سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: "شهرت دیرهنگام" را به تازگی نشر چشمه منتشر کرده است؛ رمانی از آرتور شنیتسلر به ترجمه ناصر غیاثی. آرتور شنیتسلر نام این رمان را شاعر فرتوت یا سالخورده گذاشته بود؛ نام با مسمایی که ناشر کتاب آن را به نام "شهرت دیرهنگام" تغییر داد.
قصه، قصه سرراستی است. در روز و روزگاری که جوانانی در گروهی تحت عنوان "وین جوان" آرزوهای بزرگ ادبی در سر میپرورانند، گردهماییهای خصوصی برگزار میکنند، در کافه نشینیهاشان دنبال سر و صدای رسانهای هستند و ... پیرمردی به نام ادوارد زاکسبرگر به این محفل راه پیدا میکند.
زاکسبرگر شاعری است پیر که دیگر فراموش کرده شاعر است. شاعر یک مجموعه شعر قدیمی با عنوان "پیادهرویها" که سالها پیش منتشر شده بود و حالا توسط این گروه جوان دوباره کشف شده است و دست کم در میان افواه این جماعت اندک سر و صدایی راه انداخته است.
اگر بخواهیم محور عاطفی کاراکتر اصلی این داستان یعنی زاکسبرگر را توصیف کنیم، باید داستان را به سه بخش تقسیم کنیم. بخش نخست؛ زمانی که زاکسبرگر دیگر فراموش کرده که شاعر است، صبح ها کار اداری میکند و صرفا یک کارمند معمولی استریال با دوستان همپیاله خود به رستوران میرود و بیلیارد تماشا میکند و در نهایت زندگی معمول را تجربه میکند. در بخش دوم زاکسبرگر تحت تحسین و تملق جوانان کافه نشین (وین جوان) خود را دوباره کشف میکند و آنچنان مغرور و فریفته شأن شاعریاش میشود که دیگر دوستان همپیالهاش را فراموش میکند و خوش ندارد با آنها نشست و برخاست کند. این بخش از داستان قسمت اعظم کتاب را تشکیل میدهد. زاکسبرگر دائم در رفت و آمد با جوانان کافه نشین است و همراه با آنها آرزوهای بزرگ و ایدهآلهای سرخوردهاش را دنبال میکند. آنها در این خیالند که هنرمندانی بزرگ و تراز اولند که هنوز کشف نشدهاند اما حالا دیگر وقتش رسیده است که به دنیا نشان دهند چند مرده حلاجند.
زاکسبرگر مجذوب این رویا میشود، احساس جوانی میکند و به طور مضحکی در فرجام کار به زمین میافتد. از اینجا بخش سوم آغاز میشود؛ سرانجام کار. زاکسبرگر در این بخش متوجه میشود که اثر هنری او آش دهنسوزی نیست و فکر و خیالاتی که به همراه دوستان جوانش در سر میپرورانده صرفا خیالاتی باطل بوده است. نقطه مضحکه داستان آنجاست که زاکسبرگر متوجه میشود که حتی جوانانی که او را تحسین میکردند کتاب او را نخواندهاند. در آخر این نوولت میبینیم که هیچ کدام از این جوانان حتی "پیاده رویها" تنها مجموعه این پیرمرد را نخوانده بودند و صرفا به واسطه یکی از دوستانشان (ولفانگ مایر) به زاکسبرگر علاقه نشان میدادند.
"شهرت دیرهنگام" قصهای تراژیک با چاشنی مضحکه است. آرتور شنیتسلر در این رمان دست به سلاخی روح و روان کاراکترهای داستانش میزند. او هنرمندان و نویسندگان زمانهاش را به تیغ انتقاد میکشد و بهترین سلاحی که برای این کار برگزیده است چیزی نیست جز "روانکاوی".
شنیتسلر تصویری مضحک و عریان از ذهن هنری زمانهاش را به ما ارائه میدهد و در این تصاویر عریان گاه خودمان را به نظاره مینشینیم و گاه هنرمندان زمانه خود را. به نظر میآید "شهرت دیر هنگام" را میتوان به لحاظ محتوایی در قیاس با روح و زمانه هنر معاصر کشورمان، اثری متقارن دانست؛ به راحتی میتوان ادوارد زاکسبرگر-شاعر فرتوت- را با شاعری از میان خودمان، و جوانان کافه نشین وین جوان را با جوانانی در میان خودمان جایگزین کنیم.
"شهرت دیرهنگام" رمان خواندنیای است، خصوصا برای ما.
انتهای پیام/
مجتبا هوشیار محبوب