هنرآنلاین: در نخستین روزهای هفته گذشته، اسامی نمایندگان عضو کمیسیونهای تخصصی توسط شعب پانزدهگانه مجلس دهم اعلام شد. اما نکتهای که در این میان بسیار خودنمایی میکرد ثبتنام چهار نماینده؛ نصرالله پژمانفر، احمد سالک کاشانی، جمشید جعفرپور و احمد مازنی، برای عضویت در کمیسیون فرهنگی مجلس بود. این یعنی کمترین درخواست عضویت از سوی منتخبان مجلس دهم برای انجام ماموریتهای مهم فرهنگی در یکی از مهمترین کمیسیونهای مجلس. ثبت نام چهارنفره منتخبان ملت برای حضور در کمیسیون فرهنگی درحالی صورت گرفت که کمیسیونهای امنیت ملی و سیاست خارجی با 38 متقاضی، کمیسیون صنایع و معادن با 32 متقاضی و کمیسیون برنامه و بودجه با 31 متقاضی همچون ادوار گذشته بیشترین متقاضیان را داشتند. این در حالی است که مقامات عالیرتبه کشور و در راس آنها رهبر معظم انقلاب بارها بر لزوم توجه مسئولان به امر فرهنگ و مسائل فرهنگی تاکید نموده و خواستار سروسامان دادن مسئولان به این بخش مهم جامعه بودهاند اما پرسش اینجاست که تا امروز چه اندازه به این امر مهم جامه عمل پوشانده شده است. واکاوی وضعیت کمیسیون فرهنگی در دورههای پیشین مجلس شورای اسلامی بیانگر این واقعیت است که این کمیسیون همیشه مظلوم واقع شده و هیچگاه نتوانسته آنگونه که باید و شاید به بررسی و حل مشکلات عدیدهای که در حوزه فرهنگ وجود داشته، بپردازد. موضوعی که متاسفانه به مجلس دهم نیز سرایت کرده و آن را نیز تحت تاثیر خود قرار داده است. نکته مهمی که در این میان وجود دارد عملکرد اعضای کمیسیون فرهنگی در دورههای پیشین مجلس شورای اسلامی است. عملکردی که به گواه بسیاری از هنرمندان اگر ضعیف نبوده باشد سطح انتظار مخاطبان و فعالان حوزه هنر را نیز برآورده نکرده است. بارها شاهد اظهارنظر هنرمندان درباره نمایندگانی که در حوزه فرهنگی مجلس شورای اسلامی مشغول فعالیت بودهاند، بودهایم.
- نمایندگانی که نمیدانند بر پرده سینما چه فیلمی است. - نمایندگانی که سالنها و تالارهای نمایش دهنده آثار تئاتری را نمیشناسند. - نمایندگانی که مفهوم کتاب فقط در ده روز نمایشگاه کتاب معنا پیدا میکند. - نمایندگانی که فرهنگیترین حرکتشان اهدای هدیه به یک بازیگر است. و ...
اظهاراتی از این دست از سوی هنرمندان نشانگر این است که فعالان حوزههای مختلف فرهنگی از عملکرد نمایندگان خود در کمیسیون فرهنگی دورههای پیشین مجلس رضایت نداشته و همیشه از این موضوع گلایهمند بودهاند. پرسش اول اینجاست که چه عاملی موجب میشود که نمایندگان مجلس شورای اسلامی درباره حوزه کاری خودش اطلاعات چندانی نداشته باشند. پرسش دوم اما پرسش مهمتریاست؛ اینکه چه عاملی موجب عدم تمایل نمایندگان به حضور و عضویت در کمیسیون فرهنگی مجلس شده و پرسش سوم این است که با این شرایط چه اتفاقی برای فرهنگ جامعه رخ خواهد داد اگر کسی خواهان عضویت در کمیسیونش نباشد و یا به اجبار عضوش شود. پرسشهایی از این دست ما را بر آن داشت که به سراغ دو تن از کارشناسان فرهنگی رفته و نظر آنان را درباره کمیسیون فرهنگی و چرایی و چگونگی رخدادهایی که در آن به وقوع میپیوندد، باشیم.
کمیسیون فرهنگی مشتری ندارد چون کالای فرهنگی مشتری ندارد محمدصادق جوادی حصار در این باره گفت: اگر بخواهیم به صورت واقعی با قضیه برخورد کنیم باید بپذیریم که این موضوع مایه تاسف و تاثر است که در مجلسی که خودش در راس امور است کمیسیون فرهنگی که زیرساختیترین و اساسیترین و بنیانیترین کمیسیون میتواند باشد هیچ داوطلبی ندارد. اگر بخواهیم منصفانه با قضیه برخورد کنیم می توانیم دلایل زیادی را برای این موضوع بیان کنیم که شاید بتوان از عمدهترین آن دلایل به موارد زیر اشاره کرد:
- تجربه نشان داده که کمیسیون فرهنگی امکان تصمیمگیریهای کلان و موثر را ندارد. به این مفهوم که سیاستهای فرهنگی عمده کشور در بیرون از مجلس تصمیمسازی و تصمیمگیری میشود، بنابراین کسانی که وارد این کمیسیون میشوند دریافتهاند که نمیتوانند نقش موثری در تصمیمگیریها داشته باشند و اگر هم بخواهند در برابر تصمیمگیریها و تصمیمسازیهایی که از بیرون از مجلس صورت میگیرد مقاومت کنند برایشان هزینه خواهد داشت، بنابراین از همان ابتدا وارد این حوزه نمیشوند و به سمت کمیسیونهای دیگر میروند.
- حتی اگر مجلس بخواهد بُعد نظارتی خود را درباره سیاستهای فرهنگی اعمال کند و بخواهد این سیاستها را رصد کند و در مورد آنها اعمال نظر کند، متاسفانه این امکان برایش میسر نیست چرا که بسیاری از سیاستهای فرهنگی را به نحوی به خطوط قرمز ربط میدهند و مواجهه با آن خطوط قرمز تلقی خواهد شد. بنابراین نمایندگان مجلس باز هم ترجیحشان این است که به سمت کمیسیون فرهنگی نروند.
وی افزود: به نظر بنده گاها نمایندهای برای ورود به مجلس و نماینده شدن هزینه کرده بنابراین باید وارد کمیسیونی شود که بتواند با ورود و خروج و رای دادن یا ندادن و موافقت اصولی و رد و تایید برخی امور و تاثیرگذاری در پارهای از تصمیمات مجلس و دولت اسپانسرهایش را راضی کند. این در حالی است که اعضای کمیسیون فرهنگی کمتر میتوانند چنین نقشی داشته باشند، بنابراین اعضا ترجیح میدهند که خیلی به سمت این کمیسیون نروند و بیشتر به سمت کمیسیونهایی مثل کمیسیون وزارت خارجه، کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی، کمیسیون اقتصاد، کمیسیون صنعت و ... بروند. این مسائل باعث عدم استقبال نمایندگانی که در حوزه فرهنگی تبحر و آگاهی دارند به سمت کمیسیون فرهنگی مجلس میشود و از آنجا که بالاخره باید اعضای این کمیسیون هم به حد نصاب برسند بعدها افرادی وارد این حوزه میشوند که به قول معروف دغدغهمند این حوزه نیستند.
جوادی حصار ادامه داد: به عقیده من در حوزه فرهنگ هم مانند بقیه حوزهها کالای فرهنگی باید ارزش اقتصادی پیدا کند، اینکه کالای فرهنگی ارزش اقتصادی در جامعه ما ندارد و اصلا تصمیمات فرهنگی نتایج اقتصادی برای فرهنگ ما ندارد، یکی از عوامل اصلی این بیانگیزگی است. یکی از مهمترین آفتهای فرهنگی این است که حرفهایی در آن زده میشود که مردم خوششان بیاید اما هنگامی که پای هزینه به میان میآید هیچکس حاضر نیست هزینه فرهنگی کند. هزینه فرهنگی به لوازمی نیاز دارد که در جامعه ما ظرفیت آن لوازم وجود ندارد و تا زمانی که این لوازم وجود نداشته باشد کالای فرهنگی به یک کالای رقابتی و ارزشمدار تبدیل نمیشود. تا زمانی که کالای فرهنگی رقابتی نشود و نتواند در این بازار خودش را به جامعه مخاطب خود عرضه کرده و مخاطبیابی کند، کالای فرهنگ بدون مشتری خواهد ماند و تا زمانی که کالای فرهنگ بدون مشتری باشد دکانی که بخواهد که این کالا را عرضه کند و سیاستگذاری که بخواهد این کالا را سیاستگذاری کند، نمیتواند کاری انجام دهد. دقیقا به همین دلیل است که کمیسیون فرهنگی مجلس مشتری ندارد و شما میبینید که عده کمی برای حضور در آن ثبت نام کردهاند.
نمایندگان علاقه دارند به کمیسیون هایی بروند که آسایش داشته باشند! عبدالله ناصری نیز دراینباره گفت: در مورد کمیسیون فرهنگی باید به چند نکته توجه کرد: نکته اول این است که ما طی سالهای اخیر شاهدیم که هرچه جلوتر رفتهایم هم جامعه و هم نخبگان و گروههای مرجع و حتی رسانههای تاثیرگذار بر افکار عمومی جامعه با یک واقعیت روبرو شدهاند و آن این است که در مورد فرهنگ سخن زیاد گفته میشود اما به مفهوم واقعی و علمی و تاریخیاش نه برایش سیاستگذاری خاصی صورت میگیرد و نه تصمیمگیریهای خرد و کلان عالمانه. بلکه تنها بر اساس یک سری جوسازیها یا بزنگاهها یک تعریفی از فرهنگ ارائه میشود و متناسب با آن تعریف هم یک حرکتی صورت میگیرد.
نکته دوم؛ واقعیت این است که مجلس و دولت مجموعا در تاثیرگذاری فرهنگ جامعه سهم بسیار ناچیزی دارند این موضوع را هم جامعه فهمیده و هم نخبگان جامعه فهمیدهاند. وقتی شما آنتنهای متعددی به نام رسانه ملی دارید که هم از لحاظ بودجه و هم از لحاظ تاثیرگذاری و متعاقب آن سازمانهایی دارید که حتی بعضا خارج از نهاد نظارتی مجلس و نظارتی دولت قرار میگیرند و مثل نهادهای عمده فرهنگی فقط بودجه بگیر هستند و میتوانند تاثیرات عمدهای در شکلگیری و گفتمان فرهنگی جامعه داشته باشند اما چون بر اساس یک متد علمی تصمیم نمیگیرند پاسخگو نیستند، وضعیتی پیش خواهد آمد که حتی من که تجربه زیادی هم در حوزه فرهنگ و هم در حوزه آموزش دارم هم اگر امروز وارد مجلس شوم شاید ترجیح بدهم که نامم در کمیسیون فرهنگی مجلس ثبت و ضبط نشود. اگر به کمیسیونهای فرهنگی سه مجلس گذشته نگاهی بیندازیم درمییابیم که قوانینی تصویب شده که بسیاری از آنها اجرا نشده است. این موضوع باعث میشود که خیلی از نمایندگان از ورود به کمیسیون فرهنگی امتناع کرده و حتی نزدیکش هم نشوند.
نکته سوم این است که جامعه ما جامعهای است که نخبگان زیادی دارد که نمایندگان مجلس بخشی از این نخبگان را نمایندگی میکنند اما به دلیل اینکه جامعه سیاستزدهای هستیم به حوزههای سیاسی توجه بیشتری نشان میدهیم. امروز هر کسی بخواهد وارد مجلس شود ناخودآگاه اولین کمیسیونی که ذهن او را متوجه خودش میکند کمیسیون سیاست خارجی و امنیت داخلی است. با اندکی دقت متوجه میشویم که درست شبیه همین مشکلی که در کمیسیون فرهنگی داریم در کمیسیون شوراها و امور داخلی داریم. ما در طول یک سال آینده انتخابات شوراها را در پیش داریم که زیباترین نماد مردمی در کشور ماست، تقریبا برای این موضوع هم همان تعدادی (با یک نفر کم یا زیاد) ثبت نام کردهاند که برای کمیسیون فرهنگی ثیت نام کردهاند. این موضوع نشان میدهد که از این سو هم این باور ذهنی نسبت به واقعیت رسالت شوراها از یک سو و خلاف مصوبات شوراها عمل کردن توسط شهرداریها و به بازی نگرفتن شوراها توسط دولت، شهرداریها و همه نهادهای ذیربط دیگر از سوی دیگر به وجود میآید که کسی برای حضور در این عرصه اشتیاقی نداشته باشد. با این تفاسیر مشخص است که کسی که وارد مجلس میشود به سمت کمیسیونهایی میرود که آرامش و آسایش بیشتری در دوره ماموریت 4 سالهاش در مجلس برایش تعریف کند. با تمام این تفاسیر باید پذیرفت که کمیسیون فرهنگی کمیسیون بسیار مهمی است و باید به آن توجه شود، اما با این رویه ما شاهد خواهیم بود که در صورت کم و زیاد بودن اعضای این کمیسیون جابه جایی توسط هیئت رئیسه صورت خواهد گرفت و نوسانات سامان خواهد گرفت و آنگاه کسانی وارد این کمیسیون خواهند شد که نه هیچ شناختی نسبت به فرهنگ دارند و نه دغدغه فرهنگی.
این استاد دانشگاه افزود: مسلم است که از دل چنین کمیسیون فرهنگی تصمیماتی بیرون میآید که نمونههایش را در طول سالهای گذشته شاهد بودهایم. حال سوالی که مطرح میشود این است که در صورت ورود افراد غیر متخصص به کمیسیون فرهنگی در مجلس جدید، پس از این چه اتفاقی برای فرهنگ و مسائل فرهنگی خواهد افتاد؟ باید به این نکته واقف باشیم که تنها کمیسیون فرهنگی مجلس نیست که در حوزه فرهنگ تصمیمگیری کرده و احیانا بر اساس تصمیمگیری اشتباهی اوضاع آن را بدتر میکند. همه ما میدانیم که دولت گذشته اصلا مجلس و مصوبات مجلس را به بازی نمیگرفت و خودش برای خودش تصمیم میگرفت و اجرا میکرد اما دولت یازدهم از این حیث قانونمند است و خود را ملتزم به هر مصوبهای که قانون شده (حتی اگر مخالف خودش باشد) میداند و آن را اجرا میکند. اما نکته مهمی که در این میان وجود دارد این است که نهادهای تاثیرگذار فرهنگی امروز به مراتب بیشتر از مجلس و بیرون از مجلس وجود دارند و بیشتر از حوزه مجلس و دولت، خارج از این حوزه نظارتی مشغول به کارند. گاهی ممکن است که کمیسیون فرهنگی یک تصمیم خوب در حوزه فرهنگ بگیرد و آن تصمیم در صحن علنی به صورت قانون آید و شورای نگهبان هم آن را تصویب کند اما در مرحله ابلاغ به دولت یا بد اجرا شود و یا توسط یکی از همین نهادهایی که بیرون از مجلس قرار دارند (مثلا یک برنامه یک ساعته رسانه ملی) آنچنان به سخره گرفته شود که مردم نسبت به آن واکنش نشان دهند. بنابراین اولا باید نخبگان فرهنگی کشور وارد کمیسیون فرهنگی مجلس شوند، ثانیا باید تمام مصوبات (مخصوصا سه دوره اخیر) را بازنگری کنند و قوانین را اصلاح کنند، مهمتر از تمام اینها همه میدانیم که شورای عالی انقلاب فرهنگی امروز مهمترین مرجع فرهنگی کشور است که رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس هم در آن عضویت دارد. بنابراین نوع تعامل و دیالکتیک کمیسیون فرهنگی یا مجلس یا دولت با شورای عالی انقلاب فرهنگی بسیار مهم است. امروز بسیاری از تصمیمات در شورای عالی انقلاب فرهنگی گرفته میشود. بنابراین اگر حتی برجستهترین نخبگان در کمیسیون فرهنگی باشند و بهترین قوانین را هم پایهریزی کنند چون شورای عالی انقلاب فرهنگی مرجع قانونگذاری است میتواند با یک مصوبه بر آن تاثیر بگذارد. بنابراین تعامل میان کمیسیون فرهنگی و شورای عالی انقلاب فرهنگی نکته بسیار مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
انتهای پیام/
این گزارش در شماره 4632 روزنامه آفتاب یزد به تاریخ 20 خردادماه منتشر شده است