سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: پیکر مرحوم محمد علی سپانلو-شاعر، نویسنده، مترجم و منتقد معاصر- 24 اردیبهشت ماه ساعت 9 صبح از مقابل خانه هنرمندان ایران به سمت بهشت زهرا(س) تشییع خواهد شد تا در قطعه هنرمندان به خاک سپرده شود.

نام تمام مردگان

نام ˝محمدعلی سپانلو˝ هم به فهرست ازدست‌‏رفتگان جامعه ادبی ما اضافه شد. محمدعلی سپانلو یکی از آخرین شاعران مطرح نسل شعرای نوپرداز بعد از نیما بود که حالا بعد از سیمین بهبهانی او نیز جامعه ادبی را تنها رها کرد.

سپانلو متولد 29 آبان‌ماه سال 1319 در تهران بود. خودش درباره دوران کودکی‏اش گفته بود: "کودکی من‌، همان دورانی که می‌گویند نطفه‌های شخصیت شکل می‌گیرد‌، عرصه نوعی هرج و مرج ناشی از جنگ بین‌المللی دوم بود؛ با جشن آب محله و بوی گلاب شکر‌، چرخ‌دستی‌ها که قند و شکر کوپنی می‌بردند‌، قشون متفقین و دلبران لهستانی... آنها سایه‌های نیاکان خود را بر سنگفرش‌های تهران قدیم می‌لغزاندند. و من نیز... که شاید دو سایه داشتم. گرچه همزادها سایه ندارند."

او را به خاطر تعلق خاطر به زادگاهش تهران، و حافظه تاریخی خوبی که از آن داشت به نام "شاعر تهران" می‌شناسند. عنوان آخرین مجموعه شعر این شاعر نیز که چهار سال پیش در 1390 منتشر شده بود بیانگر همین تعلق خاطر است: "قایق‌سواری در تهران". سپانلو پیشتر گفته بود: "جایی از پنج پشت پدران خود نوشته‌ام و می‌دانستم که این از مقوله فخر به "عظام بالیه" نیست‌؛ نوعی رابطه با پدربزرگ‌های تاریخی که نامه‌های‌شان را با برگ‌های پاییزی برای ما می‌فرستند‌؛ دیداری نه چندان موهوم با سوارکاران‌، ملکه‌ها‌، سیاحان و شاعران. از آن پس بارها در بیابان‌های میهنم‌، که روزگاری دریاها بوده است‌، و طبقات آهکی کوهستان درجات نابودی آنها را ثبت کرده‌، کشتی رانده‌ام‌؛ ملاح خشکرود‌، که به سندباد برمی‌خورد و ناخدا بزرگ را مهرمزی و شاید یزدگرد... تماشایی فراسوی هستی ملموس و محسوس و جستن قالب‌های مناسب عصر و‌ آینده. پرسه در شهرهای خیالی بابل و کلده و تخت جمشید و حتی تهران‌، زیرا حتی در تهران امروزی از شمال (تجریش) تا جنوب (میدان راه‌آهن) قایق رانده‌ام‌؛ سیر و سفری که به علت شیب آب‌، بازگشتی ندارد."

غیر از شهر تهران، سپانلو را می‌توان یک وطن‏دوست واقعی هم دانست. توجه و علاقه او به دوره مشروطه و شعرهایی که به مناسبت‌های مختلف، در آنها به شکل مستقیم یا غیرمستقیم به موضوع وطن می‌پرداخت گواه این مدعاست. "رگبارها"، "پیاده‌روها"، "سندباد غایب"، "هجوم"، "نبض وطنم را می‌گیرم"، "خانم‌زمان"، "تبعید در وطن"، "ساعت امید"، "خیابان‌ها، بیابان‌ها"، "فیروزه‌ در غبار"، "پاییز در بزرگراه"، "ژالیزیانا"، "کاشف از یادرفته‌ها" عنوان مجموعه‌ شعرهای این شاعرند.

با اینکه محمدعلی سپانلو را بیشتر به عنوان شاعر می‌شناسیم اما ترجمه‌های او از آثاری چون "آن‌ها به اسب‌ها شلیک می‌کنند" نوشته‌ هوراس مک‌کوی، "مقلدها" نوشته‌ گراهام گرین، "شهربندان" و "عادل‌ها" نوشته‌ آلبر کامو، "کودکی یک رئیس" نوشته‌ ژان پل سارتر، "دهلیز و پلکان" شعرهای یانیس ریتسوس و "گیوم آپولینر در آینه آثارش" - شعرها و زندگی‌نامه‌ گیوم آپولینر - نیز بسیار شناخته شده است.

سپانلو جز کتاب "چهار شاعر آزادی"، در زمینه پژوهشی، که شامل زندگی و احوال چهار شاعر عصر مشروطه؛ عارف قزوینی، میرزاده عشقی، ملک‌الشعرا بهار و فرخی یزدی است، در عرصه سینما نیز فعالیت داشت. او برای نخستین بار در 1351 جلوی دوربین ناصر تقوایی در فیلم "آرامش در حضور دیگران" قرار گرفت، تجربه‌ای که آن را به خاطر رابطه دوستی با تقوایی پذیرفت. بعد از آن نیز در "ستارخان" فیلمی از علی حاتمی و "شناسایی" کاری از محمدرضا اعلامی ایفای نقش کرد تا دهه 80 و فیلمی به نام "رخساره" که او را در قامت یک شاعر به تصویر کشید.

شاعری که می‌گفت: "به هر حال ما به خاطر عشق و امید‌، کار و فرسودگی‌، اضطراب و مرگ‌، در زمان مخصوص شعر همیشه با یکدیگر معاصریم..." امروز تمام معاصرانش را رها کرد.

سپانلو خود پیشتر گفته بود: "من در آبان به دنیا آمدم - نوزده سال پس از آغاز قرن خورشیدی ما - آبان‌، فرشته آب و فراوانی..." و اکنون در اردی‏بهشت، عروس فصل بهار دنیا را بدرود گفت.‌

انتهای پیام/