به گزارش هنرآنلاین، در ابتدای مراسم احمد مسجد جامعی به ایراد سخنرانی پرداخت و ضمن اشاره به تنوع فرهنگی و هنری در حوزه کشورهای آسیایی گفت: یکی از مهمترین جلوههای هنر کشورهای آسیایی در معماری و شهرسازی دیده میشود. وقتی میگوییم اروپا، منظورمان اروپای غربی است که روسیه را هم در بر میگیرد. این مجموعه کشورها به لحاظ مذهبی از نگاه واحدی بر خوردار و همه مسیحی هستند اما نخستین ویژگی کشورهای آسیایی تنوع و تکثر ریشه دار آنها است. در این سوی دنیا نگرش بودیسم را داریم که تا شرق دور گسترش پیدا میکند. هندویسم در هند و اسلام که در کشورهای منطقه روایتهای مختلفی دارد. از طرف دیگر تمدن ترکها و البته نگرشهای پراکنده دیگری هم وجود دارد. اگر این تفاوت را لحاظ کنیم، در این مجموعه با شکلها و گونههای مختلف معماری آسیا سر و کار داریم. در گذشته به اندازه امروز کشور و مرز نبود و جوهرهای به اسم ایران استمرار داشته است. به هر حال ما تمدن مصر، ایران، هند، چین و یونان را در این سوی عالم داشتهایم. ویژگی این حوزه تمدنی عین ویژگی تمدن آسیا است. به این منطقه میگویند هارت لند یعنی قلب جهان. چون اینجا یک چهارراه تمدنی است. راه دارچین و راه ابریشم آبی مثالی بر این مدعا است. این ویژگی رفت و آمد باعث شده در خود اینجا یک تمدن چند صدایی شکل بگیرد. در حوزه معماری، در شکل قدیم و کهن خودمان نماد ماندگاری به نام تخت جمشید داریم. در این معماری نمونههایی از نمادهای ملل مختلف را میبینید که ترکیب شده و روح ایرانی پیدا کرده است. لوتوس از تمدن هند گرفته شده، سرستونها از تمدن یونان و هما از تمدن مصر است اما ترکیب اینها روح ایرانی به وجود آورده است.
وی ادامه داد: بهترین جلوه شناخت یک ملت آثار معماری آن است. معماری سرزمینهای آسیایی و به خصوص ایران تکثرگرا و چند صدایی است.
در ادامه احمد زهادی مدیر مسئول فصل نامه 2A برگزار کننده جایزه معماری آسیا ۲۰۱۵ به معرفی محتوای مجله و معرفی دستاوردهای جایزه معماری آسیا پرداخت و گفت: ایده جایزه از طرف فصل نامه مطرح شد و طوری پایه گذاری شد که هر سال در یکی از کشورهای آسیایی بر گزار شود. سال گذشته در شهر استانبول با همکاری علمی دانشگاه I. T. U برگزار شد و در سال جاری در دانشگاه سئول برگزار میشود.
وی ادامه داد: بخش دیگر جایزه انعکاس دست آوردهای علمی و فرهنگی جایزه معماری آسیا دارد. در مبحث اول به ارتقا علمی تقسیم بندی شدهای دست یافتیم و ساختمانهایی میبینیم که به عنوان رتبههای اول به اقلیم محل ساختمان و محیط زیست احترام گذاشتهاند که با دیدگاههای جایزه همسو بوده است. مانند مسجد مدرن استانبول و ساختمان مسکونی در بیروت و ساختمانی در ژاپن. بحث دوم دانشی که در حوزه سازه وجود داشت و به عنوان یک امتیاز برای جایزه بود. سازهای در شهر جیپور هندوستان در کنار یک قنات که شبکه آبرسانی آن از طریق این سازه تأمین شده و بافت قدیم شهر جیپپور را مد نظر دارد یکی از پروژههای معرفی شده در این جایزه است. ساختمان سرویس بهداشتی و عمومی یکی از طرحها بود که از طریق سازه طراحی شده آب استفاده شده، فضای سبزی در کنارش ایجاد میکند و ساختمان را تبدیل به معماری سبز کرده است، پروژه بعدی در شهر اردبیل است که از طراح در خواست میشود برای جلوگیری از ریزش خاک، دیوار حائلی را طراحی کند. این پروژه زیباییشناسی جداره شهری را هم تأمین کرده است. مورد بعدی بحث اجتماعی است که پل طبیعت یکی از پروژههای موفق آن بود مورد بعدی در انعکاس موفقیت خاص است بطور مثال، آرامگاه شهدای ترکیه در آنکارا به فضای تفریح مردم تبدیل شده است. در حوزه بعدی (مصالح ساختمانی) نیز پروژههای موفقی به جایزه راه پیدا کرده و رتبه گرفتند از جمله ساختمانی با مصالح بامبو که کل ساختمان و تزیینات داخلی آن از چوب بامبو که از مصالح بومی است، ساخته شده بود. پروژههایی برای مردم و توسط مردم نیز در جایزه شرکت کردند. از جمله طرحی که توسط معماران هلند برای کشور بنگلادش ساخته شد که با نقطه نظرهای خود مردم و بر اساس نیازهایشان و با کمک آنها یک فضای آموزشی طراحی شده است. مدرسهای در افغانستان درنزدیکی شهر هرات فضای امنی برای دانش آموزان ایجاد کرده است و تلاش انسان دوستانه دولت و دست اندرکاران کشور مورد توجه بود. جایزه انگیزههایی تولید کرد که در روند و پس از برگزاری شاهد آن بودیم. پروژههای معماران جوان در کنار معماران با سابقه دیده شدند. پروژهای که در یک نقطه دور دستی احداث شده بود از طریق جایزه توانسته است ایده خود را انتشار بدهد. پروژهای در هند تلاش کرده بود فضایی معنوی در معماری ایجاد کند. وقتی شخص وارد این فضا میشود ذهنش خالی و دلش روشن میشود. یکی دیگر از دستاوردهای اینجایزه ایجاد نوآوری و خلاقیت است. در اینجایزه از پروژههای با اهمیت قدردانی میشود و میتواند الگوهایی در معماری شهرها و کشورهای آسیایی تولید کند.
در ادامه جلسه مهندس بهرام شیردل یکی از داوران جایزه معماری استانبول با اشاره به اینکه از زمان جایزه معماری آسیا جهان نگرش خود نسبت به معماری را تغییر داد گفت: از بیست سال پیش روند تغییر نگرش به معماری در این سوی جهان و کشورهای آسیایی اتفاق افتاده بود و امروز شاهد هستیم که این نگرش صورت رسمی به خود گرفته است. برای مثال پروژه استادیوم المپیک ۲۰۲۰ در توکیو که به زاها حدید پیشنهاد شده بود اما در چند هفته گذشته توسط نخست وزیر ژاپن کنسل شد چون شهردار و معماران ژاپنی این تصمیم را گرفتند که پروژه المپیک چون در ژاپن قرار گرفته، بهتر است طرحی مربوط به سنت معماری ژاپن و جغرافی آن داشته باشد. این استودیو که توسط کنگو کوما طراحی شده تماماً از چوب ساخته خواهد شد. در همین راستا جمهوری چین به تازگی اعلام کرده است که دیگر ساختمانهای عجیب و غریب در کشور چین نخواهیم ساخت.
وی در ادامه افزود: کشورهای مهم آسیا بعد از دو قرن تصمیم گرفتهاند به پیشرفت در فرهنگ، اجتماع و اقتصاد خودشان بپردازند. در کشورهای آسیا چهار کانون تمدن وجود داشته است. ایران، هند، چین و در چند قرن اخیر ژاپن هر کدام معمارانی داشتهاند که در طی چندین هزار سال معماریای برای جوامع خودشان تعریف و طراحی کرده و توسعه دادند و این معماری را به اروپا و افریقا صادر کردند. کشور ایران قرنهای متمادی قبل از نفت در کار صادرات معماری بوده است. هر کدام از این تمدنها معماری مشخصی داشتند و این معماری در طی قرون پیشرفتهای مهمی داشته است تا جایی که از معماری غرب در حال حاضر هم جلوتر است.
وی علاوه بر توضیحات بیشتر و نمایش تصاویر مربوط به ریشههای معماری در کشورهای آسیایی در انتها افزود: جایزه معماری آسیا یک مسئله انتقادی است برای شناخت معماران آسیا که مشغول به توسعه معماری و احیای سنت و فرهنگ معماریشان هستند و شاهد خواهیم بود که سال جاری این معماران چه پروژهها و چه ایدههایی را به جایزه میآورند.
در ادامه جلسه مهدی گرامی با طرح این پرسش که نقش معمار ایرانی در پیشبرد اندیشههای معمارانه و کمک به جهانی بهتر چیست؟ گفت: اگرچه این صحبت در شرایط کنونی به رؤیا میماند اما قواعد بازی جهان به گونهای است که کسانی که برای خودشان نقشی ترسیم کنند موفق خواهند شد. آیا جایگاه معماری دردنیا حائز اهمیت هست؟ من توجه شما را به موضوعی جلب میکنم. شرایط جهان در حال تغییر است. سه موضوع مبحث معماری امروز را حائز اهمیت میکند. تغییر شرایط آب و هوایی، تغییر مناسبات جمعیتی و تغییرات مناسبات سیاسی و اجتماعی و پدید آمدن تعاریف جدید میان کشورها و پدیداری مداوم کشورها و سوم عصر اطلاعات که این سه، بر هم اثر میگذارد و معماری را تغییر میدهند. معماری نقش مؤثر و الزامی برای پاسخ به این شرایط دارد. امروز جایگاه معماری برای معادلات کلی جهان انکار ناپذیر است. شرایط امروز جهان دیدگاه امروز را متفاوت کرده و انتظار این است که به مسائل ریشهایتر فکر شود. در شرایط جدید دوره تولید ایدئولوژیهای جدید که در سبکهای مختلف بروز میکرد خاتمه یافته است و الگوهای استراتژیک مهمتر از ایدههای فرمی خواهد بود. معماری نه صرفاً متن است و نه زبان بلکه متنی چند صدایی و امری سرزمینی است و باید مسائل اقلیمی و سیاسی و اجتماعی را در بر بگیرد. معماری بیش از اینکه نیاز به معماران فوق ستارهها داشته باشد نیازمند معماران استراتژیک است.
گرامی با ادامه بیشتر مربوط به نقطه نظرات در ارتباط با معماری آسیا در انتها افزود: جوایز معماری جهانی از جمله جایزه معماری آسیا میتواند زمینه مناسبی برای معرفی معماری ایران فراهم کند. شایسته این است که فرصت را غنیمت بدانیم و با نقد مؤثر، این نهال را به درخت تنومند تبدیل کنیم. بسیار مفیدتر خواهد بود که روشهای متداول دیگر جایزهها که مبتنی بر دسته بندی عملکردی است را تغییر بدهد و روشهای معطوف به مسائل سرزمین را مد نظر قرار داده تا گامی به جلو بر دارد.
فریار جواهریان نیز در پایان جلسه به رویکردهای دیگر جایزه معماری آسیا اشاره کرد و گفت: قبل از این تنها جایزهای که به مسائل معماری آسیا توجه میکرد جایزه آقا خان بود که صرفاً به پروژههایی میپرداخت که فقط جوامع اسلامی را در بر میگرفت و در دهه اخیر پروژههای غربی هم وارد شدند چون جوامع اسلامی در غرب رشد کردهاند.
جواهریان گفت: جایزه معماری آسیا پیشتاز است چون خود غربیها هر وقت کفگیرشان به ته دیگ خورده به شرق نگاه کردهاند. از رنسانس که غرب شروع به پارک سازی میکنند هیچ الگویی ندارند. دو نوع باغ در شهرهای اروپایی رایج میشود یکی باغهای چینی و ژاپنی که در انگلستان رواج پیدا میکند و یکی باغ هندسی ایرانی در فرانسه و ایتالیا. مرحوم مقتدر درباره باغ فرح آباد نوشته این نقشه اوائل قرن هجده از کتاب خانه ملی فرانسه سر در میآورد. تمام شهرهای امریکایی بر مبنای نقشه باغ ایرانی ماست. توجه به ذن و بودیسم در سبک پست مدرن تحت تأثیر شرق است. پیتر زومتو شیفته ذن است و مینی مالیستی به وجود آورده که حس شرقی ژاپنی دران مشهود است.
البته وقتی شماره مجله اختصاصی جایزه معماری آسیا 2A را مرور میکردم با خود گفتم بدون در نظر گرفتن نام و نشان طراحان به پروژهها نگاه کنم تا ببینم چه اندازه ایرانی است اما متاسفانه تعداد این پروژهها که رنگ و بوی ایرانی داشته باشد بسیار کم بود. به هر حال فن آوری از غرب میآید ولی ما تکنولوژیست نیستیم، ما معمار و باغ ساز و شهر سازیم. باید یاد بگیرم معماری و فرهنگ خودمان را بیافرینیم.
در پایان فصل نامه معماری 2A با حضور بهرام شیردل، فریار جواهریان، احمد مسجد جامعی، علی رضا قهاری، مهدی گرامی و احمد زهادی به برندگان پروژههای ایرانی جایزه معماری آسیا تقدیم شد.
گزارش: افسانه شفیعی