هنرآنلاین: داستان رستم و اسفندیار، از زیباترین و پندآموزترین داستانهای، نه تنها شاهنامه، بلکه جهان است. شخصیت رستم را فردوسی صاحبنظر در طول شاهنامه به مخاطبان شناسانده است. رستم نشان منیت انسان است. شخصی که همه چیز را برای خود میخواهد. او خویش را برترین جنگاور میشناسد، اما ضعفهای آشکاری دارد که سر بزنگاه، زال، سیمرغ و حتی رخش به کمک او میآیند. رستم زورمندی است فاقد تفکر. تنها کسی است که در قامت یک پهلوان، دست به فرزندکشی، زنکشی و بیاخلاقیهای دیگر میزند. رستم به زور بازویش مینازد، همین باعث شده تا چشم بر حقایق، عدالت و خصایل پهلوانی ببندد. داستان رستم و سهراب آینه تمام قد خصلتهای نکوهیده رستم است که ناجوانمردی و رعایت نکردن اصول پهلوانی از آن جمله است.
در برابر او اسفندیار رویینتن قرار دارد، شاهزادهای دینمدار، ایران دوست و مقدس. اسفندیار ناجی ایران است و شکست دهنده تورانیان.
پدر اسفندیار به او قول میدهد اگر تورانیان را شکست دهد، تاج و تخت را به او واگذار کند، اما این کار را نکرد و بدعهدی پیشه گرفت. اسفندیار از بدعهدی پدر غمگین شد. گشتاسب برای اینکه تاج و تخت را به اسفندیار وا نگذارد، برای او شرطی سخت در نظر گرفت تا به گونهای او را از سر راه خویش بردارد. اسفندیار چون دینمدار بود، با آنکه میدانست پدرش او را به کام مرگ میفرستد، چون فرمان شاه بود پذیرفت. مطلب مهمی که درباره اسفندیار اکثر ادبا از قلم انداختهاند، این است که اسفندیار به عنوان یک دینمدار باور دارد که: "چو فرمان ایزد، چو فرمان شاه". برای همین، این بار نیز میپذیرد به فرمان شاه باشد، هر چند که میداند و مطمئن است پدرش برای او چه نقشهای کشیده است.
آنچه حقیر را وادار به نوشتن مطلبی کوتاه درباره اسفندیار زد، سخنی بود که بر زبان یکی از دوستان هنرمندم جاری شد. نمیدانم با توجه به کدام شاهدی قاطعانه گفته بود: معادل اسفندیار در دنیای امروزی هیتلر است! چه کسی میتواند به مخیلهاش اینگونه راه دهد که اسفندیار مقدس و ایران دوست که بارها جان خود را به خطر انداخته و به جنگ دشمن رفته و پشت و پناه ایران و ایرانیان است، مشابه هیتلر باشد! واقعا نمیدانم دوست هنرمند من بر اساس کدام شاهد یا دلیلی چنین برداشتی کرده؟! اسفندیار کجا، هیتلر کجا، تفاوت از زمین تا آسمان است.
اسفندیار آن قدر محبوب بود و آنچنان قدرت داشت که به راحتی میتوانست گشتاسب را از تخت پایین آورده و خود به جای او بنشیند، چرا دست به چنین کاری نزد؟ چون دین مدار بود و اخلاقمدار. دوست نداشت تاریخ از وی به عنوان یک پدرکش کودتاچی نام ببرد. برای همین مرگ را به جان خرید و دست به کودتا و قتل پدر نزد.
گشتاسب برای آنکه کار را سختتر کند، به اسفندیار امر میکند که باید رستم را دست بسته پیش او آورد، نه با احترام. اسفندیار در مقابله با رستم از وی میخواهد که همراه او بیاید، اما رستم خودداری میکند و میگوید هرگز حاضر نیست دست بسته به بارگاه گشتاسب بیاید. جنگ در میگیرد و پس از زمانی رستم زخمهای فراوانی برداشته و ناامیدانه از میدان جنگ فرار کرده و به بالای تپهای می گریزد. اسفندیار پهلوان که به راحتی میتوانست رستم را تعقیب کرده و او را دست ببندد یا به قتل برساند، اما مرام پهلوانی و جوانمردی به او این اجازه را نمیدهد. رستم که مستاصل شده از اسفندیار میخواهد به او مهلت دهد، پس از آن حاضر است تا تسلیم او شود. جالب است، رستمی که فریاد بر میآورد و در جنگ رجز میخواند، کسی نمیتواند دست مرا ببندد، عاجزانه از اسفندیار میخواهد تا به او مهلت دهد. اسفندیار با خدعهها و ناجوانمردیهای رستم کاملا آشناست، اما مردانه به رستم این مهلت را میدهد. رستم خود را به زال میرساند و مانند همیشه کمک میخواهد، زال نیز دست به دامان سیمرغ میشود. سیمرغ رستم را مورد عتاب قرار میدهد و میگوید:
بدو گفت مرغ ای گو پیلتن تویی نامبردار هر انجمن چرا رزم جستی به اسفندیار که او هست رویین تن و نامدار بدو گفت رستم گر او را ز بند نبودی دل من نگشتی نژند مرا کشتن آسان تر آید ز ننگ وگر باز مانم به جایی ز جنگ چنین داد پاسخ کز اسفندیار اگر سر به جا آوری نیست عار که اندر زمانه چون اویی نخواست بدو دارد ایران همی پشت راست
وقتی سیمرغ که نجات بخش رستم است، درباره اسفندیار این گونه سخن میگوید، چگونه میتوان او را با هیتلر برابر دانست؟ این جفا در حق اسفندیار و دیگر پهلوانان واقعی ایران است. زال نیز به خوبی میداند کسی که خون اسفندیار را بریزد، نفرین شده و مدام در رنج خواهد بود. پس از کشته شدن اسفندیار به دست رستم، رستم نیز چندان زندگی نکرد و به دست برادرش شغاد به بدترین وضع کشته شد.
دوست هنرمندم، نباید این گونه درباره اسفندیار قهرمان و پهلوان قضاوت میکرد و چنین تهمتی به او روا میداشت. هر کسی صاحب نظر است و میتواند با خواندن قصه، تئاتر یا فیلمی درباره آن نظر دهد، اما هرگز حق ندارد قصه را تحریف کرده و یا به قهرمانان قصه تهمتهایی را روا دارد که در داستان وجود ندارد! در انتها از دوست هنرمند و با سواد خود، میخواهم قلم در دست بگیرد و مشابهتهای اسفندیار و هیتلر را بر کاغذ بیاورد با شاهد بیت، شاید من بیسواد از شبهه در آیم. اگر این گونه شود، من نیز فریاد بر میآورم که اسفندیار، هیتلر زمانه است!