سرویس معماری هنرآنلاین: درکنار تقسیمات ادبی و هنری اعم از شعر و ادبیات، نقاشی و مجسمه‌سازی، نمایش و موسیقی و... می‌توان معماری و شهرسازی را جلوه‌گاه و بستری مستعد و ماندگار برای مطالعه و خوانش دقیق فلسفه، جهان بینی و دیدگاه‌های عمومی هر دوره تاریخی دانست.

شهرسازی و معماری، تندیس ساکن، موسیقی در جریان، نمائی دائمی، شعری متواضع و تصویری بی‌تکلف است که حرکت، سکون، تفکر، فعالیت و مجموعه زندگی جمعی ما را به سخاوتمندانه‌ترین و گویا‌ترین شکل ممکن، در مقایسه با سایر هنرهای به جا مانده، به منصه ظهور می‌رساند. در این بحث به دور از نگاه نقادانه بر آن شدم تا صرفاً توجه خواننده را به محیط پیرامونی و تفکر نهفته در آن جلب نمایم.

بافت شهری، به عنوان جامع‌ترین شکل مجسم همنشینی فرهنگی جوامع انسانی، جلوه گاهی است از ناخودآگاه جمعی ساکنین و شهروندان آن. ناخودآگاهی متأثر از تجارب تاریخی مشترک که در مقاطعی تاثیرگذار با اساطیر، فولکلور و سنت‌های کهن عجین شده است. تصویر نازیبای شهر امروز ما که در پی عدم ثبات، هماهنگی و هارمونی اجزاء معماری؛ ارمغانی از ازدحام، خشونت، ناامنی و عدم آرامش را برای ساکنین‌اش به بار آورده، می‌تواند حاکی از کم رنگ شدن همین ناخودآگاه جمعی و یا قدرت عملکردی آن باشد که به واسطه ساختار ناکارآمد و ضعیف ضوابط و قوانین شهرسازی، تا کنون نتوانسته است سبک و مکتبی واحد را در پی سی سال تجربه استوار نماید.

با تأمل در تحولات و بحران‌های سال‌های اخیر ـ انقلاب، جنگ، تحولات اجتماعی، فراز و نشیب‌های اقتصادی و... ـ می‌باید اذعان داشت که هریک از محرک‌های فوق می‌تواند نیرویی عظیم در تغییر ساختار فکری و نهایتاً جلوه بیرونی آن در هر یک از شاخه‌های هنری، به حساب آید. تجاربی که شاید از باب محرک قابل مقایسه با تحولات دهه ٢٠ قرن بیستم میلادی اروپا باشد. ولیکن از حیث ایجاد جنبش و جریان فرهنگی و هنری ـ که سبب پیدایش سبک‌های ادبی و هنری در اروپا شده است ـ نتوانسته مکتبی منسجم را تبیین و تعریف نماید. یکی از شهود ادعای فوق را می‌توان در نمای شهری مشاهده کرد.

آنچه در صورت امروز شهر ما نقش بسته نه میراث دار اصول متکلف معماری ایرانی و نه داعیه دار بنیان گذاری مکتبی جدید در معماری معاصر است و نه حتی ریشه در فرهنگ مستور شده با مذهب امروز دارد. همین ناهماهنگی و عدم انسجام نه تنها در واحد‌های معماری شخصی ساز با تابعیت از سلیقه و تقاضای کارفرما بلکه در طراحی المان‌ها و پروژه‌های شهری تحت مدیریت دولتی ـ که به قاعده می‌بایست تداعی کننده اصول فرهنگ ایرانی و خاصه تفکر اسلامی باشد ـ نیز به چشم می‌خورد. که متاسفانه با ادامه این روند و در پی کم رنگ شدن ناخودآگاه جمعی، تشخص و فردیت شخصی نیز ناکام مانده، به طوری که شهر بی‌هویت امروز ما، به کالبدی بی‌روح و منفک از باید‌ها و خواسته‌های فرهنگی و انسانی بدل گشته است.

این کالبد بی‌روح؛ امکانات، طبیعت، فرهنگ و میراث‌اش را حریصانه می‌بلعد و بی‌رویه رشد می‌کند و لیکن از تفکر و تعقل که لازمه حرکت در مسیر تعالی انسانیت و رسیدن به خلق و درک زیبایی است، تهی می‌گردد. برای درک این وضعیت و علی رغم تاثیرات مخرب عادت به روزمرگی که به نظر؛ ما را به بی‌تفاوتی نامحسوسی مبتلا نموده، مروری بر وضعیت موجود بافت‌های شهری هم وزن، می‌تواند در درک و فهم موضوع حائز اهمیت باشد.

عدم تعادل در پخش امکانات و خدمات شهری، تفاوت بارز شکل و فرم در خلق و ایجاد فضا‌ها، فاصله قابل ملاحظه ارزش ریالی هر واحد از عرصه و اعیان در مناطق شمالی و جنوبی شهر که منجر به شکاف طبقاتی و فرهنگی محسوسی گردیده است، حاکی از فقدان مکتب و الگویی مشخص است، که در پی کم رنگ شدن یکپارچگی شهری و شهروندی و ناخودآگاه جمعی، بدین شکل در روزمره‌ترین جلوه‌گاه هنر ـ یعنی‌‌ همان شهرسازی و معماری ـ در بی‌قوارگی پروژه‌های پر طمطراقی همچون بلند مرتبه سازی‌های حاشیه دریاچه چیتگر و...، تخریب باغات شمال شهر و جایگزینی آن با ساختمان‌های غول آسای رنگ به رنگ و رشد بی‌رویه شهر تا محو شدن مخرج و مدخل شهر مشهود است.

انتهای پیام/

هنگامه آل آقا کارشناس ارشد بافت‌های شهری و تاریخی