سرویس تجسمی هنرآنلاین : با توجه به اینکه از زمان تأسیس اولین گالری در ایران بیش از ۶۵ سال می گذرد(گالری آپادانا)، اما هنوز در حوزه ی منابع نوشتاری در حوزه گالری داری، همچون دیگر رشته های هنرهای تجسمی دچار فقر منابع مشهود هستیم. در واقع به جز دو کتاب منتشر شده در چند روز اخیر، یکی با عنوان "ارنست بایلر عشق به هنر" از انتشارات نظر و دیگری "نامم چارلزساعتچی است و یک خوره هنر هستم" از انتشارات حرفه هنرمند، که هر دو صرفا مصاحبه با دو فرد مشهورِ گالری دار درجهان هستند، فقط می توان به کتاب "هر آنچه می خواستید درباره ی گالری دارها بدانید، اما جرأت پرسیدنش را نداشتید" نوشته ی آندرا بلینی اشاره کرد. در صورتیکه در کشورهای اروپایی(البته سابقه ی گالری داری در آنجا به ۳۰۰ سال می رسد)، به دلیل کشف اهمیت و تأثیر بالای گالری دارها به عنوان اغواگران حوزه ی هنرهای تجسمی، در آن زمینه منابع متعدد و مختلف وجود دارد.
در ایران از میان تمامی گالری های احداث شده در دهه های ۲۰ و ۳۰ و ۴۰، همچون؛ گالری آپادانا (با مدیریت محمود جوادی پور، و البته به عنوان نخستین تجربه در آن عرصه)،گالری استتیک(با مدیریت مارکو گریگوریان)، گالری کبود(با مدیریت پرویز تناولی)، گالری گیلگمش(با مدیریت هانیبال الخاص)، تنها گالری سیحون(با مدیریت معصومه سیحون)،که در سال ۱۳۴۵ احداث شده همچنان دایر و فعال است.
امروز به زعم عده ای شمار گالری های ما به بیش از ۲۰۰ می رسد، اما آیا همه ی آنها فعال هستند؟ و اینکه نقش آنها در اقتصاد هنرِ جامعه مان چه هست؟ البته با این توضیح که در فعالیت های روزمره مان روند گالری گردی افزایش یافته است و تعداد مخاطبان بیشتر.
حال با توجه با اینکه گالری ها در کشورمان (به جز تعدادی از آنها که سابقه ای طولانی دارند) به مرور دچار نوعی غربال سازی مى شوند، پاره ای از دلایل موثر آن را برمی شمریم:
۱. گالری ها در ایران برخلاف دیگر کشورهای جهان به صورت تخصصی فعالیت نمی کنند و سبک و مشرب مشخصی را در به اجرا گذاشتن آثار هنری ندارند.
۲. آموزش آکادمیک و تحصیل تخصصی در حوزه گالری داری در جامعه مان وجود ندارد که این روزها فقدانش بیش از همیشه احساس مى شود.
۳. برای دستیابی به موفقیت در عرصه مورد بحث مان، نیاز به شناختِ دقیق مارکت هنری داریم که در کشورهای اروپایی برای داشتن آن امتیاز هزینه های بسیاری را متقبل می شوند، اما در جامعه ی ایرانی اینگونه نیست.
۴. در گذشته، هنرمندان کار دشوار و طاقت فرسای معرفی و فروش آثار خود را نیز به عهده داشتند و با خریدار چانه می زدند و این به دلیل انحصاری بودن هنر در دست حاکمان بود، اما با تأسیس گالری ها و ایجاد واسطه ای به نام گالری دار میان هنرمند و مخاطب، دیگر این مسولیت از عهده ی هنرمند خارج شد، اما هم اکنون نیز در کشورمان شاهد فروش شخصی و خصوصی آثار هنری توسط خودِ هنرمند هستیم که این برخلاف اصول رایج جهانیِ آن است.
۵. پراکندگی جغرافیایی گالری ها(به خصوص در پایتخت)، ایراد بزرگ دیگری است که می توان به آنها اشاره کرد و باعث دشواری مراجعه به آنها از طرف مخاطبان و همچنین نامنظم شدنِ برگزاری نمایشگاههای گروهی شده است.
۶. نسبتِ نابرابرِ حضور گالری ها در تهران در مقایسه با شهرستان ها (طبق آخرین آمارِ گرفته شده تعداد گالری ها در تهران ۲۷۹ و در دیگر شهرهای کشور ۸۵ ) دیگر آسیبِ وارده بر عملکردِ گالری داری در جامعه مان است که کمتر در موردش صحبت شده. البته در همین حد و حدود نیز شاهد همکاری نامناسب و نامتناسب مابینِ گالری های تهرانی با دیگر گالری های پایتخت و نیز با شهرهای دیگر هستیم.
در نهایت با برشمردن موارد بالا که مطمئنا موارد دیگری نیز می توان به آنها اضافه کرد، اما از حوصله و ظرفیت این مقال خارج است، نگارنده بر این باور است که مهمترین گام به منظور ترمیم و اصلاح شرایط گالری داری در جامعه مان، استفاده از کارشناسان هنری و متخصص آن حوزه است تا بتوانند ارتباط گالری دار با مخاطب، هنرمند و دیلرهای هنری را حفظ کنند، و آن میسر نخواهد شد جز با تزریق منابع متعدد نوشتاری، ترجمه آثار خارجی و معرفی منابع مناسب به دانشجویان در محیط آکادمیک جامعه، تا بتوان شرایط آگاهسازی و پیشرفتِ اندیشه ای آنها را باعث شد، که شاید انتشار دو کتاب یاد شده در بالا، آغاز راهی پرتوان و موثر در زمینه ی اصلاحِ بحران گالری داری در جامعه مان باشد.
مهدی احمدیان شیجانی