سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: یکی از واقعیتهای تصویری و معنایی که در ادبیات و علوم انسانی ما جایگاه مخصوص خود را مانند یک اثر هنری ارزشمند دارد و هیچگاه و هیچکس نه اشارهای به آن تصویر میکند و نه میتواند نادیدهاش بگیرد؛ چهره خسته یک مترجم است. برای آنهایی که تعجب کردند و یا چهره خود را در هم کشیدند در وضعیتی تأکید کنندهتر دوباره عنوان میکنم که آری؛ چهره خسته یک مترجم.
بسیار باید دقیق و موشکاف برای درک واقعیت عزم راسخ کنیم و در غایت یک فرآیند اداراکی به معنای این تصویر برسیم. تصویری که در پس ادارکمان میتواند جهانی از معنا و مفهوم علی و شهودانگارانه را خلق کند و تکیه گاهی جدی برای فهممان باشد. پس وقتی از خستگی یک مترجم دم میزنم دقیقاً همان معنا و تصویری مدنظرم است که به واسطه آن مترجم به کلمات و ذات دانش جان و معنای واقعی میدهد. ساعتها حضور در گوشهای دنج، فاصله گرفتن از مشکلات زندگی و تمرکز برای کاری که به قدری سخت و خسته کننده است، شاید نمونهاش در میان مشاغل دنیا کمتر دیده شود صورتی از یک شغل و کار نیست. مشغلهای ارجمند برای ایجاد فهمی برای درک فهم است.
در مواجهه دوباره با این شغل سخت حالا میتوانید به معنای خستگی در چهره یک مترجم واقف شوید و نیز جدیت در رفتار و کردار آدمی که به خاطر قرار گرفتن در وضعیت یکی از سختترین کارهای دنیا، پیببرید. مترجمی از این روی شغل نیست. حرفه نیست. شاه بیت حرفه هایی در نوع خودش است. هنری غریب است که زایش هنر را دلیل می شود. وقتی ترجمه پا از تطبیق هویت دو کلمه در ذهن و کسب نتیجهای هم معنا و روان ساختن آنها در جریان منظبط یک جمله پا فراتر میگذارد، ترجمه آغاز میشود. تازه میتوان گفت که میخواهم ترجمه کنم. کاری که باز کمتر کسی مثل همان تصویر چهره خسته یک مترجم، میتواند درکش کند. نکته جالب این است که خیلیها ترجمه میکنند و بهتر بگویم معنای کلمات را دانه به دانه مییابند و با وقاحتی بیمثال کنار هم میگذارند و جمله هایی بیروح و بیمعنا را یکی بعد از دیگری خلق که نه؛ به مسلخ میبرند . این خیلیها آیا میتوانند مترجم باشند؟ میتوانند مترجم باقی بمانند؟
یکی از مهمترین معضلات و در عین حال تأسفبار ترین مسائل فرهنگی ما بالاخص در چند دهه گذشته و ادامه دار تا چند دهه آینده! همین مشکل بوده و هست. چرا آثار ادبی، فلسفی، جامعهشناسی، تاریخی و ..... ترجمه میشوند و در مقابل چشمانتان میتوانید نتیجه و ماحصل کار را ببینید؛ اما در هیچ جای کتاب مترجم را نمیبینید. حتی وقتی که کل کتاب را بخوانید و بعد برگردید جلد یا شناسنامه را ملاحظه کنید، نام مترجم کتاب آنقدر کمرنگ و ناخوانا است که نمی شود خواند و یا و اصلاً کتاب مترجمی ندارد!. تعجب نکنید این اتفاق یا بهتر بگویم بیماری که متأسفانه فرهنگ و ادبیات و تاریخ و علوم انسانی را در کشور ما را دچار خود کرده است چنان ضربه هایی مهلک و دردناک به پیکره ترجمه زده است که ترمیمش به هیچ وجه میسر نیست و نخواهد بود. محتوا آفرینی، خلق معنا، انتقال معنا، پلی میان دو فرهنگ بودن و شدن، معنایابی و مفهومسازی، زبان و کلام آفرینی و چند اصل دیگر وقتی فراموش شوند و بهکار نروند، همین اتفاقی که پیشتر اشاره کردم روی میدهد و چون آفتی رشد میکند و گسترهای را به نابودی و بیمعنایی سوق میدهد. وضعیت ترجمه در ما به این سمت و سوها رفته و همچنان به پیش میرود. در بازاری که سره از ناسره تشخیصش به دست علاف بازار بیافتد وضعیت از این بهتر نمیشود. اما هنوز در این تشویش بازار و ناامنی خانه همان چهرههای خسته هستند که بیادعا و بیلبخند نه تنها ترجمه میکنند بلکه نگهبانان ساحت پاک و پر معنای فرهنگ و شناخت شناسی برای طالبانش هستند. مترجمانی که معنا را به زبان و فرهنگ ایرانی تزریق میکنند و این مهمترین رسالت مترجم را به نسلی دیگر از هم مایگانی از جنس خودشان میرسانند. الباقی میمانند همه مترجمانی که با لغات زور افکنی میکنند و از فرط بیمعنایی در همان دمِ رویارویی با لغات میمانند و عرصه را مشغول خود میکنند و با ژستهایی جالب نطقها میکنند و محافلی را گرم کرده و در غایت عملشان، به اندازه نسیان در مفهوم وجودشان، معنای کارشان هم فراموش میشود. اما افسوس از نسلی که از این علت، گمراه در خواندن، فهم و تعقل میشوند. گناه ناخواسته این قوم گمراه بر گردن کیست؟
حالا در قاب چهره خسته یک مترجم، نسلی از مترجمانی را میبینید که مترجم به معنای اصالت معنا، مترجم هستند. به اندازه عالمی فهم و معنا در پس تکتک جملههایی که ترجمه میکنند وجود و معنا قرار گرفته است. درک و فهم ایرانی و حتی فارسی زبانان در سراسر دنیا مدیون و مرهون تلاشهای این نسل از مترجمانی است که سلسلهای را در تاریخ فرهنگی ایران با عنوان سلسله مترجمان معناگرا بنیان گذاشتند. مترجمانی که فقط ترجمه نکردند، فکر کردند و این مهمترین و ارزشمندترین هدیهای بود که به اذهان مشتاق و نیازمند جامعه بخشیدند. درست در دورهای که خوانندگان کتاب یکی بعد از دیگری نیست میشوند و فکر و اندیشهآخرین پایگاههای مردمی خود را از دست میدهد. ادبیات رسالت خود را از دست رفته میبیند و آن جستارهایی به فارسی برگردانده میشود که نه فرهنگزایی میکنند و نه معنایابی و در عوض مزخرفات روزمرهگی جای اصالت معنا را گرفتهاند، این مترجمان معناگرا یکه و تنها بیهیچ حمایتی به آفرینش دست میزنند و نگهبان درک و فهمی هستند که باید بماند و حفظ شود تا اندیشه حفظ شود و به حیات خود ادامه بدهد.
عبدا... کوثری با آن همه دقت و ظرافتهایی که در ترجمه کلمه به کلمه و جمله به جمله آثاری که به مخاطب فارسی زبان هدیه می کند متن فرهنگ و نگرش فرهنگی را به فارسی بر میگرداند. معنا یابی و ابتذال گریزی را در ترجمه تبلیغ میکند. به جرأت میگویم در (بهغیر از مقالهایی که کوثری به فارسی ترجمه کرده) این نزدیک به شصت عنوان کاری که درباب علوماجتماعی و اقتصاد و بالاخص ادبیات توسط او ترجمه شدهاند هیچ معادل معنایی را بیعلت نمییابید و هیچ جملهای ترجمه نشده مگر آنکه وسواس شریفی در انتخاب و انتقال معنا در وجود نهفته نباشد.
کتابهایی که توسط کوثری ترجمه شدهاند، یک دوره کامل آموزشی از فن ترجمه هستند که قابلیت تدریس و تحصیل را دارند. ارزشی که در آثار کوثری وجود دارد یک فرآیند فرهنگی متداومی است که بیانگر سبک کار، قدرت و تبحر در امر ترجمه و از همه مهمتر نمونه بارزی از جریان معناگرایی در سنت ترجمههایی هستند که در برابر بیمفهومیهایِ کار سایر مترجمان، بدون هیچ چشم داشتی صیانت و پاسداشت فرهنگ و همه آن چییزهایی که ارزش هستند و ارزش تلقی میشوند را به عهده گرفتهاند. همه این دغدغهها و خستگیها را به جان میخرند تا اصالت حفظ شود و ابتذال به قصد غارت معنا طغیان نکند.
از این روی است که چهره عبدا... کوثری به اندازه چهره عزت ا... فولادوند، شاهرخ مسکوب، حسن لطفی، اسماعیل سعادت، محمد قاضی، داریوش آشوری، حسن کامشاد و ..... خسته است. خستگی که آرامشی ارجمند و پرافتخار را حکایت میکند.
انتهای پیام/
محمد میلانی