سرویس تئاتر هنرآنلاین: معمولأ هدف نهائی یک نمایشنامه یا نمایش در قسمت پایانی آن است و نویسنده همواره غایتمندیهایش را در قالب یک گرهگشائی پایانی که ارتباط و انسجام موضوعی الزامی و انکارناپذیری با بخش آغازین و قسمت میانی متن دارد، آشکار مینماید؛ در چنین متون و نمایشهائی همه الزامات و اقتضائات به صورت یک رابطه علت و معلولی شکل میگیرند و هر حادثه، پرسوناژ، دیالوگ و موقعیتی نشانه و علتی برای اثبات یکپارچگی و ارتباط ساختاری متن و اجراست.
در متون نمایشهای ساختگی، مصلحتی و گیشهپسند که در آن ذائقه غریزی و خوراک مغزی روزمره تماشاگر در نظر گرفته میشود، معمولأ در بخش آغازین و میانی اغلب با مقاصد خاص و عامدانهای نوشته میشوند تا زمانبری لازم برای اجرای روی صحنه را داشته باشند و سپس در بخش پایانی به گونهای زیرکانه تا اندازهای به ذائقه تماشاگران روشنفکر نما، تجددخواه و مخصوصأ مدرن خواه و مدرنگرا هم توجه میشود و نتیجهای تحمیلی و غیر سنخیتدار و عامدانه به قسمت پایانی نمایش الصاق میگردد و از طریق بازخوردی کردن ذهنیتهای این تماشاگران برای خودشان، آنها سرگرم میکنند و متعاقبأ نمایش هم همانند یک "پکیج" ظاهرأ هنری و فرهنگی هر شب همچون کالائی عرضه میشود.
در نمایش "سه جلسهی تراپی" به نویسندگی "نغمه ثمینی" و کارگردانی "افسانه ماهیان" هر دو جلسه اول و دوم که ظاهرأ همچون پردههای نمایش و با ذهنیت و طراحی اپیزود یک طراحی شدهاند، عملأ به همان موضوعات، مضامین، شوخیها و ذهنیات عوام پسندانهای که به برخی حساسیتهای غریزی و غیراخلاقی دامن میزنند و باب طبع، ذهن و احساس تماشاگران عادی است، میپردازند. در این دو پرده یا جلسه نمایش هر آنچه که بیهوده، غیراخلاقی، پرت و پلا گوئی و شوخیهای مبتذل و لفاظیها و هجویههای ادیبانه و جعلی است، با وجاهت نمائی و مرتبتدهی و ارزشگذاری قابل توجهی ارزیابی و جایگاهدهی شده و سپس در جلسه سوم که کوتاهترین جلسه از جلسات "تراپیگری" نویسنده به حساب میآید، به طور ناگهانی بیآن که ارتباط موضوعی و ساختاری قابل قبولی به بقیه نمایش داشته باشد، نتیجهای فیلسوفانه و روانشناسانه که برچسبی بدلی برای یک "کمدی ابزورد" تلقی میشود، روی پکیج نمایش چسبانده شده است تا بلکه در کنار خورند ذهنی و حسی تماشاگران عامی ذائقه مخاطبان روشنفکر مآب هم در نظر گرفته شده باشد و خود نویسنده هم نهایتأ در امان بماند. اما واقعیت آن است که هر متنی نشانگر کاراکتر، ذهنیات و رویکردهای نویسنده هم هست؛ بنابراین، نمایش "سه جلسهی تراپی" در حقیقت "سه جلسهی تراپی برای نویسنده نمایش" محسوب میشود که بر روی صحنه هر شب قابل اثبات است و چیزی جز یک بازی ذهنی مجازی و هجویهای برای متون نمایشی تئاتر ایران نیست.
با همه اینها متن به رغم بیمحتوائی، مجاز گرائی و توهم گونگی غیر تخیلی و غیرواقعیاش، که اساسأ بر پایه فرضیات، قراردادها و گمانههای بسیار مجازی شکل گرفته به سبب فرصت دهیهای "اتوود" گونه "نمایشی، موقعیتهای مناسبی برای بکارگیری مهارت بازیگری بازیگران ایجاد نموده است تا آنها به اشکال شبه "بداهه گوئی" و شبه "بداهه نمائی" که در اصل قبلأ در متن طراحی و در قالب دیالوگها و حالات شکلدهی شدهاند، توانمندیهای قابل توجه خود را به نمایش بگذارند. هر سه بازیگر، یعنی "احمد ساعتچیان" ، "الهام کردا" و "صابر ابر" همه آنچه را که در قالب نقشها از آنان خواسته شده خیلی هنرمندانه بازی میکنند. اما در کل باید گفت که متن و نمایش مورد نظر، اساسأ اتوود گونه و خاص "کارگاه تمرین" است، برای روی صحنه حرفی برای گفتن ندارد و فقط در اجرا و در حوزههای بازیگری و کارگردانی قابل تأمل است.
"افسانه ماهیان " در انتخاب "میزانسنهای ثابت و با حالت نشسته و کم تحرک موفق عمل کرده، چون اولأ نشانگر موقعیت مورد نظر است، ثانیأ به اقتضای مجازی و غیرواقعی بودن موضوع و موقعیت، همه دیالوگها و دیالوگگوئیهای خطابی به موقعیت و حضور تماشاگران معطوف شده و آنها هم عملأ جزو میزانسن نمایش شدهاند؛ چنین میزانسنی تا حدی پوچ بودن زندگی خود تماشاگران را هم ضمیمه بیمحتوائی موضوع و متن نمایش کرده است .
در هر متن نمایشی -- چه تخیلی و چه غیر تخیلی و واقع گرایانه -- هنرمند و مخصوصأ نویسنده حق ندارد مخاطب را فریب بدهد؛ در این رابطه حتی استفاده از ساختار اپیزود یک هم در اصل در همان راستا و برای رساندن کلیت نمایش به همان نتیجه پایانی غیر محتمل، غیر منطقی و اساسأ جعلی و تحمیلی "کمدی ابزورد" است که به ریخت و قواره موضوعی و ساختاری این نمایش نمیآید و به آن هم ربطی ندارد.
در نمایش "سه جلسهی تراپی" به نویسندگی "نغمه ثمینی" و کارگردانی "افسانه ماهیان" هر سه پرسوناژ جعلی نمایش ظاهرأ بیمارند، اما به عنوان آدمهای سالم و نسبتأ فهیم و امروزی و حتی متجدد و متفکر معرفی شدهاند و این همان پارادوکس و تناقض اصلی و محوری نمایش است که همه چیز را زیر سؤال برده و نهایتأ بر باد داده است.
انتهای پیام/
حسن پارسایی