سرویس نمایش هنرآنلاین : نمایش "قصر" همانگونه که از نامش پیداست، نگاهی دیگر به داستان قصر کافکا است. آقای "ک" و در این نمایش "پ" وارد سرزمینی مرموز میشود که قصری بر آن حکم میراند. قصری که در نظر کافکا همان مرجع دهشتناک قدرت و پلیدی و زشتی بوروکراسی اداری است.
این دغدغه و درگیری در تمامی آثار کافکا به نوعی بروز پیدا میکند. از "مسخ" گرفته تا "محاکمه"، از "قصر" تا داستانهای کوتاهش. بینظمی، سلسله مراتب و نافرجامی اداری که هیچ کدام انسان را به جایی نمیرساند. یکنواختی، قهرمانان کافکا را به تعارض با خود و با دیگری بر میانگیزد. قهرمانان کافکا بیهوده خود را به در و دیوار میکوبند تا شاید هدفی فرا چنگ آورند. یا چیزی که خود را با آن مشغول کنند. آنها سرانجام با مرجع قدرت رو در رو میشوند و با آن در میافتند.
آدمها، روابط، اشیاء، مکانها و همه چیزهای دیگر داستانهای کافکا و به خصوص رمان قصر، در خدمت بیان شرایط رو به تغییر جهان است. به سوی آیندهای که در این نمایش چندین بار توسط بازیگر اصلی تکرار میشود. آینده، آینده، آینده و در حقیقت کدام آینده؟ هیچ یک نشانهها و حتی اشیاء در معنای واقعی خود بیان نمیشوند. انسانها در نزدیکترین حالت انسانی، دست به تغییر ناگهانی رفتارهایشان میزنند. نیروی حاکم بر روابط بین انسانها همگی تحت شعاع بده بستانهای کاری و اداری است. در هزار توهای نامهنگاری و روابط رییس و مرئوس خلاصه میشود. همانطور که در این نمایش چندین بار نامهای پرطمطراق از سوی اداره برایش فرستاده میشود که در آن از زحمات بیشائبه وی تشکر و سپاسگذاری شده است.
آدمهای کافکا بیهوده خود را به همه جا میکوبند و هر دم بر بدبینی و سرگردانی و مالیخولیای خود میافزایند و در نهایت با قدرت رو در رو میشوند. اما در قصر کافکا این مرجع قدرت اداره است، سازوکاری پیچیده که در نام "قصر" تبلور پیدا میکند.
داستان "قصر"، تقابل فرد با قصر است یا تقابل فرد با نظام بوروکراسی اداری. "ک" و در این نمایش "پ" نه گذشتهای دارد و نه آیندهای. به او نیازی نیست. همین بیهودگی و بیهوده بودن او را سرگردان، بدگمان و سرخورده میکند. وی اسیر افکار بیمارگونه خود و نگاههای بیگانه اطرافیانش میشود. او همچون بیگانهای در محیط میچرخد و از کسانی کمک میگیرد که قادر نیستند از چارچوب فضای سخت اطراف، خود را بیرون بکشند. آنها نیز به این غریبه به چشم یک ابزار نگاه میکنند.
نمایش "قصر" به نویسندگی و کارگردانی آرمین جوان تلاش کرده است عصاره این مفهوم را در رمان قطور قصر به صحنه بیاورد. "قصر" با بازی خوب محمدرضا علی اکبری در نقش آقای "پ" توانسته بود فضای سرد و یکنواخت و تکراری آدمها را نمایش دهد. حرکتها و ژستهای تکراری بازیگران پیش از اینکه تماشاچیان بر صندلیهایشان بنشینند در حال اجرا بود. این حرکات در فرمی کاملا مکانیکی صورت میگرفت و مدام در حال تکرار بود. ایستادن رو به روی هم، نگاه خیره به همدیگر، درگوشی حرف زدن و دوباره بر سر جای خود نشستن حرکات تکرار شونده بازیگرانی بود که منتظر سکوت سالن بودند.
نمایش از ورود مردی غریبه آغاز شد و فضای تکراری آنها را دیگرگون کرد. بازیگران همچون عروسکهای کوکی به مثابه دیواری گوشتی مانع از حرکت مرد به جلو میشدند. غریبه خود را پزشکی معرفی میکند که میخواهد به آن سوی پل برود. اما به او گفته میشود آن سوی پل نه هیچ خبری هست و نه کسی در انتظارش ایستاده. مجوزی برای وی صادر نشده، دستوری داده نشده، حکمی نیست، کسی از او نخواسته به آن سوی برود. پس همه اینها دلایل قاطعی است که نمیتواند برود وگرنه تا حالا رفته بود.
پزشک که نمیخواهد بماند به دنبال راههای فرار میگردد. او به هر چیزی متوصل میشود، حتی تلاش میکند با نگاههای خیره دل دختری که گویی در آن محیط مسخ شده است را به دست آورد. اما آدمها بیش از آن غیرقابل نفوذند که بتوان راه به جایی برد. پزشک بیهوده میخواهد آنها را قانع کند که آن سوی پل به عنوان پزشک به او نیاز دارند و جواب میگیرد اگر چنین نیازی وجود داشت حالا باید آن سو میبود. در این سو نیز نیازی به پزشک نیست. پزشک با یکی از بازیگران وارد مبارزه تن به تن میشود و در این مبارزه این پزشک است که کم میآورد و در سکوتی سنگین پس میکشد. او میپذیرد که بماند و در این شرایط هر لحظه بیشتر و بیشتر بیمار و رنجور میشود که محمدرضا علی اکبری تمامی این احساسات را به خوبی به صحنه میکشید.
نامهها به طور مرتب به دست او میرسد که از فعالیت منظم وی سپاسگذاری میشود و مرد نامهها را یکی یکی و با دقت میخواند و چون شیءای پر بها محفوظ نگاه میدارد. سرانجام پزشک نیز تصمیم میگیرد همانگونه رفتار کند که دیگران رفتار میکنند. او حرکات مکانیکی بازیگران را حتی بهتر از خودشان تقلید میکند و در این تقلید آن قدر پیش میراند تا جزیی از وی شوند. پزشک به دیگران شبیه شده است اما در پایان نمایش هنگامی که میخواهد قدمی به جلو بردارد، دوباره دیواری انسانی در برابرش صف میکشد. داستان قصر کافکا البته داستانی ناتمام است. اینجا نیز تلاش شده بود این ناتمامی را تا حدی ارائه دهد.
از این رمان 400 صفحهای تنها از بخشها و لحظههایی بهره گرفته شده بود که میتوانست کلیت مفهوم را برساند. نمایشنامه تا آنجایی که میتوانست از دیالوگ پرهیز میکرد، بازیگران به ندرت با هم حرف میزدند و اگر میزدند خلاصه، یکی دو دیالوگ در فضایی دلمرده رد و بدل میشد. دکور نمایش دکوری ساده، تشکیل شده از چند میز و صندلی و یک بخاری بود. بخاریای که در واقع کارش گرم کردن نیست و همانطور که گفته شد، از همان ابزاریهایی است که در معنای اصلی و واقعی خود بیان نمیشود.
فضای سرد و حرکات مکانیکی و تکراری و میزان سنهای به شدت طراحی شده و بازیگران تازه کار، میتوانست به ریتم نمایش لطمه بزند اما آنچه این تئاتر را نجات میدهد، حضور پر رنگ بازیگر اصلی با بیان احساسی عمیق در موقعیتهای گوناگون و یکی دو لحظه تصویری در نمایش است.
"قصر" به نویسندگی و کارگردانی آرمین جوان بر اساس رمان "قصر" کافکا و با بازی محمدرضا علی اکبری، الهه بخشی، جعفرکرمانی، دیانا فتحی و مهدی کرمانی در سومین روز جشنواره تئاتر فجر در سالن عزت الله انتظامی به اجرا در آمد. انتهای پیام/
افسانه شفیعی