به گزارش هنرآنلاین به نقل از وبسایت اتوود، طرح پیشنهادی "پاییدن بیابان" توسط مونا آزادیان، گِرگِی چکواری، الناز نجفی، بهنام ابوترابیان برای رقابت طراحی غرفه ایران در دوسالانه معماری ونیز 2016 ارائه شده بود که به مرحله نهایی این داوری نیز راه پیدا کرد.
در یادداشت این گروه برای این طرح آمده است:
"دور است سرِ آب از این بادیه هشدار/ تا غول بیابان نفریبد به سرابت حافظ "؛ این طرح قصۀ مراقبت دیروز و فردای ایرانیان از "غول بیابان" را روایت میکند. غول بیابان مجموعهای از موانع و تهدیدات زندگی در محیط کمآب است که عملاً سکونت در ایران را به معادلهای پیچیده و پرمجهول تبدیل کرده است. غول بیابان ورای ظاهر خشک و خشن، گوهرهای حیاتیای در مشت دارد؛ بطوریکه صورت مسئله سکونت در ایران یافتن همین استعدادها و هستههای حیاتی پنهان و بالفعل کردن و بسط آن است. حیاتیترین این گوهرها "آب" است که در اعماق بیابان و البته با فاصله قابل دسترس پنهان شده است. با کشف پرده از روی گوهر محجوب آب، زیستگاهها در فلات ایران میتواند همچون واحههایی محاط در بیابان، مرزهای بیابان را عقب براند. طبیعتاً هرچه تلاش بیشتری برای تشخیص استعدادهای بیابان و کشف آن انجام شود حیات واحه غنیتر و پایدارتر خواهد بود. با این تعبیر خط مقدمِ زندگی در ایران، رویارویی با بیابان در اغلب شهرها و روستاهای فلات ایران است و مهمترین دغدغه معماری و شهرسازی ما بسط حیات واحهها و پایدارسازی آن است."
پلان کلی غرفه یادآور جانمایی واحه در دل بیابان است. مخاطب از ابتدای مسیر ۱ به درون غرفه هدایت میشود و یک ضلعِ غرفه را میپیماید. در این مسیر چند متری او با شرایط کلی و خاص ایران که حاصل تضارب معادلات کوهستانی و بیابانی است آشنا میشود. در انتهای این ضلع به دو راهی میرسد. مسیر ۳ مسیر مستقیم و فریبنده و دعوتکنندۀ سراب است که دو ضلع دیگر غرفه را میپیماید و در نهایت بینتیجه خارج میشود. در عوض مسیر ۲ مسیر اصلی واحه است که هر چند در بدو امر دعوتکننده نیست در نهایت مخاطب هوشیار و بابصیرت را به قلب غرفه رهنمون میشود.
تدبیر ایرانیان برای پاییدنِ غول بیابان ایجاد واحه بوده است. هر آبادی (شهر یا روستا) در ایران حکم واحهای سبز در میانۀ بیابان را دارد که عمدتا ماحصل بالفعل کردن و بسط استعدادی محجوب است؛ این استعداد ممکن است سفرههای آب زیرزمینی و قابل دسترس یا چشمههایی باشد که از دل زمین میجوشد و بیرون میآید. در واقع ایرانیان با تدابیر مختلف (احداث قنات و باغ و آبانبار و یخچال و سرداب و ...) قدم به قدم غول بیابان را به عقب میراندند و ظرف زندگی خود را پایدارتر و غنیتر میکردند.
دیاگرام شهر اصفهان در تصویر بالا: دیاگرامی از گسترش شهر اصفهان پیش از اسلام، دورۀ دیلمی و دورۀ صفوی. در همۀ این مراحل شهر محاط در باغات بوده است. باوجود رود پرآب زایندهرود، شهر اصفهان تا مدتها به خاطر موانعی نمیتوانست به رودخانه نزدیک شود. برای نزدیکی به رودخانه تدابیری بلندمدت نیاز بود که مهمترینشان احداث باغات بود. با احداث باغات در حاشیۀ رودخانه سرانجام در دورۀ صفوی شهر از دو سو و محتاطانه به رودخانه نزدیک شد.
در رویارویی آدمی و غول بیابان، این غول نیز بیسلاح نیست. سلاح او سرابهای فریبندهای است که انسان تشنه را به خود میخواند. سراب در مقابل منابع آب محجوب بیابانی، مثل منابع نقد و آمادهای است که از دور انسان تشنه را به خود میخواند و او را متوهم میکند. بسیاری از الگوهای رایج زندگی در دوره معاصر در نسبت با الگوهای اصیل زندگی در ایران، حکم سراب را دارند: مثل سوء مصرف «منابع نفتی» و «تکنولوژی». سراب انسان ساکن در بیابان را دچار توهم زندگی در منطقهای پرآب میکند و با این حربه مهارتهای زندگی در بیابان و خرده منابع او را از او میگیرد و ظرف حیات و یا همان واحههای زیستی را کوچک و کوچکتر میکند.
قلب غرفۀ ایران جایی است که پس از اینکه بازدیدکننده راه واحه را از بیراهه و سراب تشخیص داد به آن میرسد. در اینجا با حفره ای شبیه به یک چاه مواجه می شود که در فضایی نیمهتاریک ستونی از نور از سمت بالا به روی آن تابیده است. از انعکاس دهانه چاه در دو آینۀ روبرو مسیر قنات به ذهن متبادر میشود. این مسیر مرز بین واحه و سراب یا خرمی و خشکی هست.