سرویس تجسمی هنرآنلاین: این روزها انواع جشنوارههای موضوعی و مناسبتی تقریباً به مد روز و مایه تظاهر و فخر فرهنگی تبدیل شدهاند. به طوری که کمتر نهاد و سازمان و کارخانه و... را میتوان پیدا کرد که با اضافه کردن یک پسوند ساده به یکی از هنرهای رایج، متولی یکی از این جشنوارهها نباشد. اما از قضا اغلب برگزارکنندگان تفاوتی بین موضوع، محتوا، تم و مضمون قائل نمیشوند. حالا عکاسی هم به یمن تولیدات انبوه و ارزان قیمت کانن و نیکون و... که جای خود دارد و با رواج عکاسی بین اقشار مختلف مردم و سهولت ارسال اثر، در مقابل خطر عدم استقبال از امنیت بالایی هم برخوردار است. در این میان حتماً شهرداری (که علاقه و تمایل زیادی دارد تا برای همه وظائف و فعالیتهای ذاتی خود تبلیغات به راه بیاندازد و اگر شد منتی هم سر شهرونداش بگذارد) سهم مهمی دارد و می تواند داشته باشد. از جمله این روزها جشنوارهای در حال تدارک است که بخشی از آن در فراخوانی محدود به "عکاسی تئاتر شهری" اختصاص پیدا کرده است.
از نظر جامعه شناسی؛ "شهر" تعریف مشخصی دارد که قاعدتاً و الزاماً با مفهوم ساده جغرافیایی و عناصر شهری مترادف و برابر نیست، اگرچه روابط شهری پیوندی ذاتی و عملکردی با همهی این جزئیات دارد. "شهر" بر اصل تکثر و جایگزین شدن "قاعدههای اجتماعی" به جای "اولویت آشناییهای گروهی" شکل میگیرد. لذا نگاه شهری با نشان دادن جزئیات فیزیکی و تجسمی شهر تفاوت ماهوی دارد.
از طرفی "عکس" ذاتاً یک اتفاق و نیاز شهری است. همچنین تئاتر، فارغ از هر عنوان و محدودیت موضوعی، پدیدهای کاملاً شهری محسوب میشود. نباید تصور کرد یک نمایش را با موضوع، دکور، لباس و عناصر ظاهری غیرشهری، بیتأمل میتوان فعالیت و هنر غیرشهری دانست. بنابراین در ترکیب این دو شیوه هنری، کمتر ـ جز در موارد خیلی استثنایی ـ میتوان سراغی از مصادیق تعبیر "غیرشهری" گرفت. از آنجا که مجموع این همنشینی؛ فهم، ریشه و اندیشهای شهری دارد، تاکید بر "شهر" در عنوان این جشنواره (بدون فرض امکان وجود تضادها و مغایرت ها) نمی تواند چندان معنادار و قابل توجیه باشد. مگر این که ساده لوحانه موضوع "شهریت" و "زندگی شهری" را تا اندازه انعکاس و ثبت سطحی نشانههای عمومی شهر تنزل دهیم.
البته مراسم داوری این جشنواره (در سالن موزه امام علی (ع)) تجربه متفاوتی را تدارک دید تا جلسه انتخاب و داوری در حضور آزاد شرکتکنندگان برگزار شود و همه شرکتکنندگان این فرصت را داشتند تا شاهد مباحث و گفتگوهای خصوصی هیئت داوری باشند و با جزئیات روند تصمیمگیریها، تعبیرها، مجادلات، میزان استقلال و سلامت داوری و... ایشان آشنا شوند. این ارتباط به ویژه در تبیین خواستههای مندرج در فراخوان (که گویا برای عکاسان جوان به اندازه کافی گویا و روشن نبوده است) و شیوههای مواجهه و قرائت فراخوانهای جشنوارهای و درک نسبت جنجال برانگیز روایت نمایش در روایت عکاسانه، برای هنرمندان جوانتر بسیار موثر بود.
در هر صورت خطرپذیری برگزارکننده و دبیر مسابقه برای تشکیل چنین نشستی، قابل توجه و ستودنی و شاید نوید رویکردی خلاقانه در داوری آثار هنری است. اما موضوعی که اصلاً به آن پرداخته نشد این بود که؛ آیا جذابیتهای بصری، فرم و ساختار اختصاصی خود نمایش چقدر میتواند و یا باید در سنجش توان و تعیین سطح عکاسانه عکاس و انتخاب عکس دخیل باشد؟
انتظار میرفت که دخالت در طراحی و قضاوت در چنین موضوعی، علاوه بر عکاسان حرفهای و اهالی نمایش، به متخصصین حوزههای اجتماعی و شهرنشینی نیز واگذار میشد. به ویژه مشکلات ناشی از عدم مشارکت همین هیئت داوری در برنامه ریزیهای اولیه و شورای سیاستگذاری هم کاملاً مشهود بود.
سوال کلی دیگری هم باقی میماند؛ آیا سطح توقع داوری جشنوارههایی از این دست، به قدر کافی بالاست؟ یا تنها در حد دغدغههای برگزاری جشنواره است؟ سعید فلاح فر