سرویس تجسمی هنرآنلاین : بهنام صدیقی هنرمند عکاس به بهانه برگزاری نمایشگاهی از عکس های محسن شاهمردی در گالری محسن با این هنرمند گفت‌و‌گویی داشته که در ادامه می‌خوانید.

در مجموعه قبلی‌ات چشم اندازهای مه گرفته‌ای را به تصویر کشانده بودی که عموما دور از فضاهای شهری بود. در این مجموعه اما به بخشی از طبیعت شهری روی آوردی. چطور شد که مجموعه «چشم اندازهای معاصر تهران» را شروع کردی؟

در واقع این مجموعه در روند منظره نگاری است که حدودا از سال ۸۸ آن را آغاز کرده‌ام. از مناظر خالی و طبیعت تا مناظری که اشیاء هم در آن دیده می‌شدند. البته من همزمان در تهران هم عکاسی مستند می‌کردم که همهٔ این‌ها با تکنیک عکاسی دیجیتال بود. حتی عکس‌های ابتدایی این مجموعه را با دوربین دیجیتال گرفته‌ام. اما از روی علاقه تعداد نسبتا زیادی نگاتیو۱۲۰ قدیمی جمع کرده بودم تا اینکه دوربین قطع متوسط مورد علاقه‌ام را تهیه کردم و آن عکس‌های دیجیتال ابتدایی را دوباره با دوربین جدید گرفتم و تا انتها همین شیوه را ادامه دادم. اما از نظر محتوا، به خاطر سفرهایی که به خارج از کشور داشته‌ام، متوجه شدم در خیلی شهر‌ها به دلیل مناسباتی که دارند، فضاهایی وجود دارد که در یک چشم انداز، آدم‌ها در یک سطح وسیع می‌توانند یکدیگر را ببینند. به نظرم مواجهه با این نوع تجربهٔ جمعی که آدم‌ها در حال استراحت، مطالعه یا ورزش هستند، احساس خیلی خوشایندی را به من منتقل می‌کرد. اما در عکاسی از تهران متوجه شدم که ما تقریبا جایی را به آن شکل نداریم؛ به خاطر نوع شهر سازی یا چیزهای دیگر. این موضوع باعث شد که دنبال مکان‌هایی با سطح نسبتا وسیع و خالی و دارای افق دید باشم، والبته تقریبا یافته‌هایم جاهایی نبودند که محل رفت و آمد یا استرحت و تفریح آدم‌ها باشد.

ما در تهران پارک‌های زیادی داریم، به نظرت این پارک‌ها چنین فضاهایی با چشم انداز وسیع را نمی‌سازند؟

نه خیلی، چون پارک‌های تهران فضاهای کوچکی هستند پر از درخت که آن سطح وسیع را در آن نمی‌بینیم که یا سنگ فَرشند و یا با دیواره و نرده و زنجیر محاصره شده‌اند که در مجموع آن لطافت طبیعت را به من منتقل نمی‌کنند. شاید به همین دلیل باشد که مردم سعی می‌کنند به طبیعت خارج از شهر بروند. اما اگر بخواهم یک مثال بزنم شاید میدان نقش جهان اصفهان جایی باشد که آدم‌ها هم در آن یک افق دید دارند و هم می‌توانند محل حضور و تردد و گرد آمدنشان باشد.

عکاسان کمی در ایران به عکاسی آنالوگ می‌پردازند. با توجه به اینکه خودت هم تا پیش از این بیشتر با دوربین دیجیتال کار می‌کردی، تجربه عکاسی آنالوگ آن هم با دوربین قطع متوسط چطور بود؟

به نظرم در عکاسی آنالوگ هر روز می‌توانی نکات تازه‌ای یاد بگیری. اما من قطع متوسط را انتخاب کردم چون ارائه بزرگ و کیفیت بالایی را در نظر داشتم. ضمن اینکه از یک لنز ثابت استفاده کردم تا به عمق میدان نسبتا یکدستی برستم. در این نوع عکاسی سرعت کار پایین می‌آید، نیاز به محاسبات دقیق دارد، ضمن اینکه گاهی اوقات که دوباره به محلی برای عکاسی مجدد می‌رفتم با نور و رنگ متفاوتی مواجه می‌شدم. اما با اینکه عکاسی آنالوگ هزینه بالایی دارد و برای دیدن نتیجه کار باید زمانی را منتظر بمانی و حتی ممکن است نگاتیو در مرحله ظهور بسوزد و مجبور شوی دوباره عکاسی کنی؛ با این حال دوست داشتم جایی که در آن زندگی می‌کنم را یک بار به شکل آنالوگ و با نگاتیوهای قدیمی ثبت کنم.

دلیل خاصی برای استفاده از نگاتیو تاریخ گذشته داشتی؟ همانطور که می‌دانی عکاسان معمولا از رنگ‌ها به شکل نزدیک به طبیعت در کارشان استفاده می‌کنند.

من خیلی مایل بودم از طریق فیلم‌های تاریخ گذشته و جنس رنگی که در خود ثبت می‌کنند، پلی به زمان قدیم و ارتباطش با زمان کنونی بزنم. وقتی روی جعبه فیلم‌ها تاریخ ۱۵ یا ۲۰ سال پیش را می‌دیدم به این فکر می‌کردم که آیا عکس‌ها می‌توانند مرا به عقب‌تر ببرند یا نه؟ یا اینکه با توجه به عنوانِ مجموعه، عکس معنای تازه‌ای را می‌سازد یا نه؟

چه نوع معنایی را با توجه به عنوان مد نظر داشتی؟ از انتخاب عنوان و اهمیتی که برایت دارد بیشتر بگو؟

خب انتخاب عنوان برایم خیلی مهم است، چون اولین چیزی که در مواجهه با یک کار جلب توجه می‌کندعنوان است. چون ممکن است عنوان تو را با خودش به جایی ببرد که متن و استیتمنت را بخوانی یا نخوانی. ضمن اینکه ممکن است خواندن عنوان کمک زیادی برای ارتباط با عکس‌ها بکند. در انتخاب عنوان برای این مجموعه سعی کردم به پارادوکسی که کلمه معاصر با این زمین‌های متعلق به گذشته می‌سازد توجه کنم. ضمن اینکه در جهت نگاهم، به چشم اندازهای رو به محو شدن، در جغرافیای تهران اشاره کنم.

اگر فکر کنیم که چشم انسان علیرغم وسعت دیدش منظره نگار نیست، چون در تحرک آدمی بیشتر جزییات را می‌بیند تا یک گسترهٔ وسیع، و برای دیدن منظره نیاز به سکونی از جنس عکس دارد که خب طبیعتا در زندگی معاصر پیدا کردن چنین سکونی آسان نیست. چه تفاوتی بین عکاس منظره نگار با عکاس غیر منظره نگار می‌بینی؟

شاید خیلی بستگی به کاراک‌تر عکاس دارد. اینکه چقدر دوست دارد جهان را از عقب‌تر و با زاویه باز و همه چیز را با هم ببیند، برای دوباره تعریف کردن فضا برای یک موضوع خاص. ضمن اینکه فکر می‌کنم مهم‌ترین نکته در منظره نگاری توجه به جغرافیاست. اینکه عکاس کجا را برای عکاسی انتخاب می‌کند و یا خودش اهل کجاست.

با دیدن کار‌هایت مشخص می‌شود که داری منظره نگاری را پیگیری می‌کنی تا به تعریف تازه‌ای از فضای پیرامونت برسی اما خودت وقتی به عکس‌هایت فکر می‌کنی به چه پارامترهای دیگری بر می‌خوری که شکل دهنده کار‌هایت هستند؟

سوال سختی است، چون بر می‌گردد به درون آدم. بخشی از آن بر می‌گردد به تجربهٔ خودم در طول این سال‌ها. مثلا از حدود هفت سال قبل سعی کردم با مضمون تنهایی چیزهایی را برای عکاسی انتخاب کنم؛ از اشیاء و فضا تا آدم و حیوان و طبیعت. تقریبا هر چیزی را شامل می‌شود، که هنوز هم ادامه دارد. به نظرم این تنهایی که از خودم می‌آمد در فضاهای خلوت و خالی خودش را می‌توانست نشان دهد. حتی اگر آدم‌ها را عکاسی می‌کنم در فضاهای این شکلی هستند، تک و تنها در یک فضای خالی. نکته دیگر اینکه من تا پیش از این بیشتر به شکل سیاه و سفید عکاسی می‌کردم، اما در این پروژه دارم از رنگ استفاده می‌کنم. خب این هم به خاطر نشان دادن رنگ سرد و خاک گرفته مکان‌ها است و هم شاید شروع یک چیز دیگر باشد.

عکاسی به خاطر رابطهٔ تنگاتنگ‌اش با دنیای پیرامونی و هر آنچه که با چشم دیدنی است، اغلب عکاسان را به رویارویی با واقعیت‌های عینی سوق می‌دهد. با توجه به ساختِ ذهنی عکس توسط عکاس، در طول یک پروژه بیشتر به خودت فکر می‌کنی یا بیشتر درگیر موضوع عکاسی هستی؟

شاید در کار چندان به خودم فکر نمی‌کنم و بیشتر درگیر موضوع عکاسی و چیزی که در ذهنم می‌گذرد هستم. اما خب طبیعتا کارم به شکلی بازتاب خودم است. می‌توانم بگویم این - فکر کردن به خودم- در ناخودآگاهم است.

انتهای پیام/