سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: خواندن کتابی که اطلاعات چندانی درباره نویسنده آن و تاریخ نگارش کتاب و در کل خود کتاب در دست نیست شاید در ابتدا سخت به نظر برسد اما از محاسن این بی اطلاعی یا کم اطلاعی این است که مستقیم و بی‌حاشیه به خود کتاب و محتوای آن می‌رسی و غرق در لذت مطالعه کتابی عتیقه می‌شوی.

رساله لونگینوس "در باب شکوه سخن" که با ترجمه مترجم برجسته "رضا سید حسینی" به فارسی منتشر شده یکی از آن کتاب‌های عتیقه است که اتفاقا منتقدین در غرب به آن لقب "کتاب زرین" داده‌اند. اما همین رساله و یا "کتاب زرین" که امروز حتی از خواندن تمام بخش‌های آن محرومیم (تنها بخش‌هایی از این کتاب باقی مانده و باقی آن نابود شده) تا قرن شانزدهم در اروپا کشف نشده و ناشناخته ماند و بعد از آن هم چندان مورد توجه واقع نشد تا اینکه "بوالو" شاعر، نویسنده و نظریه پرداز ادبیات کلاسیک فرانسه آن را ترجمه کرد.

"در باب شکوه سخن" که منتقدانی بسیاری از جمله "الکساندرپوپ" و "نور تروپ فرای" آن‌ را ستایش می‌کردند تکه تکه به دست ما رسیده زیرا قسمت زیادی از دست نوشته آن نابود شده و دیگر اثری از آن نیست.

"ژاکی پیژو" مترجم جدید فرانسوی این کتاب در این باره می‌گوید: " خوب می‌دانیم که ترکیب رساله با افتادگی‌های جدی دست نوشته‌ها که در آن راه یافته است همواره مسئله‌ای خواهد بود. اما حقیقت این است که این نقایص برای کتابی که خطر کردن را می‌ستاید چندان مهم نیست. این هم خطر دیگری است که باید با آن در افتاد. باید خواننده را به هیجان آورد. در واقع کتاب شگفتی است."

پس از افلاطون و ارسطو دیگر آن درجه از حکمت و ذوق و قریحه در میان ادیبان یونان باستان دیده نشد و بیشتر آثار خلق شده در این دوران به نحو و شیوه‌های بیان گرایش داشتند. از سوی دیگر ادیبان این دوره بیشتر به نوعی ویراستار و مصحح متون پیش از خود تبدیل شده بودند تا نظریه پرداز. لازم به ذکر است بسیاری از متون به جا مانده از یونان باستان توسط همین مصححان به دست ما رسیده. از جمله "ایلیاد" "هومر" که با منطقی علمی توسط "آریستاخوس" تصحیح شده و قسمتهای انظمامی و جعلی آن حذف شده است. "لونگینوس" را می‌توان جوهره نقد ادبی و ریطوریقا (فن بلاغت) در این پنج قرن بعد از ارسطو و افلاطون دانست. و اثر به جا مانده از او را میتوان در کنار "فن شعر" ارسطو از مهمترین آثار به جا مانده از یونان باستان در نقد ادبی و ریطوریقا دانست.

"لونگینوس" بر خلاف ارسطو که بیشتر به جنبه‌های فلسفی اثر می‌پرداخت به ریطوریقا یا همان فن بلاغت توجه داشت. در این رساله یعنی "در باب شکوه سخن" او با آوردن مثال‌هایی از متون ادبی گذشته به شرح نظریه خود درباره سخن والا می‌پردازد. او در این رساله از "کتاب مقدس" نیز مثال‌هایی می‌آورد. صفته‌ایی که او برای این گونه سخن بر می‌شمارد از این قرار است: شور انگیز و اثر گذار باشد. به دور از طمطراق و غلنبه گویی باشد. سست و سخیف و رکیک و مبتذل نباشد. خالی از تصنع و تکلف باشد. از بی ذوقی و بی مایه‌گی دور باشد.

بهره‌مند از عظمت فکر و علو طبع باشد. از الهام نشات گرفته و الهام بخش باشد.مبتکرانه و خلاق باشد از ترکیب و هماهنگی عالی برخوردار باشد. لازم به ذکر است که متن این رساله خود واجد کیفیتی ادبی است که در ترجمه آن نیز به خوبی لحاظ شده و خواندن این کتاب خالی از جذابییت‌های خواندن یک اثر کلاسیک یونان باستان نیست.

انتهای پیام/

محمد قاسمی