سرویس معماری هنرآنلاین: خبر ثبت ملی خانه مشروطه گرگان (مجموعه حاج قاسم استرابادی) که روز گذشته در رسانه‌ها منتشر شد، بار دیگر بر حفظ میراث این عظیم‌ترین تحول تاریخ معاصر ایران صحه می‌گذارد. راه اندازی خانه‌های مشروطه سال‌ها است به مطالبه ای جدی میان دوستداران میراث فرهنگی و سازمان‌های مردم نهاد هم بدل شده و به ویژه در شهرهایی که در مسیر این تحول نقش پررنگ تری داشته‌اند، این مطالبه شدت می‌گیرد.

حالا و همزمان با انتشار خبر "ثبت ملی خانه مشروطه گرگان"، دوستداران میراث فرهنگی در نامه‌ای به مسعود سلطانی‌فر معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری که امروز در خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منتشر شده، از او برای نجات این خانه که در وضعیت نامناسبی قرار دارد درخواست کمک کرده‌اند.

در این نامه که به امضای 46 سازمان مردم‌نهاد و 565 دوستدار و فعال میراث فرهنگی از جمله دکتر منوچهر ستوده، پدر جغرافیای تاریخی نوین ایران رسیده آمده است: "در دوره‌ای که انسان‌ها در اقصی‌نقاط جهان در پی حفظ تاریخ و پیشینه فرهنگی خویش‌اند، در گرگان زمین بنایی ارزشمند که برگی مهم از تاریخ معاصر این شهر را رقم زده است در حال نابودی است.

خانه مشروطه گرگان

حلقه ناقص خانه‌های مشروطه

کم و کاستی‌ها در حلقه خانه‌های مشروطه ایران به این مورد محدود نمی‌شود. در کمال تعجب تهران پایتخت که بنابر قاعده می‌بایست از مدت‌ها پیش خانه ای برای این مهم معرفی و ثبت می‌کرد تا امروز فاقد آن است.

تازه‌ترین اظهار نظر در این باره در نمایشگاه مطبوعات سال جاری از سوی احمد مسجدجامعی، عضو شورای شهر تهران صورت گرفت که در گفتگو با خبرآنلاین اعلام کرد به دنبال ایجاد خانه مشروطه در تهران است.

این عضو شورای شهر تهران گفت: خانه‌های مشروطه که در شهرهای دیگر از جمله اصفهان و تبریز ایجاد شده، در زمانی انجام شد که وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بوده و شخصاً این مورد را پیگیری کردم تا به نتیجه برسد. البته برای ایجاد خانه مشروطه، برخی از خانه‌ها پیشنهاد می‌شود، ولی بعضی از مسئولان با ایجاد خانه مشروطه در تهران مخالف‌اند.

وزیر اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی در تشریح دلایل مخالفت با ایجاد خانه مشروطه گفت: برخی از خانه‌های پیشنهاد شده، کوچک هستند و برخی دیگر نیز به اشخاصی منسوب هستند که تعدادی از مسئولان معتقدند نباید خانه مشروطه در منزل این چهره‌های تاریخی تشکیل شود.

احمد مسجدجامعی درباره آینده ایجاد این مجموعه تاریخی در تهران گفت: هنوز دنبال گزینه مناسبی برای ایجاد خانه مشروطه هستیم تا بتوانیم اشخاصی که مخالف هستند را هم قانع کنیم.

مسجد جامعی دی ماه سال 93 در سفر خود به گیلان نیز درباره خانه مشروطه این استان گفته بود: خانه مشروطیت در محل فعلی شورای اسلامی شهر رشت یا ساختمان کلاه‌فرنگی راه‌اندازی می‌شود.

مسجد جامعی در این دیدار بر ایجاد خانه مشروطه در رشت تأکید کرد و گفت: یکی از خانه‌های قدیمی این شهر می‌تواند به این مهم اختصاص یابد مثلاً خانه حاج میرزا خلیل رفیع این استعداد و توانایی را دارد. اگر برای عمارت قدیمی کلاه‌فرنگی کاربری مشخص و قابل قبولی تعریف نشود، به مرور در معرض تخریب قرار می‌گیرد بنابر این پیشنهاد می‌کنم این ساختمان باارزش، به‌عنوان یکی از خانه‌های تاریخی رشت به‌عنوان خانه مشروطیت مورد استفاده قرار گیرد.

درباره این موضوع و رویکرد، رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای اسلامی کلانشهر رشت هم گفت: استان گیلان یکی از استان‌های تأثیرگذار در نهضت مشروطه بوده اما متأسفانه تاکنون اقدامی برای تأسیس و ایجاد این خانه که بتواند نمایانگر حضور و مشارکت فعال مردم استان در نهضت مشروطه باشد، صورت نگرفته است.

به گفته مدیرکل میراث فرهنگی گیلان نبود مکان مناسب، نخستین مشکل قشر یادشده در استان بود که با واسپاری بخشی از عمارت کلاه‌فرنگی این مشکل مرتفع شده است! حال باید دید مسئولان استان برای ایجاد خانه مشروطه در گیلان چه برنامه‌ای مدنظر دارند و گیلان دوستان چه مدت دیگر چشم انتظار وعده مسئولان خواهند ماند.

خانه مشروطه بختیاری نیز یکی از پروژه‌های تا امروز بی سرانجام در این زمینه است. دی ماه سال گذشته بود که شورای فرهنگی استان چهارمحال و بختیاری ایجاد خانه مشروطه بختیاری را در قلعه جونقان، خانه تاریخی علیقلی خان بختیاری تصویب کرد و استاندار چهارمحال و بختیاری در گفتگو با پایگاه اطلاع رسانی زاگرسیان ایران از تصویب ایجاد خانه مشروطه بختیاری در این مکان در آخرین جلسه شورای فرهنگی استان خبر داد.

قاسم سلیمانی دشتکی با اشاره به حرکت تاریخی مردم بختیاری در فتح تهران و پایان استبداد صغیر افزود: این تصویب تأمین یک نیاز فرهنگی مهم در ثبت حضور مردم مؤمن استان در جریان تاثیرگذار مشروطه بود.

قلعه سردار اسعد بختیاری، از جمله بناهای تاریخی و ماندگار چهارمحال و بختیاری است که در شهر جونقان از توابع شهرستان فارسان قرار دارد. قلعه سردار اسعد بختیاری، مربوط به اواخر سده ۱۳ هجری قمری است و در جونقان، داخل شهر واقع شده است. این اثر در تاریخ ۵ دی ۱۳۵۶ با شماره ثبت 1548 به ‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

و بالاخره طاهر شریفی، معاون سیاسی امنیتی استانداری اردبیل نیز تاکید دارد که به دلیل جایگاه آذربایجان در شکل گیری قیام مشروطه نقش اردبیل در این برهه تاریخی باید احیا شود.

شریفی مطالعات پژوهشگران در خصوص جمع آوری اسناد مشروطه را حرکتی مثبت و ضروری خواند و افزود: مجاهدین اردبیلی کمتر از مجاهدین تبریز رشادت نداشتند و احیای این واقعیت تاریخی بر عهده محققان است.

خانه مشروطه تبریز

خانه‌هایی که یادگار مشروطه شدند

حالا تبریز با تأسیس خانه مشروطه در ملک شخصی حاج مهدی کوزه کنانی از فعالان جنبش مشروطه خواهی، در این زمینه پیشتاز است. این خانه در محله راسته‌کوچه واقع در غرب بازار تبریز قرار گرفته است. این بنا به سبک معماری دوره قاجار ساخته شده در سال ۱۳۵۴ خورشیدی به شماره ۱۱۷۱، در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و در سال ۱۳۶۷ خورشیدی به تملک رسیده‌است.

خانه مشروطه اصفهان هم که در 22 مرداد 1384 به ثبت ملی رسیده، در محور دولت خانه صفوی در ضلع شرقی میدان امام(نقش جهان) امروز مرکزی فعال در حفظ و بازخوانی تحولات این جنبش ملی محسوب می‌شود.

طبق اخباری که تابستان سال 93 منتشر شد، خانه مشروطه یزد که قدمت بنای آن به 200سال قبل بازمی گردد در محله پیر برج واقع شده و به عنوان یکی از عناصر شاخص تاریخی محله پیربرج مطالعه و مستندسازی مرمت و احیای این خانه به پایان رسیده است. خانه مشروطه به لحاظ موقعیت جغرافیایی در قسمت شرقی محله پیربرج که به محله شاهزاده فاضل معروف است، قرار دارد که از جهت شمال به محله قلعه کهنه و ایلچیخان، از جنوب به محلات سرباز و دروازه مهریز، از شرق به محله گازرگاه و از غرب به محله دارالشفا محدود است.

در هر حال، موضوع خانه‌های مشروطیت از دیروز و امروز فراتر می‌رود، و اینکه اراده تکمیل این حلقه چه موقع و به چه صورت تحقق پیدا خواهد کرد، باید منتظر بود و به فعالیت جمعی و مؤثر در این باره امیدوار.
.