سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین : این یادداشت کوچک روایتی ست خرد از کتابی که به تاریخ بهمن ماه 1358 به هزینه شاعر در چاپخانه رشدیه منتشر شده... با نام "پریخوانی"... نامی شنوده که گوشِ ادبیات شنیده است همیشه، اما آنچنان مهجور، و دور که وقتی شاعر نام کتابش را "پریخوانی" میگذارد میگوییم نو است، تازه، و شاید حکایت شعرهایی ست بدیع که از دالان ِ بلند ِ ادبیات فارسی گذشته... هنوز به شعرِ اول نرسیده نام شعرها را میبینی... خواهش میکنم این نامها را با طمأنینه ادا کنید...
یک: مطلع نمیپذیرد چامه/ سرو شاید/ در وقت/ کفن من بادبان من/ مثل بهار کوچکی/ آواز پَر/ صبوح/ آنجا/ هم دوشیزگی/ من همانم/میزان/ دلی پرتابی دارم/ نم جنینی شعر/ چار گلوله بوسیدنی/ پهنای لفظ عشق/ ای مادر برگها و حلاوت/ ای مادر برگها و حلاوت/ ای مادر برگها و حلاوت/ ای مادر برگها و حلاوت/ دو: بادِ از روبرو/اثیر/ خلوت/خلوت/بازوی بودایی/ پرسیاوشان/حکایت/شب/هراز/ سه: دری که به روم میبستی/ زنانگی او/ کجا خواب میکنی تا من جبین لابه بگسترانم/ گردش در "در یوک"/ عشق آدینه/ نیاز شهریوری/ نمایِ از پهلو/ مادرم (به رویای سحری ساحلی)/ بیداری/ آمرزش دریایی اندوختهی دل ماست/ غزل خداحافظی/ زندگان نقدینهی خاکند/ من نیز مرتعش خاکم/ عبور عتیقی/ با دهانی که گفتی از شمال/ سفید/ طبیعت احساساتی/ پریخوانی. (طرز نوشتن کلمات از شاعر است)
میبینی؟ این نامها هم نو است... انگار که حافظه زبانی امروزِ ما قاچ میخورد وقتی میشنویمشان... به خودت میگویی این کتابِ پنجاه و هشتی هنوز نو است! خیلی منطقی باشی و اهل دل نباشی میگویی: ایننامها هنوز نو مینماید! اما کافی است شعر اول را بخوانی تا ببینی زبان فارسی چه میکند با همین هستیِ دست مالی شدهای که میشناسیم: "مطلع نمیپذیرد این چامهی/ منتشر در حریق/ از رشک دل/ ای سبو ای سبو/ بر کوکب وُ سمندر/ گذشتن/ با یاد او پیوستن/ با او/ مرام ممدوحان بنازم/ عشق نازنین ما را/ به یک کرشمه برکشید و / به خاک افکند/ طومار ما سر به سر خالی/ از بوسه از عصیر/ ای سبو ای سبو"
بعد از همین شعر میگوید: "چه کاهلانه میچمد این/ کوکب نمناک/ غره به شیهه و شبنم جادوش" و الی آخر.
"حیرت" اولین چیزی است که دست آدم را میگیرد، وقتی مخاطبِ "پریخوانی" میشود. لابد به خاطر همین هم چنین نامی را برای دفتر شعرش انتخاب کرده شاعر؛ به ناخودآگاه البته که این شاعر شاید فروتنترین شاعران فارسی است.
بعضی بر این گماناند - مثلا شفیعی کدکنی - که شعر به یادماندنی، در اذهان و حافظه یک ملت به یاد میماند، اما به نظر میآید گاه مهمترین کتابهای شعر معاصر فارسی به یاد هیچ کس نمیماند، از مردم معمولی گرفته تا خیلی از مخاطبان خاص ِ شعر و ادبیات. با این حال - اگر روایت شخصی ما از این کتاب به سمت پریشانی و گزاف نرفته باشد- فکر ما این است که "پریخوانی"، احتمالا یکی از مهمترین دفترهای شعر معاصر فارسی است، تنها به حجت "زبان"ی که به قول عرفا از آن نور میتابد، و به قول ما بدجوری تاثیر گذار است.
"ای کمی مردن/ مگر ظرف کلام تو شوم/ ای خراج شب/ مگر در تو واحه واحه وزم/ چه زیبا حجاری شدهیی بر شستی منور باد/ مگر برگردم/ توبه کنم/ باز درخت شوم/ مثل زمان ماه نشینیم به خیال نگنجیدنی/ قطره قطره خونم را نثار آبیها میکردم، تا یکسره آبی شدم وُ دریای شخمزده/ مرده مباحثه زنبورهای ولنگار"
شاعر "پریخوانی" حتما در همین جهان به دنیا آمده، اما ممکن است به وقتِ سرودن این شعرها، به جایی تبعید شده باشد که ملتش زبان فارسی را از ما بهتر میدانند... جای این حرفها اینجا نیست، اما باید گفت زبانِ شعرهای "پریخوانی" آمیزهای است از آنچه به عنوان عین و ذهن میشناسیم... شعرهای این کتاب ابژکتیو است به این معنا که مشحون است از تصاویری که در طبیعت میتوانیم سراغشان را بگیریم، با همان مشخصات و جزئیات، و سوبژکتیو است از آنجا که درون نگرانه و متخیل است.
اگر بخواهیم در توصیف زبانِ شعری، اشاره کنیم به موجز بودن و فشردگی کلامی، زبان شعرهای "پریخوانی" را میتوانیم نمونه بیاوریم... زبانی که استعاری نیست، بلکه استعاره از اجزای آن است، همچنان که ایجاز، فشردگی تام و تمام زبان و تخیل.
"محو که شوی از/ حافظهی ماه/ کوچ که کند الواح شاعرانه از/ شانههام/ پلی به نام تو زاید/ امشب/ تا که واحه نرنجد"...