سرویس معماری هنرآنلاین : فریتس شوماخر از طراحان شهری بزرگ می‌گوید شهر مانند یک تابلوی نقاشی است، با این تفاوت که به اندازی نصف یک اثر هنری به طراحی آن پرداخته می‌شود و برای نصف دیگر آن می‌بایست این اثر را مانند یک گیاه دانست که نسبت به شرایط محیط‌زیست خود نیاز به قواعد رشد و قوانین دارد از این تعریف می‌توان به این نتیجه رسید که طراحی شهری فرآیندی است که به شکل‌دهی فیزیکی بافت‌های مختلف شهری و روستایی منجر می‌شود. طراحی شهری با رویکرد ساختارگرایی به ایجاد اماکن متعدد می‌پردازد. این فرآیند طراحی ساختمان‌ها، فضاها و چشم‌اندازها را در برمی‌گیرد و نهایتاً جریانی را به راه می‌اندازد که به عمران و آبادی شهری کمک می‌کند.

طراحی شهری چیست؟

طراحی بخشی از هنر سازمان دادن فضای کالبدی است که با رشته‌های مختلف علمی و هنری مانند برنامه‌ریزی شهری، معماری و منظرسازی، مهندسی فنی، مهندسی ترافیک و حمل‌ونقل روانشناسی، جامعه‌شناسی و اقتصاد سروکار دارد و درعین‌حال با سیاست و فرهنگ نیز ارتباط پیدا می‌کند این موضوع نشان می‌دهد که دامنه فعالیتش بسیار گسترده است.

اگر گفته‌ی مانوئل کستل را بپذیریم که برنامه‌ریزی عین سیاست است شاید بهتر بتوان حوزه‌ی فعالیت شهری را مشخص کرد. به نظر جف لویید طراحی شهری حلقه‌ی پیونددهنده‌ی معماری، معماری منظر، مهندسی به‌صورت گسترده و برنامه‌ریزی وبلاخص برنامه‌ریزی شهری است. این نظریه‌ای که امروز هم از اعتبار خود برخوردار است.

در تعاریف بالا ما به دنبال جوهر و مفهوم طراحی شهری هستیم چیزی که در شرایط جامعه‌ی ما نیز مفید واقع می‌شود. طراحی شهری فعالیت جدیدی نیست. بحث‌های فراوانی از قدیم وجود داشته مبنی بر اینکه با شکل گرفتن فضای خصوصی زندگی بشر فضای عمومی نیز شکل گرفته، زیرا انسان‌ها می‌خواسته‌اند با هم رابطه داشته باشند و به‌محض آنکه انسان پا از فضای خصوصی بیرون می‌گذارد و در فضای عمومی قرار می‌گیرد حضور طراحی شهری در تاریخ کالبدی او آغاز می‌شود.

گستردگی فعالیت طراحی شهری نشان می‌دهد که این فعالیت مانند یک طرح معماری یا طراحی یک پارک نیست که با طرح مشخصی شروع شود یا پایان پذیرد. یک کار معماری معمولاً در جایی شروع می‌شود و خاتمه می‌یابد، یک میدان به‌عنوان عنصری از سازمان فضایی شهر در طول تاریخ تکوین می‌یابد، دگرگون می‌شود، تغییر می‌کند و یا مدام عوض می‌شود. چنین فضایی می توانداز عهد باستان شروع شود، وسطی را پشت سر گذارد، رنسانس را ببیند و امروز هم بتواند در آن فعالیت و زندگی کند.

دشواری پیش‌بینی آینده ایجاب می‌کند که طراحی شهری انعطاف‌پذیر باشد، بتواند خود را با حرکات و نوسانات و تصمیم‌گیری‌ها تطبیق دهد، اصلاح شود و به قولی مدارا کند.

چرا طراحی شهری ضروری است؟

طراحی شهری یکی از جدید‌ترین حرفه‌هاست که بیش از 25 سال از عمر آن نمی‌گذرد. بیشتر آنچه طراحان شهری ارائه می‌کنند، (طراحی بافت‌های مسکونی) دستاورد حوزه‌های شغلی دیگر است. در واقع طراحی شهری یک رویکرد چندگانه نسبت به سایر مشاغل دارد.

همزمان با شکل‌گیری صنف طراحان شهری، معماران، شهرسازان، طراحان فضای سبز، مهندسان راه، هنرمندان و طیف وسیعی از مشاغل وفاداری خود را به این حوزه "طراحی شهری" اعلام کردند. در واقع رسالت این حوزه‌ها تغییر روند شکل‌دهی فضاهای پیرامونی بود. ازجمله مباحث چالش‌برانگیز میان این حوزه‌ها عبارت‌ بودند از:

الف) معماران باید سوای از طراحی ساختمان‌ها، با موقعیت مکانی بناها هم در ارتباط باشند. ب) شهرسازان هم باید با شکل فیزیکی توسعه و گسترش شهرها ارتباط داشته باشند. ج) طراحان فضای سبز هم باید در ابتدای فرآیند طراحی شهری به بررسی و فهم درست از مناطق موردنظر دست یابند. د) مهندسان راه هم باید به‌جای تمرکز روی مباحث ترافیکی، از مهارت‌های خود در ایجاد فضاهای دلپذیر (چه برای سکونت و چه برای مشاهده صرف) استفاده کنند.

هدف از طراحی شهری چیست؟

طراحی شهری بخش بسیار مهم و حساسی از هویت شهروندان یک شهر به شمار می‌رود. بدین معنا که چگونه می‌اندیشند، چه امکاناتی در دسترس داشتند و چه متخصصانی نبوغ خود را ارائه دادند تا شهری که در آن زندگی می‌کنیم ساخته شده است. زمانی که این عوامل را کنار یکدیگر قرار می‌دهیم تا ترکیبی از یک شهر را ارائه نماییم، سیمای شهر گویای فرهنگ و نگرش آن جامعه است. معیار فرهنگی، سلیقه‌ی شخصی، تفکر و امکانات نهادهای اجتماعی در یک کشور تعیین‌کننده‌ی نمای ظاهری شهری و بالطبع طراحی شهری است.

طراحی شهری از یک‌سو باید حداقل خدمات و امکانات شهری را به‌طور یکسان در اختیار کلیه شهروندان قرار دهد و از سوی دیگر تنوع و امکان انتخاب جایگزین متفاوت را برای گروه‌های مختلف جامعه فراهم سازد.

هدف اول مستلزم یکنواختی استانداردها و جامعیت آن است، ولی هدف دوم تنوع استانداردها و به‌کارگیری تدابیر و راهبردهای متخصصان و افراد ذی‌صلاح در شهرسازی را ایجاب می‌کند.

طراحی شهری در چارچوب کلی فرایند برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری جامعه، نیاز به تشکیلات رسمی دارد تا از این طریق، قشرها و گروه‌های فرهنگی جامعه، بتواند به ارزش‌ها و آرمان‌های خود جامه‌ی عمل بپوشانند و پیشنهادهای طراحی را که نهایتاً به‌صورت سرمایه‌گذاری شهری، مرمت، نوسازی، بازسازی و ساخت و حفظ بناها درمی‌آید، بهتر ارائه دهند.

اگر از هر قشر خواسته شود تا نظر خود را در مورد شکل شهر و نقش شهر بیان کند در طراحی شهری، تنوع، هماهنگی و زیبایی سیمای شهر و الگوی فعالیت‌ها به بهترین نحو فراهم می‌آید، زیرا در این حالت طراحی شهری رفتارهای جمعی خواسته‌های فرهنگی و هویت گروهی را منعکس می‌کند فرضیه اصلی در اینجا این است که طراحی خیال‌پردازانه با استفاده مشترک از فضا و سهیم شدن در امکانات و دسترسی متعدد به عملکردهای شهری و تنوع در شیوه‌های زندگی می‌تواند برخی از تضادهای بارز بین گروه‌ها را از بین ببرد.

طراحی شهری فعالیتی پرهزینه‌تر از برنامه‌ریزی شهری است و مستلزم به‌کارگیری منابع کمیاب و متخصصان حرفه‌ای ماهر است. این نکته حائز اهمیت است که فعالیت‌های طراحی شهری در جهتی سوق داده شود که عملکردها و عوامل شکل‌دهنده‌ی شهری بیشترین تأثیر را روی رفتار کلی افراد و بافت و فرم شهر داشته باشد.

انتهای پیام/