سرویس موسیقی هنرآنلاین: حفظ موسیقی بومی در تمام ادوار تاریخ همیشه موضوع قابل بحث برای موزیسینها بوده است. نقل سینهبهسینه مقامها و آوازها، نت نگاریهای قدیمی و پس از ورود تکنولوژی، ضبط صفحات موسیقی همگی حکایت از تلاش موسیقیدانها برای حفظ آنچه از گذشته مانده است را نشان میدهد. امروز اما با در اختیار داشتن تکنولوژی روز دیگر نمیشود خیلی نگران از دست دادن این نواها بود (مگر در کاهلی ما نسبت ضبط آثار هنرمندان موسیقی نواحی که البته کم اتفاق نیافته). نکتهای که امروز باید علاوه بر نگهداری این نوع موسیقی به آن توجه داشت، شنیده شدن آن است. ریتم سریع زندگی امروز، تولد صداهای جدید و تربیت گوش انسان امروزی بسیار متفاوتتر از گذشته است. انسان این دوره میل کمتری به آواز و ریتمهای سنگین نشان میدهد و تکصدایی را آنچنان برنمیتابد. البته این یک خصیصه عمومی است و حساب طرفداران حرفهای موسیقی را باید از آن جدا کرد اما عموم مردم این موسیقی را گوش نمیدهند و برای فراموشنشدنش تنها و تنها راه این است که شنیده شود. اما "آنِ دگر" احتمالاً با همین هدف آفریده شده است. راهکار پدیدآورندگان این آلبوم برای شنیدن شدن موسیقی تربت جام، تغییر در شکل اثر با وفاداری بر محتوای آن است. جای خوشحالی است که این آلبوم در زمان حیات استاد پورعطایی ضبط شده و البته این تلخکامی را به همراه دارد که ایشان در زمان انتشار آلبوم در بین ما نیستند. آلبوم "آنِ دگر" از طراحی هوشمندانهای بهره میبرد. ارکستر کوبهای با ساز استاد پورعطایی همراه میشود تا دوتار خراسان تنها ساز ملودیک این آلبوم شود. روایت از آوازی مقامی در فضای بیات ترک آغاز میشود و افکتهای بازگشتی بر صدای غلامعلی پورعطایی فضای مدرنی را به این آواز کهن میدهد. قطعه در فضای آمبیانس سازهای کوبهای شروع میشود همراهی آواز عبدالله ساور علیا با لحن شهریتر در کنار آواز کاملاً بومی استاد پور عطایی فضای قطعه را برای پذیرش طیف بیشتری از مخاطبان آماده میکند و باید گفت که در این کار موفق عمل شده است. زمانی که قطعه از نیمه میگذرد ریتم به یکباره وارد موسیقی میشود و قطعه را از حالت آوازی خارج میکند تا با فرود آواز مجدداً ریتم کند شود و فضا در همان همهمه کوبهایها به پایان میرسد. اما قطعه "حیلت رها کن" در فضای شوشتری و با ساز و آواز استاد پورعطایی شروع میشود صدای محیطی باد که یادآور جغرافیای تربت جام است به همراه فضای سازی کوبهایها، شنونده را به حال و هوای این جغرافیا بسیار نزدیک میکند. قطعه سوم با بازگشت افکتهای صدای بازگشتی و همراهی خواننده دوم در همان فضای شوشتری شروع میشود. یکی از لحظههای ناب این آلبوم لحظه حضور گروهی تنبکهاست. طراحی و انتخاب چند رنگ از سازهای کوبهای که پایه و اساس کار گروه رادها است توانسته صرفاً با تنظیم بهجا و منحصربهفردش ریتمهای آشنا را زیباتر از همیشه روایت کند. اوج جذابیت قطعه زمانی اتفاق میافتد که ارکستر کوبهای با دست زدنها همراه میشود. بازگشت به آواز پایانبخش این قطعه زیباست. بخش دوم آلبوم با تصنیفی که به صورت همآوایی اجرا میشود همچنان شنیدنی است گرچه دکلمه آغازین آن ناهمگون با فضای کلی آلبوم است و آن حالت بکر و بومی را از آلبوم میگیرد و به این نقص باید جنس صدا و نحوه گویش گوینده را نیز اضافه کرد. جدای از اینکه این آلبوم بینیاز از دکلمه است و موسیقی به درستی حرفش را میزند باید گفت که بیان گوینده اشکالات جدی دارد خصوصاً در آغاز قطعه پنجم هنگامی که میخواند: "طبال بزن، بزن که نابود شدم" روی کلمه "طبال" صدا به قدری در فضای بینی قرار گرفته که برای شنونده عام هم قابل تشخیص است و این در حالی که دکلمهای که در سکوت و بدون حضور ساز همراه، ضبط میشود به دلیل آشکار شدن جزییات صدا، باید در آمادهترین حالت صدا و با برداشتهای گوناگون ضبط شود. بیرحمانه نیست اگر بگوییم پاشنه آشیل این آلبوم همین دکلمههای کوتاه است و این نکته بار دیگر نشان میدهد که یک نکته ظریف چقدر میتواند در کل آلبوم مؤثر باشد. قطعه پنجم با تحریرهای استاد پورعطایی ادامه پیدا میکند و پس از آن شاهد سؤال و جواب تکنیکی سازهای کوبهای به خصوص تنبک هستیم که در ادامه دف و زنگ نیز با آن همراه میشود و مجدداً قطعه در تحریرهای دو خواننده به کار خود پایان میدهد. پایانبخش "آنِ دگر" با تصنیفی دیگر همراه است که به همان سبک و سیاق قطعه چهارم و همخوانی گروهی روی شعر معروف "هیچ مگو" ی مولانا است. و تنظیم ارکستر همچنان درخشان و درجه یک است دکلمه را این بار در میانه قطعه داریم اما آلبوم در شوریدگی ارکستر چوبی، با شکوه به کارش خود پایان میدهد. نکته بسیار مهم این آلبوم صدابرداری بینقص آن است. توانایی صدابردار در گرفتن این حجم کوبهای و خوش نشستن آن به گوش مخاطب یک موفقیت برای آلبوم و یک موهبت برای موسیقی ماست. آلبوم "آن دِگر" به دلایل متعدد شایسته شنیدن شدن است و به این دلیل که عاشقانه و بدون بازگشت اقتصادی تهیه شده صرفاً هدیهای از طرف پدیدآورندگان برای مخاطب امروز و آینده است که احتمالاً استاد پورعطایی را فراموش نکند.
طاها افشین