سرویس معماری هنرآنلاین: ضعف هر سلسله دلیل موجهی برای سر برآوردن قدرتی جدید است و تغییرات هرگز دور از خشونت نبوده‌اند. مغول خواهان تغییر یا تصرف نبود؛ بلکه برای انتقام به ایران حمله کرد. انتقام مغول در راستای بی‌تدبیری و خشونت نابجای سلطان محمد خوارزمشاه اتفاق افتاد و به فرار او و سرنگونی سلسله‌ی خوارزمشاهیان انجامید.

البته این فقط آغاز ماجرا بود چراکه خوی وحشی مغول در آن زمان به این بسنده نکرد و سم ضربه‌ی اسب‌هایش را به سرتاسر خاک ایران کوبید و با اجرای ارکان مثلث معروفش پایه‌های حکومتی جدید را بنا نهاد: قتل- غارت- تخریب چهل سال پس از حمله‌ی چنگیز به ایران و ناتوانی در بنیان‌گذاری سلسله‌ای پایدار، نوه‌ی او "هلاکوخان" با شیوه‌ای آگاهانه به ایران تاخت و توانست سلسله‌ی ایلخانان را با عمر کمتر از صدسال (6332-6521) بنا نهد.

مغول بر اساس چادرنشین بودن چیزی از معماری و ساخت‌وساز نمی‌دانست بنابراین در ابتدای دوران حکومت بر ایران و تشکیل سلسله‌ی ایلخانان؛ هنر معماری روبه‌زوال رفت. البته در ِک هنر؛ ذهنی آگاه و روحی حساس می‌طلبد که مغول با آن آشنایی نداشت و تمام بخش‌های دانش و هنر در آن روزگار دوران افول خود را طی کردند. پس از گذشت چهل‌وسه سال و بر تخت نشستن 1 پادشاه، ایران به دوران طلایی خود در عصر ایلخانان رسید.

هنر معماری طی حکومت ایلخانان؛ سه دو را پشت سر گذاشت. ساخت بناهایی خارج از تناسب: بزرگ، مرتفع، بی‌تناسب در اجزا، رسیدن دوباره به‌تناسب در معماری: آگاهی معماران نسبت به ایجاد هماهنگی در کل و جزئیات، تعادل میان احجام و سطوح، کمال یافتن تناسبات، کاربرد سنجیده‌ی تزئینات و رنگ‌ها و دیگر اینکه همزمان که سلسله‌ی ایلخانی رو به ضعف می‌رود؛ هنر معماری به پختگی می‌رسد: وسعت کمتر، احجام بیرونی پیچیده‌تر، ظرافت بیشتر تزئینات. پس از سال‌ها ایرانیان موفق به بیرون راندن مغول‌ها می‌شوند و بستر بعدی برای حکومت آن‌ها شبه‌قاره‌ی هند بود.

مغول‌ها طی گذر سال‌های فراوان به رشدی ناخواسته تن داده بودند که سبب شد قدرتمندترین سلسله‌ی پادشاهی را در هند پایه‌گذاری کنند و در نیمه‌ی سده‌ی 61 میلادی - زمان شاه جهان- گورکانیان بزرگ‌ترین و ثروتمندترین امپراتوری در دنیا بودند. آنچه مغول با خود از ایران به هند برد شامل زبان، تدبیر، تجربه، تناسب در علوم و هنر بود.

مقایسه‌ی معماری بناهای دوره‌ ایلخانان در ایران و دوره‌ی گورکانیان در هند؛ شاید سبب شود هنر معماری در ایران؛ جایگاهی هم‌مرتبه با این هنر در هند نداشته باشد اما آنچه انکارناپذیر است؛ تأثیر مستقیم هنر و دانش معماران ایرانی بر بناهای هندوستان در دوره‌ی مغول کبیر - گورکانیان - است. بنابراین پژوهشی که دراین‌باره انجام شده در راستای تأثیرگذاری ایران بر هند است.

شبنم راعی