سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: "یادداشتهای زیرزمینی" به دو بخش به نامهای "تاریکی" و "روی برف نمناک" تقسیم میشود. در بخش اول راوی داستانش را با شرح دادن بیماریهایش شروع میکند و مینویسد: "من آدم مریضی هستم... آدم بدی هستم... مرد مطرودی هستم. خیال میکنم مبتلا به درد کبد هم باشم. اما تا کنون نتوانستهام چگونگی این امراض را درست بفهمم و تشخیص بدهم. بله، خوب که دقت میکنم، اصلا نمیدانم چه مرضی دارم؛ در وجود من چه عضوی ممکن است واقعا ناخوش باشد." اما وقتی صحبت از خرافاتی بودنش و عدم اقدام برای به دست آوردن سلامتیاش میکند معلوم میشود، آن بیماریهایی که به گفته خودش سلامتش را به خطر انداخته اغلب روحیاند. در قسمت دوم کتاب، داستایفسکی تصویری از یک جوان به ما نشان میدهد که ویژگیهای متضادی از قبیل: خشونت و ترس، آرامش و اضطراب، رنج و لذت،... را به خواننده نشان میدهد.
داستایفسکی داستانهایش را در شهر پیش میبرد؛ شهرهای شلوغ و پرازدحامی که مردمش بیشتر به فکر پیشرفتهای مادی خودشان هستند و در این راه از هیچ کوششی نیز فرو نمیگذارند! قهرمانان داستایوفسکی بیشتر از مردم عادی و غمگین جامعه هستند که از اندیشه و اراده بسیار قوی و طبع و احساسات متنوع برخوردارند. آیندهای که او برای بشر متصور است با سعادتی که او خواهان دست یافتن انسان مدرن به آن است در تعارض است و همین امر باعث ناراحتی او و ناامیدیاش به جهان پیش رویش است.
داستایفسکی را میتوان ادامه دهنده راه گوگول دانست، چرا که آدمهای داستانهایش همه از قشر متوسط و کارمند جامعه هستند، به مانند آدمهای گوگول. البته داستایفسکی خود اعتراف میکند که: "همه ما از زیر شنل گوگول سر بیرون آوردهایم."
داستایوسکی در بخش پایانی "یادداشتهای زیرزمینی" صراحتا اعلام میکند انسانی که آزادی فعلی خود را ثمره عقل و خرد میپندارد و در آن آرامش مییابد، در واقع دچار خود فریبی است چرا که در آزادی واقعی انسان دچار سرگشتگی و پوچی است. هر لحظه اندیشه و احساس او را به سویی و به کاری میخواند.
رحمت الهی مترجم کتاب در مقدمه نوشته است که: "یادداشتهای زیرزمینی آیینه تمامنمای روزگار ما و نقد حال انسان بیمار آخرالزمان است که بیماری تا عمق وجودش ریشه دوانیده است، ولی او همچنان از باور آن سر باز میزند. این حکایات از ارزشهای از ارزش افتادهای سخن میدارد که منشاء بحران عالم غربی است."
این کتاب برای اولین بار در سال 1332 با ترجمه رحمت الهی چاپ شد و به دست فارسیزبانان رسید.
انتهای پیام/
علیرضا سردشتی