سرویس تئاتر هنرآنلاین : نمایش "هملت دیو" به نویسندگی و کارگردانی بابک رفاهی از جمله آثاری بود که در چهارمین روز هجدهمین جشنواره بینالمللی تئاتر دانشگاهی به صحنه رفت. بابک رفاهی با نگاهی به هملت و برخی از آثار دیگر شکسپیر و با آوردن خود او به صحنه، تلاش کرده که از زوایای جدیدی به این نمایشنامهنویس و خصوصا هملت او نگاه کند. گرچه این نگاه تقریبا جدید، دلیلی بر جذابیت اثر نیست.
اصولا نزدیک شدن به آثار شکسپیر خصوصا اگر قرار باشد که با ایده یا نگاهی نو به صحنه آورده شود کاری است بس دشوار. آنچه در "هملت دیو" بیان میشود بیشتر به مانیفستهای مرسوم درباره شکسپیر و آثار او شبیه است تا درامی قدرتمند با نگاهی نو. بیان اینکه چه کسی در مورد شکسپیر و یا آثار او - عمدتا هملت - چه گفته است به انواع مختلف برای علاقهمندان تئاتر یا حتی تماشاگران عام هم قابل دسترس است. ضرورت بیان آنها روی صحنه در حالیکه نه پیش برندگی دارند، نه جذابیت و نه حتی کارکردی ویژه نمیتواند به شکل گیری یک درام ساختارمند و گیرا کمکی کند.
رفاهی در مقام کارگردان نیز چندان متفاوت عمل نکرده است گرچه رویهمرفته کارگردانی اش نسبت نویسندگی اش قابل اعتناتر است. گرچه او در نخستین بخش کارگردانی که در بخش تهیه و تدراک نمایش اتفاق می افتد و انتخاب متن و تجزیه و تحلیل آن و همین طور انتخاب بازیگر است چندان موفق عمل نکرده است. عمدتا بازیگران نه تنها به لحاظ فیزیکی برای نقش هایشان مناسب به نظر نمی رسند بلکه به لحاظ کیفیت بازی و تحلیل و ادراک شخصیت هایشان هم به شدت دچار اشکال هستند. البته رفاهی در مقام سازمان دهنده گروه بهتر عمل کرده است. هدایت گروه طراحان توسط او قابل توجه است. طراحی صحنه با وجودی که چندان پیچیده نیست، اما مطلوب مینماید و هماهنگ با فضای نمایشنامه است. گرچه عدم توجه به جزئیات سبب شده که این صحنه مناسب نهایتا کاملا پاکیزه به نظر نرسد. بدیهی است که توجه به جزئیات است که می تواند کل مناسبی را به تماشاگر عرضه کند. یکی از این بی توجهی را می توان در انتخاب اکسسوارهای دم دستی یا فکر نشده ای چون کتابهای شکپیر مشاهده کرد. شکسپیر مسلما کتاب گرامر انگلیسی نمیخواند. به عکس میزی که در صحنه وجود دارد نه تنها طراحی درخوری دارد بلکه از عناصری است کاربردی که به زیبایی شناسی صحنه هم کمک زیادی کرده است. توجه بیشتر به جزئیات میتوانست صحنه این نمایش را بسیار بهتر از آنچه هست، نشان دهد.
طراحی نور نیز در وضعیت مطلوبی به سر میبرد، حتی با وجود کمبود امکانات نوری سالن نمایش بازهم رفاهی توانسته است از این جهت خلاق باشد و اتفاقا نوآوریهایش به شدت در خدمت فضای اثر قرار گرفته و حس عمدتا مالیخولیایی آدمها را تقویت کرده است و به لحاظ بصری هم جذاب از کار درآمده است. طراحی لباسها هم قابل قبول است. گرچه وحدتی در طراحی دیده نمیشود و هماهنگی کاملی میان لباسهای آدمها وجود ندارد، اما ضربه جدی به اثر وارد نمیکند.
نقطه ضعف اصلی "هملت دیو" به گروه بازیگران برمیگردد. بازیگران همانطور که پیشتر هم گفته شد از اساس انتخابهای درستی برای این شخصیتها نیستند و البته هم که به شکل دقیقی هدایت نشدهاند.
اگرچه سبک ها و قراردادهای بازیگری متنوع بوده و وسیعا تغییر پذیرفته است، با این حال میتوان گفت که همه بازیگران، قطع نظر از زمان و مکانشان در برخی از چیزهای معین مشترکند. به اعتقاد هولتن وظیفه بازیگر دو وجهی است؛ وجه نخست آنکه باید جوهر یا محور اصلی نقش را دریابد و وجه دیگر آنکه باید وسایل رساندن آن را به تماشاگر بیابد. به نظر میرسد که هیچ یک از این دو وجه برای بازیگران "هملت دیو" اتفاق نیفتاده است، البته قسمتی از این ضعف مستقیما متوجه کارگردان است اما نمیتوان نقش بازیگر را هم در این میان نادیده گرفت. بازیگران "هملت دیو" بدون حتی یک استثنا همگی نقشهایشان را به ملالآورترین شکل ممکن اجرا میکنند. برخی از آنها حتی در به کارگیری ابتداییترین ابزار بازیگری هم دچار اشکال هستند. حداقل شرط لازم برای بیان بازیگر آن است که بتواند به وضوح و به طور مشخص و با صوتی در حد شنیدن، با صدایی که زننده و ناخوشایند نباشد صحبت کند. تقریبا نیمی از گفتوگوهای "هملت دیو" به واسطه بیان نامطلوب بازیگران شنیده نمیشود. آنچه هم شنیده میشود آنچنان فاقد انرژی و حس صحیح جملات است که به هیچ روی نمیتواند عاملی برای معطوف کردن توجه تماشاگر به گفتگوها شود. ناهماهنگی میان بازیگران در سبک بازی و قراردادهای لحنی و گفتاری نیز وحدت اجرایی را به شدت تحت تاثیر قرار میدهد و تماشاگر را سرخورده میکند.
روی هم رفته آنچه رفاهی به صحنه آورده است، نمایشی است آشفته که به شدت از نبود وحدت میان اجزای خود رنج میبرد. این نبود وحدت چه در طراحیهای کلی و چه در جزئیات نمایش، به شکلی مدام در نمایش سبب قطع ارتباط مطلوب میان تماشاگر و رویدادهای نمایش میشود. بازیگران به نظر میرسد که هنوز برای اجرا آماده نیستند و فرایند تمرین برای آنها هنوز تکمیل نشده است. نمایشنامه بیشتر به پژوهش میماند تا مجموعهای از کنش های دراماتیک و کارگردانی هم آنچنان چندپاره است که نمیتوان نظری قطعی در مورد آن صادر کرد، اما روشن است که هملت دیو به دلیل نداشتن جذابیتهای لازم نمیتواند با مخاطب ارتباط درستی برقرار کند و از ابتدا تا انتها به ملال آورترین شکل ممکن ارائه میشود.
انتهای پیام/
مهتاب صفدری