم اهالی این حوزه و جلوگیری از سردرگمی عکاسان جوان و برگزارکنندگان، چارهای غیر از اهتمام بر تعریف جامع و معرفی آن باقی نمیماند. به طور مثال در تعریف انجمن عکاسی آمریکا (PSA) از "عکس خلاقه" به تغییر واقعیت و تغییر مشهود در فرم، شکل، رنگ طبیعی و یا ترکیبی از این سه عامل اشاره شده است. اما به نظر نمیرسد این نوع تعریف از جامعیت و فراگیری کافی برخوردار بوده و برای مدت ماندگاری قابل رجوع باشد.
آنچه از ترکیب "عکاسی خلاقه" (Creative Photography) اراده میشود (یا شاید بهتر باشد که اراده و پیشنهاد شود) در اولین مواجهه؛ معمولاً مربوط به عکسهایی است که در آن ذهنیت بر عینیت غلبه دارد. بنابراین وجه استنادی عکس، تا جایی که متهم به جعل نباشد، برخلاف ژانرهایی مثل عکسهای طبیعت، ورزشی، خبری، اجتماعی، پرتره، معماری و...، شرط لازم و واجب محسوب نمیشود. اگر چه میتواند در همه این فضاهای مرسوم عکاسی واقع شود. اگر به طور معمول "عکاسی" تلاشی است برای نمایش حقیقتی واقعی و یا یافتن و پرداختن نمونههای عینی و بیرونی از دریافت اندیشه و ذهنیت عکاسی، "عکاسی خلاقه" نوعی القای فضای ذهنی است با ساخت تصاویری که مبتنی بر عکس و عکاسی، اما با استفاده نامحدود و تازه از هر ابزار و ترفند و شیوه تکمیلی است.
همچنین از منظری دیگر؛ "عکس خلاقه" تجربه و تلاشی است که دایره تعریف عکس و عکاسی را نسبت به دوره پیش از خود، توسعه میدهد و نگاه تازهای از هنر عکاسی را برای مخاطب قابل باور میکند. به عبارت دیگر "عکس خلاقه" عکسی است که پیشتر و به طور معمول از طرف اکثریت مخاطب و جامعه تئورسین عکاسی، قاطعانه جزء هنر عکاسی محسوب و مقبول نشده بود. به عنوان مثال در دورهای که عکاسی تنها به عکس از طبیعت و یا پرترههای خشک اشراف و دربار و... محدود میشد، عکاسی کردن از مردم عادی کوچه و بازار و مشاغل و... که نگاه متفاوت و تازهای به گستره مشغولیات و تعهدات هنر عکاسی و شکلی از خرق عادت بود، در قیاس با تعریف مرسوم عکاسی زمانه خود، عکاسی خلاقه شمرده میشد. یا اولین نمونههای فتومونتاژ را (چه در آتلیههای دستی و سخت افزاری ساخته میشد و چه با استفاده از پردازش در انواع نرم افزارهای رایانهای) در دوره خود باید در گروه عکسهای خلاقه جای داد. اولین عکسهای رنگی را ـ در حالی که اغلب عکاسان متعصب، رنگ را عامل زائدی در عکس میدانستند ـ باید عکسهای خلاقه آن دوره محسوب کرد. حتی زمان، مکان و نحوه ارائه و نمایش عکس هم میتواند از این دست عوامل باشد. ورود به موضوعات و فرض وظائف جدیدی که پیشتر مربوط به حوزه عکاسی هنری نبوده، زوایای دید بدیع، شگردهای نوآورانه چاپ، استفاده از تکنیکهای جدید یا متفاوت عکاسی که قبل از آن موجب تردید در اصالت عکس یا ناآشنا قلمداد میشده؛ مثل اولین عکسهای هنری که با عکاسی IR (مادن قرمز) و Xray انجام شد، شکستن توجیه پذیر قواعد فنی و زیبائی شناختی عکاسی که پیشتر، قطعی و بدون استثناء لازم الاجرا بوده؛ مثل عدول از سنتها و استانداردهای نورسنجی و سرعت شاتر و فوکوس و هندسه و ترکیببندیهای کلاسیک و استفاده ابداعی از فیلتر و... که در خدمت بیانی تازه و تعمیق مفهوم عکاسی انجام میشود، شاید از بدیهیترین مصادیق "عکس خلاقه" باشد. این رویکرد شاید زیر عنوان عکاسی تجربی (Experimental Photography) به معنی عکاسی مبتنی بر تجربههای جسورانه، سنت گریز و ساختارشکن، برای دستیابی به راه های تازه عکاسی، مناسبتر باشد.
به طور خلاصه؛ "عکس خلاقه" و "عکس تجربی"، مجاز کردن آگاهانه و هدفمند غیرمجازهای کهنه عکاسی است. تغییر و تطوری که در نهایت موجب توسعه بیان عکاسی و ارتقاء کیفیات و تنوع بصری عکس میشود.
سعید فلاحفر