شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَیِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَ الْفُرْقانِ. انفاسکم تسبیح و نومکم عبادت دُعیتم فیه الی ضیافة اللّه همگی فرا خوانده میشوید به مهمانی، مهمانی خداوندی...
واژگان را در تو گم کردهام ای ماه خوبیها... صدای دلربای انتظار و عطر دلنشین دعای سحر مرا به استقبال لغتی میبرد که در واژه نمیگنجد "روزه" و چه بیانتهاست معنای این کلمه وصفناپذیر. در وادی کوچه پس کوچههای ماهها و روزها به ماه بندگی و سرسپردگی رمضان میرسیم. ماهی که به نام خداوند رقم خورده، ماه خداست. ماه نزول قرآن، ماه آسایش و آرامش، ماه خلوتگه دلها عاری از هرگونه پلیدی و ریا و دروغ. صدای بال فرود آمدن فرشتگان را حس میکنم و بهترین کلام را زمزمه و همنوا با آنها سناگوی خدا میشوم.
واژه رمضان از ریشه "رمض" به معنای شدت تابش خورشید بر سنگریزه است و خود کلمه رمضان به معنی ماه مبارک و ماه صیام است.
روزی پیامبراکرم صلیالله علیه و آله خطبی ایراد کرد و طی آن حلول قریب الوقوع ماه روزه را به مردم مژده داد، همان گونه پیامبر مژده داده است: "ای بندگان خدا ! ماه خدا با برکت و رحمت و آمرزش به سوی شما روی آورده است؛ ماهی که نزد خداوند بهترین ماهها است؛ روزهایش بهترین روزها، شبهایش بهترین شبها و ساعاتش بهترین ساعات است. پس با نیتی درست و دلی پاکیزه، پروردگارتان را بخوانید تا شما را برای روزه داشتن و تلاوت قرآن توفیق دهد. بدبخت کسی است که از آمرزش خدا در این ماه عظیم محروم شود. با گرسنگی و تشنگی در این ماه، به یاد گرسنگی و تشنگی قیامت باشید."
امام سجاد علیهالسلام در صحیفه سجادیه در استقبال از ماه رمضان با بیانی شیوا و رسا از این ماه سخن گفته و حقیقت آن را نمایان ساخته است. امام در این دعا، ابتدا خداوند متعال را به جهت هدایت شدن به دین الهی و بهرهمندی از نعمت بندگی و عبادت، شکرگذاری میکند، سپس میفرمایند: "سپاس خداى را که از جمله آن راههای هدایت، ماه خود، ماه رمضان را قرار داد: ماه روزه، ماه اسلام، ماه طهارت، ماه آزمایش، ماه قیام، ماهى که قرآن را در آن نازل کرد براى هدایت مردم و بودن نشانههایى روشن از هدایت و مشخص شدن حق از باطل، و بدین جهت برترى آن ماه را بر سایر ماهها بر پایه احترامات فراوان و فضیلتهاى آشکار روشن نمود."
توصیف ماه رمضان با عباراتی نظیر ماه اسلام و ماه نزول قرآن حاکی از آن است که در نظر امام سجاد علیهالسلام و در مکتب اهل بیت، ماه مبارک رمضان، عرصهای برای تجلی حقیقت اسلام؛ یعنی تسلیم محض در برابر خداوند متعال است. ماه مبارک رمضان، ماه طهارت است. ماهی که بنده وجود خود را از تمایلات مادی و حیوانی زدوده و با روزه ضمن تطهیر جسم، به تطهیر جان نیز می پردازد تا روحش در عالم پاکی و رشد و تعالی، از انوار هدایت بخش خدای متعال بهرهمند شود.
پس میتوان گفت حقیقت ماه رمضان عبارت است از: آزادی از خود؛ آزادی از خود حیوانی، و تولد خود الهی. ماه مبارک رمضان، ماه تخلق به اخلاق الهی است و حقیقت و باطن آن عبارت است از: رسیدن به لقای خداوند. در حدیثی آمده است که خداوند سبحان فرمود: "الصَّوْمُ لِی وَ أَنَا أَجْزِی بِه"؛ روزه مال من است و من خود به آن جزا میدهم. بعضی کلمه "اجزی" در این روایت را به صیغه مجهول "اُجزَی" خواندهاند؛ یعنی روزه برای من است و من پاداش آن هستم. حیف است که انسان به خودش و به غیر خدا و به هر آنچه که متغیر است، دل ببندد؛ زیرا هرچه غیر خدا است، در معرض زوال و تغییر است و نمیتواند جزای انسان باشد؛ جزای روزه دار، لقای حق است.
در پایان اشاره میکنم به جلوه رمضان در کلیات شمس مولانا: مبارک باد آمد ماه روزه / رهت خوش باد،ای همراه روزه / شدم بر بام تا مه را ببینم / که بودم من به جان دلخواه روزه / نظر کردم کلاه از سر بیفتاد / سرم را مست کرد آن شاه روزه / مسلمانان، سرم مست است از آن روز / زهی اقبال و بخت و جاه روزه / به جز این ماه، ماهی هست پنهان / نهان چون ترک در خرگاه روزه / بدان مه ره برد آن کس که آید / درین مه خوش به خرمنگان روزه / رخ چون اطلسش گر زرد گردد / بپوشد خلعت از دیباه روزه / دعاها اندرین مه مستجاب است / فلکها را بدرد آه روزه / چو یوسف ملک مصر عشق گیرد / کسی کو صبر کرد در چاه روزه / سحوری کم زن ای نطق و خمش آن / ز روزه خود شوند آگاه روزه
چشمه قنوتم سرشار از نیاز است و چشمهایم به خورشید لطف و کرمات خیره مانده است؛ در انتظار میهمانی خداوندی...
حامد شاکرنژاد