سرویس تجسمی هنرآنلاین : یحیی ذکاء پژوهشگر، نویسنده، استاد دانشگاه و از کار‌شناسان برجسته آثار هنری فعالیت‌ها و تالیفات برجسته‌ای در عرصه فرهنگ و هنر ایران در کارنامه دارد. "تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران؛ بررسی تاریخ عکاسی ایران در یکصد و پنجاه سال اخیر" تنها یکی از این تالیفات است که این شخصیت دانشمند به فرهنگ و هنر ایران افزوده است.

این کتاب در سال ۱۳۶۷ در ۵۸۳ و در تیراژ ۳۰۰۰ نسخه از سوی انتشارات علمی و فرهنگی منتشرشد. این کتاب نخستین اثر مستقل و مشروح در تاریخ عکاسی ایران است و تا اندازه‌ای تحولات تاریخی و هنری عکاسی را در یکصد و پنجاه سال اخیر، در ایران می‌نمایاند، لیک نویسنده خود معترف است که این اثر نمی‌تواند یک کار تحقیقی کافی و وافی به شمار آید و بر پژوهندگان جوان ایران است که در آینده، دنباله کار را بگیرند و با بررسیهای دقیق‌تر و فنی‌تر در آثار و احوال عکاسان پیشین، سهم هر یک را در پیشبرد این رشته از هنرو فن، ارزیابی کنند.

نویسنده این کتاب بر آن است که‌گاه یک عکس یا تصویر خوب و روشن، بیش از ده‌ها برگ نوشته می‌تواند به آسانی روشنگر و گویای حادثه‌ای باشد و گوشه‌های تاریک زندگانی آدمیان را باز نماید.

یحیی ذکاء پژوهشگر، نویسنده، استاد دانشگاه، و از کار‌شناسان برجسته آثار هنری، در سال ۱۳۰۲ در تبریز چشم به جهان گشود. جدش، حاج میرزا علی اعیان، از تجار معروف تبریز بود. پدرش میرزاعلی نقی ذکاء کارمند راه‌آهن بود و سپس به بانک ملی انتقال یافت. وی در سال ۱۳۱۶ از تبریز به تهران آمد و پس از دو سال به بانک قزوین منتقل شد، تا اینکه مجددآ در سال ۱۳۲۱ به تهران آمد. پس از گذراندن دوره نظام در آذربایجان، و پیش از آنکه به استخدام رسمی دولت درآید، از سال ۱۳۳۰ به بعد چندین سال متوالی در دبیرستان اندیشه (مدرسه سالزین‌ها موسوم به سن ژان تسکو) به تدریس پرداخت. در ۱۴ بهمن ۱۳۳۵ به استخدام رسمی دولت در آمد، و بیش از یک سال در کتابخانه دانشکده حقوق در کنار دانش‌پژوه، محمدتقی، ایرج افشار، و محمد مشکوة به کسب تجربه کتابداری پرداخت؛ و سپس به اداره هنرهای زیبای کشور که بعد‌ها به وزارت فرهنگ و هنر تبدیل گردید، رفت و مسئولیت‌هایی چون کارمند و کفیل اداره موزه‌ها و فرهنگ عامه (۱۳۳۵-۱۳۳۶)، رئیس موزه هنرهای تزئینی (۱۳۳۷)، معاونت اداره کل موزه‌ها و فرهنگ عامه (۱۳۴۰)، رئیس موزه مردم‌شناسی (۱۳۴۱)، رئیس انتشارات ادارات کل باستان‌شناسی و فرهنگ عامه و موزه‌ها و حفظ بناهای تاریخی (۱۳۴۵)، رئیس کتابخانه ملی ایران (۱۳۴۷، حدود یک سال)، و مشاور وزیر فرهنگ و هنر (۱۳۴۹ تا اواخر دوران خدمت، ۱۳۵۷) را برعهده گرفت. یحیی ذکاء پس از سال‌ها اشتغال در اداره هنرهای زیبا و وزارت فرهنگ و هنر در پنجم شهریور سال ۱۳۵۷ بازنشسته شد و پس از آن تا پایان عمر به فعالیت‌های فرهنگی و تحقیق و تفحص و تألیف مشغول بود، به‌طوری که در سال‌های آخر عمر، با وجود بیماری و کهولت، با عنوان کار‌شناس برجسته موزه هنرهای معاصر و مشاور عالی دایرةالمعارف بزرگ اسلامی به تلاش ارزشمند خود ادامه می‌داد.

وی در ۲۸ دی ۱۳۷۹، پس از ماه‌ها بیماری، براثر از کارافتادگی کلیه، در تهران درگذشت و در بهشت‌زهرا در قطعه هنرمندان به خاک سپرده شد.

پس از درگذشت وی، در مراسم بزرگداشتی که در روزهای چهارم و پنجم خرداد ماه ۱۳۸۰ در محلّ خانه قدیمی و بازسازی شده "لاله‌ای‌هاً" واقع در تبریز برگزار گردید، این خانه به نام" دفتر پژوهش‌های تاریخی و فرهنگی یحیی ذکاء "نامیده شد، و کتابخانه او که شامل بیش از چهار هزار کتاب و تعداد زیادی دوره‌های مختلف مجلات علمی و فرهنگی در رشته‌های تاریخ، ادب، هنر، و زبان‌شناسی می‌شد در این خانه جای گرفت.

انتهای پیام/