سرویس معماری هنرآنلاین : ما در شهرها زندگی می‌کنیم ولی هنگامی که با کمی دقت به اطراف خود نگاه می‌کنیم، درمی‌یابیم شهرها تبدیل به موزه‌هایی شده‌اند که نازیبایی‌ها را به نمایش گذاشته‌اند. به هنگام طلوع آفتاب، کوچه‌ها و خیابان‌ها با دستان زحمت‌کش و پرکار نیروهای خدماتی شهرداری از آلودگی‌ها پاک می‌شوند و در انتهای روز، تمامی سطح کوچه و خیابان‌ها پر از زباله می‌شود. کمتر کوچه و خیابانی را می‌توان یافت که با گل و گیاه و بانظمی درخور تحسین آراسته شده باشد، به‌گونه‌ای که با عبور از آن، روح انسان تلطیف یابد. در نمای ساختمان‌ها خبری از به‌کارگیری فضای سبز نیست و بسیاری از مردم اطلاعاتی در خصوص زیباسازی و طراحی فضای سبز ندارند و خلاصه کلام آنکه خبری از خلاقیت انسان‌ها برای زیباسازی شهر نیست.

حال این سؤال در ذهن ما شکل می‌گیرد که چرا کوچه‌ها و خیابان‌ها نازیبا هستند؟

اگر بخواهیم به دلایل این موضوع بپردازیم باید پیش از هرچیز موضوع را در شهر و شهروندانش واکاوی کرد، اینکه روشی برای مشارکت دادن مردم در زیباسازی شهری طراحی نشده است، مردم از آموزش‌های لازم برای یک زندگی شهروندی موفق برخوردار نشده‌اند، مردم هنوز به نقش زیباسازی شهرها و تأثیرات روانی آن بر جسم و روان خود اطلاع ندارند، مردم گاهی زیباسازی شهرها را با چراغانی کردن و مصرف بی‌رویه برق مترادف می‌دانند و درعین‌حال فرصتی برای خلاقیت انسان‌ها برای زیباسازی شهرها در نظر گرفته نشده است.

تأثیر روحی و روانی رنگ در شهروندان

توجه به مقوله زیبایی شهری امری است برای پاسخگویی به نیازهای روحی و روانی شهروندان در محیط‌های شهری که خصوصاً در جهان امروز به سبب تغییر شیوه‌های زندگی و ظهور نیازهای جدید بیش از گذشته پرداختن به این مسئله لازم به نظر می‌رسد. چنانچه شهر را در رویکردی انسان‌شناختی معلول زیست انسان‌ها در محدوده جغرافیایی مشخصی بدانیم آنچه سبب هویت یافتن این محدوده می‌گردد انسان و مسائل مربوط به آن چون فرهنگ و ویژگی‌های فرهنگی و اعتقادی آن است، بنابراین زیبایی و تعاریفی که از زیبایی در فضاهای شهری ارائه می‌شود تحت تأثیر فرهنگ‌ها و مدل‌های فرهنگی حاکم در هر شهر قرار می‌گیرد که بر این اساس مفهوم زیبایی و تعابیر و تعاریفی که از آن می‌شود تغییرپذیر و نسبی خواهند بود اما در این میان عواملی وجود دارند که به‌عنوان مظاهر زیبایی شهری در همه‌جا شناخته می‌شوند که عبارت‌اند از: رنگ و نور، فرم، مصالح و مواد (جنس) که البته تأثیرگذاری و تأثیرپذیری فرهنگ را نمی‌توان در کاربرد آن‌ها نادیده گرفت.

رنگ: یکی از عناصر تأثیرگذار بر کیفیت بصری فضاهای شهری " رنگ " ها هستند که کاربرد صحیح آن‌ها در محیط‌های شهری نقش بسزایی در خوانایی و وضوح شهر دارند که سبب تلطیف روحیات شهروندان در شهرهای شلوغ و پرهیاهوی امروزمی شوند و احساس مطلوبی را از شهر در آن‌ها ایجاد می‌کنند.

به‌طورکلی سیمای رنگی یک شهر را می‌توان در عناصر زیر خلاصه نمود:

- نمای ساختمان‌ها اعم از مسکونی، تجاری، اداری - باجه‌ها که شامل ایستگاه‌های اتوبوس، بلیت، تلفن، روزنامه، پلیس است - نور آرایی معابر، فضاهای سبز و آب‌نماها در شب - تبلیغات اعم از ثابت و متحرک که بر روی بیلبوردها، بنرها، وسایل نقلیه عمومی انجام می‌شود - ویترین و تابلوی مغازه‌ها به‌ویژه در شب - ترکیب رنگ گیاهان در فضاها مثلاً در میادین - علائم راهنمایی و رانندگی - اتومبیل‌ها - پوشش و آرایش شهروندان رنگ در فضای شهری

اهمیت رنگ در فضاهای شهری موضوع غیرقابل چشم‌پوشی است و باید به آن توجه ویژه داشت. به‌طورکلی ویژگی‌های کاربرد رنگ در فضاهای شهری را می‌توان این‌طور دسته‌بندی کرد:

1) رنگ‌ها زمینه متنوعی از تضادها (کنتراست‌ها) را در ساعات مختلف روز پدید آورده و در هر ساعت سایه‌روشن‌های جدیدی به وجود می‌آورند و فضا را متنوع و سرزنده می‌کنند. 2) با کاربرد صحیح رنگ‌ها در فضاهای شهری می‌توان یک الگوی وحدت‌بخش برای کل شهر تعیین و تعریف کرد. 3) رنگ‌ها در فضاهای شهری این قابلیت را به افراد می‌دهند تا به‌آسانی به تفکیک فضاها بپردازند و بتوانند فضاهای مختلف را از یکدیگر تمیز دهند به عبارتی می‌توان گفت رنگ‌ها برای شهروندان حکم نشانه‌ها را دارند مثلاً رنگ فیروزه‌ای در فرهنگ ایرانی نماد بناهای مقدس و اسلامی است. 4) رنگ‌ها در شهر به افراد در تشخیص اوقات مختلف، وقایع، و مراسم کمک می‌نمایند مثلاً رنگ پارچه نوشته‌هایی که جهت مناسبت‌های ویژه در معابر نصب می‌گردند. 5) جهت‌یابی شهروندان در شرایط نامساعد جوی با رنگ تقویت می‌شود.

رنگ و نور مکمل یکدیگر هستند

رنگ بدون " نور " هرگز مفهومی نخواهد داشت و نور در ساعات مختلف روز و فصول مختلف با کیفیات متفاوت خود بر رنگ‌ها اثر می‌گذارد و درنتیجه ادراک افراد نیز از رنگ‌ها و فضاها برحسب شرایط زمانی گوناگون متفاوت خواهد بود.

در این بین آن چیزی که بیش از هر چیز در این هماهنگی تأثیر داشته و می‌تواند این موضوع را پررنگ کند، مسئله فرم یا صورت است. تعریف زیباشناختی فرم عبارت است از " تظاهر حسی و واضح یک پدیده که خود را در معرض قضاوت قرار می‌دهد " که میزان موفقیت زیباشناختی تابعی از میزان موفقیت فرم در انتقال محتوا است. زبان فرم طی یک دوره تحول طولانی به وجود آمده و موفقیت و پایداری یک فرهنگ مبتنی بر دارا بودن یک زبان فرمی معتبر است و فرم‌ها به‌عنوان علائم بصری برای بیان معانی به کار می‌روند که قابلیت تغییرپذیری در طول زمان را نیز دارند اما درصورتی‌که این تغییرات به‌سرعت اتفاق بیفتد تأخر فرهنگی غیرقابل‌اجتناب خواهد بود به عبارتی فرم‌ها مرتباً نو می‌شوند اما محتوا با آن پیش نمی‌رود و آن‌وقت است که با پدیده فرمالیسم مواجه می‌گردیم (ظهور فرم‌هایی بی‌محتوا).

توجه به هماهنگی رنگ و فرم نیز می‌تواند در تقویت تأثیرگذاری و اثربخشی آن‌ها بر شهروندان نقش مهمی را ایفا نماید و انتخاب فرم‌ها در فضاهای شهری بایستی به‌تناسب فضا و مخاطبان آن فضاها صورت گیرد و اندازه آن‌ها باید متناسب با فضا باشد زیرا در غیر این صورت نه‌تنها موجب برانگیختن حس زیبایی در شهروندان نمی‌گردند بلکه اثری نامطلوب از آن فضا در ذهنشان نقش می‌بندد.

یکی دیگر از موضوعات تأثیرگذار در این جریان، مواد و مصالح است. نوع مصالح و موادی که در زیباسازی فضاهای شهری به کار گرفته می‌شوند در ایجاد حس زیبایی در شهروندان حائز اهمیت می‌باشند. بهره‌گیری از مصالح بومی در نمای ساختمان‌ها و تجهیزات شهری سبب می‌شود تا شهرها آر حالت یکدست بیرون بیایند و از ویژگی‌های منحصربه‌فردی برخوردار گردند که این امر ضمن تقویت حس زیبایی شهروندان و احساس تعلقات بومی و محلی و فرهنگی‌شان به تقویت هویت شهری کمک می‌نماید. اما در نظر داشته باشیم که در انتخاب مصالح نه‌تنها به بعد زیباشناختی بلکه به بعد کارکردی فضا نیز توجه داشته باشیم.

انتهای پیام/