سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: تنها مجموعه داستان کوتاه صادقی یعنی"سنگر و قمقمه‌های خالی" پس از گذشت یک دهه از نگارش داستان‌های این مجموعه در سال 1349 برای اولین بار چاپ شد.

صادقی در این مجموعه داستان‌های خود را با استفاده از فرم‌ها و اشکال جدید روایت می‌کند اما یکی از مهم‌ترین عناصر داستان‌های او که در بیشتر داستان‌ها تکرار می‌شود طنز است که در لایه‌ها و اشکال مختلف در داستان‌ها نمود پیدا می‌کند و همین عنصر طنز داستان‌های صادقی است که به آن‌ها خصلتی مدرن می‌دهد چرا که همین عنصر طنز است که همزمان با شکل‌گیری رمان و ادبیات داستانی به یکی از مهم‌ترین عناصر این گونه ادبی تبدیل شده و شاید وجه ممیزه آن نسبت به دیگر گونه‌‎های پیشین ادبیات باشد و به همین دلیل تاریخ ادبیات داستانی در "دون کیشوت"، "پانتا گروئل" و "تام جونز" با طنز است که رقم می‌خورد و از ادبیات کلاسیک و نمایش‌نامه‌‎های تراژدی یونان فاصله می‌گیرد. اما همانطور که گفته شد صادقی طنز را در لایه‌های مختلف داستان به کار می‌گیرد.

طنز در ادبیات داستانی ما پیش از صادقی نیز به خصوص در برخی آثار هدایت تجربه شده. اما طنز صادقی بر خلاف هدایت که در برخورد با موضوع شکل می‌گرفت خصلتی کاملا زبانی دارد و در روایت داستان شکل می‌گیرد و همچنین بر آن اثر می‌گذارد.

از این رو طنز صادقی ماهیتی فلسفی پیدا می‌کند و بر زندگی کاراکترهای داستان اثر می‌گذارد. در داستان "با کمال تاسف" کاراکتر اصلی داستان در روزنامه آگهی فوت خود را می‌خواند و این آگهی که با اشتباه چاپی در روزنامه درج شده موضوع اصلی داستانی می‌شود که در آن صادقی حتی مرگ را هم موضوع طنز خود می‌کند، کاراکتر در مجلس ترحیم خود شرکت می‌کند و از این طریق صادقی آیین و مراسم تدفین را را به مضحکه‌ای تمام عیار تبدیل می‌کند که در آن "آقای مستقیم" در مجلس ترحیم خود آدامس می‌جود و سخنرانی می‌کند.

طنز داستان‌های صادقی متنوع است و او از بازی کردن با نام کاراکترهایش تا ایجاد طنز با استفاده از عنوان داستان یا شوخی با نویسنده و مرگ، همه و همه را موضوعی برای نگاه پرسش‌گر خود می‌داند. علاوه بر طنز داستان‌های صادقی عناصر دیگری از ادبیات مدرن و حتی پست مدرن را نیز دارند. در داستان "کلاف سر در گم" که در مغازه عکاسی اتفاق می‌افتد شخصیت داستان که برای گرفتن عکس آماده شده خود آمده با وضعیتی مبهم روبرو می‌شود، عکس خود را پیدا نمی‌کند اما عکاس سه عکس که هر کدام شباهتی تام با او دارند پیش روی او می‌گذارد اما هیچ کدام از عکس‌ها مال او نیست ... ابهام به کار گرفته شده در این داستان از جنس وضعیت‌هایی است که در داستان و رمان‌های پست مدرنیستی تجربه می‌شود زیرا چند جواب ممکن برای یک پرسش وجود دارد و سوال به دلیل سادگی و وضوح بیش از حد بی‌جواب می‌ماند.

صادقی همچنین به تجربه‌های فرمی نیز در داستان کوتاه دست می‌زند مثلا در داستان "نمایشی در دو پرده" با تلفیق نمایش‌نامه و داستان کوتاه روایت خود را پیش می‌برد یا در داستان "آقای نویسنده تازه‌کار است" از "فرا داستان" استفاده می‌کند و روایت را با گفت‌وگو بین نویسنده و مخاطبی فرضی پیش می‌برد و روایت تبدیل به گفت‌وگویی بین این دو می‌شود.

شاید تجربیات فرمی و زبانی صادقی در دهه 30 به دلیل پیش رس بودن کمتر مورد توجه قرار گرفت و مطبوعات آن زمان بیشتر به مضامین داستان‌های او توجه می‌کردند و شخصیت‌های داستان‌های او که معمولا از آدم‌های خرد اجتماع هستند و زندگی در کلان شهری نو پا با تمام دغدغه‌هایش آن‌ها را گرفتار چرخه پوچی از روز مرگی کرده که دلیل اصلی فروپاشیدگی ذهن آن‌هاست. تا حدی که بیدار شدن و بیرون آمدن از رختخواب را هم برای آن‌ها تبدیل به مسئله بزرگی کرده است.

زندگی و دغدغه‌های این آدم‌ها به هنرمندانه‌ترین شکل ممکن در داستان‌های "صادقی" توصیف شده و این‌ها همه صادقی را به یکی از بهترین نویسنده داستان‌های شهری تبدیل کرده است.

انتهای پیام/

محمد قاسمی