سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: در زبان و ادبیات فارسی، از دوره کلاسیک تا به امروز شاعران بسیاری بودهاند که در سوگ امام حسین(ع) و یارانش شعر سرودهاند. مصیبت کربلا از آغاز تا به امروز شاعران بسیاری را برای سرودن شعر برانگیخته است. کسایی مروزی، سیف فرغانی و البته شعر بنام محتشم کاشانی از این دسته اشعار است.
در ادبیات معاصر نیز البته کربلا و حادثه شهادت امام حسین(ع) و یارانش بارها به تصویر کشیده شده است. شاید یکی از دراماتیکترین مصیبتهایی که ذهن شاعران ما را به خود معطوف داشته است، همین مصیبت بوده است.
اولین سوگنامه کربلا در شعر فارسی را به قلم کسایی مروزی میدانند. او میسراید:
باد صبا درآمد، فردوس گشت صحرا/ آراست بوستان را نیسان به فرش دیبا آمد نسیم سنبل با مشک و با قرنفل /آورد نامه گل باد صبا به صهبا قمری به یاسمن بر، ساری به نسترن بر/نارو به نارون بر، برداشتند غوغا گلزار با تاسف خندید بی تکلف /چون پیش تخت یوسف رخساره زلیخا گلشن چو روی لیلی یا چون بهشت مولی /چون طلعت تجلا بر کوه طور سینا سرخ و سیه شقایق هم ضد و هم موافق /چون مومن و منافق پنهان و آشکارا یاقوت وار لاله، بر برگ لاله ژاله /کرده بدو حواله غواص در دریا عالم بهشت گشته، عنبر سرشت گشته /کاشانه زشت گشته، صحرا چو روی حورا ای سبزه خجسته، از دست برف جسته /آراسته نشسته چون صورت مهنا هم ننگرم سوی تو هم نگذرم سوی تو/دل ناورم سوی تو اینک چک تبرا کاین مشکبوی عالم وین نوبهار خرم /برما چنان شد از غم چون گور تنگ و تنها بیزارم از پیاله وز ارغوان لاله /ما و خروش و ناله، کنجی گرفته ماوا دست از جهان بشویم، عز شرف نجویم /مدح و غزل نگویم مقتل کنم تقاضا میراث مصطفی را فرزند مرتضی را /مقتول کربلا را تازه کنم تولا آن میر سر بریده در خاک خوابنیده /از آب ناچشیده گشته اسیر غوغا بی شرم شمر کافر، ملعون سنان ابتر/لشکر زده بر او بر چون حاجیان بطحا آن پنج ماه کودک، باری چه کرد ویحک /کز پای تا به تارک مجروح شد مفاجا بیچاره شهربانو مسقول کرده زانو /بیجاده کرده لوءلوء بر درد ناشکیبا آن زینب غریوان اندر میان دیوان/آل زیاد و مروان نظاره گشته عمدا بر مقتل ای کسایی برهان همی نمایی /گر هم بر این بپایی بی خار گشت خرما مومن درم پذیرد تا شمع دین بمیرد /ترسا به زر بگیرد سم خر مسیحا تا زندهای چنین کن دل های ما حزین کن /پیوسته آفرین کن بر اهل بیت زهرا
سیف فرغانی نیز در قصیدهای چنین میگوید:
ای قوم، در این عزا بگریید /برکشته کربلا بگریید در ماتم او خمش مباشید/یا نوحه کنید، یا بگریید اشک از پی چیست؟ تا بریزید / چشم از پی چیست؟ تا بگریید
یکی از معروفترین شعرها در رثای واقعه کربلا اما شعر محتشم کاشانی است. این شعر حتی به کرات در نوحه مداحان خوانده شده است.
باز این چه شورش است که در خلق عالم است /باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟ باز این چه رستخیز عظیم است؟ کز زمین /بی نفخ صور، خاسته تا عرش اعظم است این صبح تیره باز دمید از کجا کزو /کار جهان و خلق جهان جمله در هم است گویا طلوع میکند از مغرب آفتاب /کآشوب در تمامی ذرات عالم است گر خوانمش قیامت دنیا، بعید نیست /این رستخیز عام، که نامش محرم است
اما متفاوتترین شعر در دوره معاصر را میتوان به نام هوشنگ آزادیور ثبت کرد. در کتاب "5 آواز برای ذوالجناح" میخوانیم:
گلوش از هزارهی خاکستر اسطورهی خون و گل و هزار مشعلِ یاقوت بر دهان افعیهاش
نعل این بارهی جرقه زن غمنامهی حسین باد-بُرد و لگام بر دندان آبدیدهاش میترکد
چه میتواند اسب شیهه اگر نکشد چه میگوید وقتی که شیهه میکشد اسب
-ذوالجناح! خونست این نه دریاچه.
انتهای پیام/