سرویس موسیقی هنرآنلاین: هر زمان که هنرمندی از دنیا میرود، جو و فضای جامعه ناخودآگاه به سوی هنرمند ازدسترفته و آثارش میرود. گاه پیش میآید که افراط نیز چاشنی جو به وجود آمده میشود و …
برگزاری مراسم عزاداری، یادبود، سالگرد و … نیز بازار خاص خودش را دارد و البته چند سالی است که به مدد تکنولوژی روز و موهبت عصر ما که فضای مجازی و فوران اطلاعات است، این فضای افراطی شورتر شده است، اما در این آشوب معاصر گاهی به اتفاقات نادری برمیخوری که هرچند کم دیده میشوند اما سرشار از ذوق و اعتبارند.
امروز راجع به آلبومی صحبت خواهم کرد که از لحظه شکلگیری تا قطعه پایانی آن سرشار از احترام و اعتبار است.
"ویر" اتفاقی است که نه در ایران بلکه در جهان نیز به لحاظ مفهوم شکلگیری جزو نوادر است. این آلبوم بازخوانی یا بازنوازی نیست و شاید بهترین واژه برای آن، بازنمایی یک اثر باشد. زندهیاد بهمن علاءالدین نامی ماندگار در موسیقی بختیاری است. ایشان در سال ۱۳۸۵ از میان ما میروند و علاوه بر چند اثر که به صورت آلبوم منتشر شده آوازهای ضبطشدهای به یادگار از ایشان میماند. این آوازها توسط دوست و یار دیرینه بهمن علاءالدین - استاد محمدحسین سیفیزاده - گردآوری و با مدیریت ایشان یک پروژه کمنظیر کلید میخورد.
آوازهای به جا مانده از بهمن علاءالدین برای آهنگسازی و تنظیم به ارژنگ سیفیزاده سپرده میشود و حدود یک سال زمان صرف میشود تا صداها پالایش شود، تصنیفها تنظیم شود و ساز ارژنگ سیفیزاده جواب آوازهای بهمن علاءالدین را بدهد.
پیش از پرداختن به جزییات قطعات آلبوم باید به این نکته اشاره کرد که اساس شکلگیری این کار به اندازه کافی تحسینبرانگیز است و شاید انتقاد از آن، جایگاهی نداشته باشد، اما به جهت آنکه رسم حرفهای نقد را به جا آورده باشم این اثر را نیز همچون یادداشتهای پیشین قطعه به قطعه بررسی خواهم کرد.
قطعه ابتدایی آلبوم، تصنیف "ابوالقاسم خان" است که ارژنگ سیفیزاده سعی داشته تا با استفاده از کُر و دف حالت حماسی این قطعه و فضای کلام آن را که از جنگ میگوید، تصویرسازی کند. رنگ جزء جداناشدنی فرهنگ بختیاری است چنانکه در لباسها، داخل سیاهچادرهای ایل و گبه از آن سراغ داریم و شاید به همین جهت است که تنظیم این آلبوم با رنگهای مختلفی از صدا انجام شده است.
در همین قطعه اول میشود به راحتی این تنظیم رنگین را گوش داد، اما نکتهای که شاید در برخورد اول نامأنوس به نظر بیاید تفاوت در کیفیت آواز و ارکستر است که با توجه به کیفیت ضبط آواز و احتمالاً برداشته شدن نویزهای روی صدای اصلی، حجم صدا از بین رفته و در نتیجه داشتن یک صدای دیگر به موازات صدای بهمن علاءالدین بهترین انتخاب باشد و به عقیده من هوشمندی ارژنگ سیفیزاده سبب شده تا تنظیم پر ساز و حجیم در کنار همخوانی سارنگ سیفی زاده- که قدمبهقدم با صدای علاءالدین پیش آمده - این قطعه را شنیدنیتر کند.
اما قطعه دوم یکی از این لطیفترین آوازهای استاد علاءالدین است و تکنوازی ارژنگ همراه با آن میشود. نوع آواز بهمن علاءالدین و تحریرهای نرم و غلتانی که با مهارت تمام در صدایش ایجاد میکند حس آواز را حتی برای کسانی مثل من که زبان بختیاری نمیدانند، منتقل میکند. چیزی که شنونده را به وجد میآورد حس و حال نوازنده است و شگفتی است که حس آواز از زمان و مکانی در گذشته به زمانی دیگر منتقل شده و شاید برای اولین بار شاهد یک سازوآواز در دو زمان مختلف هستیم.
قطعه سوم در واقع در ادامه آواز پیشین و با همان ملودی بهصورت ضربی اجرا میشود. همچنان تنظیم ظریف و نوازندگی بینقص ارکستر شنونده را به وجد میآورد و ترکیب سهتار عود و کوزه بسیار شنیدنی است.
تصنیف "گرفکار"، قطعه چهارم آلبوم است و همچنان همان ترکیب رنگارنگ سازها در آن رعایت شده و صدای خواننده بر این قطعه خوش نشسته. تفاوت این تصنیف با تصنیف قبلی در سطح صدای خواننده است که گویی دست صدابردار و تنظیمکننده را برای استفاده کامل از آن باز گذاشته است.
آواز "صیادی" در مایه شوشتری با شروع سازهای زهی و در پی آن ورود نِی و ضربههای ازهمگسیخته دهل، فضای مهآلودی از غم را ترسیم میکند. درهمتنیدگی آواز و ارکستر آنقدر زیبا شکل گرفته که تفکیک آن را نمیتوان متصور بود.
قطعه "بازُفت" در تکنوازی تار است که قطعه پیشین خود را به قطعه بعدی پیوند میدهد در واقع آواز "صیادی" شوشتری سُل است و قطعه ناسازگاری، شوشتری فا و بازُفت فاصله یک پردهای این دو مایه را بسیار لطیف پر میکند و پیوندی میشود میان قطعات ۵ و ۷ آلبوم. برای کسانی که علاقه دارند این تغییر را پیدا کنند باید بگویم که نقطه اتصال این دو گام را تقریبا در حوالی دقیقه ۲ این قطعه میتوانید بشنوید که به زیبایی هر چه تمامتر اجرا شده است.
اما قطعه هفتم تصنیفی است که با همخوانی سارنگ سیفی زاده همراه است و قطعه بسیار لطیفی است ساز کمانچه در این لحن زیبای بختیاری را کامل و دقیق به شنونده القا میکند.
"آواز کوگ خوشخوان" با همراهی نی، از شوشتری به دستگاه همایون میرود تا حال و هوای آلبوم تغییر کند و تصنیف "دِر او" در همایون اجرا میشود، اما فضای غمگین و مهآلود آلبوم در شوشتری با همایون کمی آرامتر و در نهایت به ماهور سرزنده تغییر حالت میدهد و آلبوم در فضایی امیدبخش به پایان میرسد.
قطعه پایانی در ستایش استاد علاءالدین و توسط استاد محمدحسین سیفیزاده سروده شده و با صدای همچنان درخشان بانوی مهرعلی خوانده میشود. این اجرا با نوای دیوان همراه است و یک شوق و یک افسوس را به همراه دارد. نخست شوق شنیدن صدای استاد معصومه مهرعلی و افسوس از آنکه باید به بسنده کنیم به شعرخوانی ایشان.
آلبوم "ویر" به دقت و ظرافت آماده شده است، اما شاید آنطور که باید شنیده نشده و جا دارد که بیش از این مورد مهر قرار گیرد. شاید اگر میلیونها تومان هزینه صرف برگزاری بزرگداشت برای بهمن علاءالدین (مسعود بختیاری) بشود، نتواند یک هزارم این آلبوم، حق مطلب را ادا کند.
خواننده: بهمن علاءالدین (مسعود بختیاری)، سارنگ سیفیزاده تنظیمکننده: ارژنگ سیفیزاده مدیر تولید: محمدحسین سیفیزاده نوازندگان: ارژنگ سیفیزاده، علی حافظی، مهیار طریحی، هاله سیفیزاده، زکریا یوسفی، سهیل رزاقی، مرتضی صنایعی، علیرضا دریایی، سهیل صادقی، نوشین پاسدار انتهای پیام/ طاها افشین