سرویس معماری هنرآنلاین : موزه ملی ایران حالا صد ساله شده است؛ موزه ای که سیصد هزار شی را در زیربنایی بیش از 20 هزار مترمربع جای داده و نه تنها بزرگ‌ترین موزه باستان شناسی و تاریخ ایران است بلکه از نظر حجم، تنوع و کیفیت آثار نیز جزء یکی از چند موزه معتبر جهان محسوب می‌شود.

موزه ملی ایران با قدمتی بیش از 70 سال، با دارا بودن سیصد هزار شیء و زیربنایی بیش از 20 هزار مترمربع نه تنها بزرگترین موزه باستان شناسی و تاریخ ایران است بلکه از نظر حجم، تنوع و کیفیت آثار نیز در شمار یکی از چند موزه معتبر جهان محسوب می شود. این موزه در فرهنگ موزه داری ایران به عنوان موزه مادر به شمار می رود که هدف از برپایی آن، نگاهداری و پژوهش در آثار گذشتگان و انتقال آنها به آیندگان، ایجاد و تقویت تفاهم میان اقوام و ملل، شناخت و نمایش سهم ایرانیان در بالندگی فرهنگ و تمدن جهانی و تلاش در بهبود و افزایش میزان دانش عمومی مردم است.

موزه ملی ایران مجموعه‌ای از گنجینه آثار تاریخی و پیش از تاریخی ایران است، این موزه مهمترین موزه کشور از لحاظ نمایش و پژوهش مجموعه‌های باستان شناختی ایران است. گستردگی و تنوع مجموعه اشیا موجود در موزه به گستردگی جغرافیایی کشور و دورانهای متعدد پیش از تاریخی، تاریخی و اسلامی است که انسان در این سرزمین زیسته و آثاری از خود بجای نهاده است. در حال حاضر موزه ملی به نمایش آثاری پرداخته که بیانگر غنای فرهنگ و تمدن، هنر، رشد اقتصادی و دست آوردهای فناوری ایرانیان است.

برای اولین بار پیشنهاد ایجاد مکانی به نام موزه توسط مرحوم مرتضی قلی هدایت ملقب به صنیع الدوله عنوان شد. او در فکر ایجاد موزه و اداره‌ای به نام اداره عتیقات برای ساماندهی به وضع کاوشهای تجاری بود اما به این مقصود نرسید.

اولین موزه در ۱۲۹۵ خورشیدی به نام موزه ملی یا موزه معارف در یکی از اتاقهای بزرگ وزارت معارف که در سمت شمال بنای مدرسه دارالفنون قرار داشت تشکیل گردید. این موزه دارای ۲۷۰ قلم شی مفرغی، سفالی، شیشه‌ای، سکه، سلاحهای قدیمی، مهر، اشیای چوبی، مرقعات، کتاب و منسوجات بود که بوسیله کارمندان اداره عتیقات جمع آوری یا توسط مردم اهدا شده بود.

در ۱۳۰۴ خورشیدی اشیای این موزه به تالار آئینه کاخ مسعودیه منتقل شد. از سویی با آغازحفاری باستان شناسان اروپایی به ویژه هیئت باستان‌شناسی فرانسه به ریاست ژاک دومرگان (Jacques de Morgan) از سال ۱۲۷۶ خورشیدی (۱۸۹۷ میلادی) در شوش توجه مردم ایران به اهمیت مواریث فرهنگی جلب شد. در سال ۱۳۰۶ خورشیدی امتیاز بدون قید و شرط طرف باستان شناسان فرانسوی در ایران لغو گردید. به آنها اجازه داده شد تنها در شوش به حفاری بپردازند. همچنین از آنجا که ایران تصمیم گرفته بود تا موزه و کتابخانه ملی تاسیس نماید، لذا امتیاز طراحی و اجرای آن به فرانسویان داده شد. به همین منظور آندره گدار مهندس فرانسوی در سال ۱۳۰۸ خورشیدی ۱۹۲۹ میلادی برای تاسیس موزه و کتابخانه به ایران آمد و رسماً کار خود را شروع کرد.

این موزه با در اختیار داشتن حدود سیصد هزار شی باستانی مهمترین موزه کشور محسوب شده و در رابطه با فرهنگ وهنر ایران غنی ترین موزه جهان به حساب می‌آید. موزه ملی ایران آثار مربوط به دوران مختلف پیش از تاریخ، تاریخی و اسلامی ایران را در خود جای داده‌است که قدیمی‌ترین اثار آن حدود هشتصد هزار سال قدمت دارد. از آنجا که فرهنگ، هنر و تمدن ایران همواره در تمام دوره‌ها با هویت ایرانی بدون وقفه راه تکامل را پیموده‌است، لذا آثار به نمایش در آمده در این موزه، جدای از تمامی خصوصیات منحصر به فرد هنر خود از این ویژگی نیز برخوردارند. موزه ملی ایران همواره در انجام مسئولیت خود برای معرفی بهتر تمدن و فرهنگ ایرانی گام برداشته‌است و در این ارتباط برگزاری نمایشگاههای مختلف داخلی و خارجی، چاپ بورشور، بولتن، کاتالوگ و غیره را سرلوحه فعالیتهای خود قرار داده‌است.

مجموعه پیش از تاریخ

بخش پیش از تاریخ موزه ملی ایران از سال 1316 همزمان با تأسیس موزه، فعالیت خود را آغاز کرد. گنجینه این بخش بیش از دوازده هزار اثر را در خود جای داده. این مجموعه ها که عمدتاً از طریق کاوش های علمی باستان شناسی به دست آمده اند، نشانگر سیر تحول فرهنگی از 9 هزار سال پیش تا 3 هزار سال پیش در ایران است.

برای تقسیم بندی دوره های مختلف فرهنگی ایران ، پژوهشگران و باستان شناسان نوع معیشت و فناوری را ملاک قرار داده و بر این اساس نام گذاری کرده اند. این دوره ها هرکدام دارای ویژگی های خاصی است و آثار به دست آمده از آنها دارای مشخصاتی است که معرف دورة خود است.

مجموعه تاریخی و لرستان

بخش تاریخی و لرستان با تأسیس موزه (1316خورشیدی) کار خود را آغاز کرد. این بخش با بیش از 10 هزار قلم شی تاریخی یکی از چند بخش مهم موزه است. بیشتر آثار این مجموعه از کاوش‌های علمی باستان‌شناسی به دست آمده‌اند. اما در این میان تعدادی آثار اهدایی (مجموعة محسن فروغی) و تعدادی هم حاصل کشفیات اتفاقی یا توقیفی (مجموعه مرز بازرگان) هستند که تا سال 1357 خورشیدی به بخش تاریخی تحویل داده شده‌اند.

این بخش علاوه بر آثار مربوط به دوره‌های هخامنشی، سلوکی، اشکانی و ساسانی دربرگیرنده آثار تاریخی منطقة فرهنگی لرستان نیز است. از زمان شکل‌گیری این بخش مجموعه لرستان که شامل حدود 5 هزار قلم شیی است، به سایر اشیا اضافه شد و از آن زمان بخش تاریخی و لرستان نام گرفت.

مجموعه اسلامی

از بدو ایجاد موزه ایران باستان ، به کوشش آندره گدار، طبقه چهارم این موزه به بخش اسلامی اختصاص یافت. این بخش با حدود 2400 شی فعالیت خود را در زمینه های مختلف به ویژه پژوهش در زمینه هنر اسلامی آغاز کرد و زمینه نمایش آثار ارزشمند اسلامی در طبقه دوم سالن موزه ایران باستان فراهم گردید.

ساخت موزه دوران اسلامی با انگیزه انجام فعالیتهای گوناگون فرهنگی در سال ۱۳۲۳ در محوطه موزه ملی ایران آغاز شد و با وقفه‌های متعدد سرانجام در سال ۱۳۲۹ معماری آن پایان یافت و لیکن انجام مراحل تکمیلی آن به سالهای بعد موکول شد. سرانجام این موزه با حدود ۱۰ هزار متر مربع در چهار طبقه در سال ۱۳۷۵ افتتاح گردید که دو طبقه آن اختصاص به نمایش آثار هنر اسلامی دارد و دو طبقه دیگر آن امکان فعالیتهای جنبی را میسر می‌سازد.

مجموعه مهر و سکه

موزه ملی ایران مانند سایر موزه های جهان دارای قسمت جداگانه ای برای حفظ و نگهداری سکه ها و مهرهای ارزشمند ایران می باشد و با توجه به اهمیتی که سکه و مهر در امر مطالعات تاریخی تمدن هر کشوری دارد ، وجود این بخش اهمیت ویژه ای را داراست. مجموعه آثار و اشیا موجود در این قسمت حاصل حفاری های باستان شناسی می باشد و البته قسمتی هم به اموال بازیافته، اهدایی و با کشفیات اتفاقی اختصاص یافته است. قدیمیترین مهرهای ایرانی در موزه ملی ایران نگهداری می شود که از حفاری شوش بدست آمده و مربوط به شش هزار سال پیش می باشد. ولی در طول هزاران سال بعد از آن تاکنون بطور مرتب این مهرها رایج بوده است از محل های باستانی که مهر از آنجا بدست آمده است می توان تپه حصار ، تپه سیلک ، شهداد کرمان، شهر سوخته زابل، چغازنبیل نزدیک هفته تپه اهواز، مارلیک رودبار و غیره را نام برد.

در مجموعه موزه ملی ایران مهرهای بسیار زیبا و ارزشمندی هم از هزاره چهارم ق.م. تا اواخر دوران قاجاریه بخط کوفی ، نسخ، ثلث صغری، نستعلیق و غیره موجود و گویای نحوه زندگی، اعتقادات مذهبی و بازتابی از تاریخ سیاسی و اجتماعی و اقتصادی جوامع انسانی در روزگاران گذشته می باشد.