سرویس تئاتر هنرآنلاین: نمایشنامه "من..." را حمید ورد و فرهاد تجویدی نوشتهاند و کارگردانی آن را فرهاد تجویدی عهدهدار است. بازیگرانش، بیش از پنجاه نفر دختر و پسر از ۱۸ تا ۲۵ ساله و عاشق بازیگریاند که در کلاسهای کارگاهی آقای تجویدی در فرهنگسرای اندیشه ثبت نام کردهاند و آرزو دارند در آینده بازیگران تئاتر، تلویزیون و سینما شوند. این نمایش حاصل یک سال و اندی آموزش های کارگاهی به این جوانان است که همراه استاد شان این شب ها به صحنه ی تالار "محراب "جان تازه میبخشند.
نمایش داستان خطی ندارد، اما از یک موقعیت مشخص آغاز میشود. نوعی(آئینه نمایشی ) یا نمایش در نمایش است. (کارگردان نمایشی درست موقع اجرا، در مقابل تماشاگران منتظر، از گروهش قهر میکند و میرود و بازیگران را در مقابل تماشاگران تنها میگذارد. این بازیگران عاشق نمایش، در این موقعیت ، تصمیم میگیرند زندگی خود را برای تماشاگران به نمایش بگذارند و هر یک "من " خود را به شکل داستان های متعددی به نمایش میگذارند. آن ها کولاژی از اتفاقات ناپیوسته و مجزا که در کل جامعه به صورت های پیدا و پنهان پیوند دارند و روزگار ما را تشکیل میدهند را در مقابل چشمان مان جان میبخشند.
حکایت آرزوها، ناکامیها، دلشکستگیها و حرمانهای نسل نوی است که در میان دو دریای ناآشنا، (گذشته و حال، بودن و نبودن، خواستن و نخواستن. توانستن و نتوانستن،) غوطه میخورند و سرگردان، این سو و آن سو میروند.
شور و انرژی این جوانان به قدری است که تماشاگر را میخکوب میکند و ریتم بجای نمایش به ملال، مجال و میدان نمیدهد. این شور و انرژی، به یمن داشتن هدف هایی که کارگردان به آن ها پیشنهاد کرده و برای این بازیگران به صورت امری واقعی و باورپذیر درآمده، به تماشاگر منتقل میشود. به عبارت بهتر "من" سرگذشت تعدادی "من" است که خود را تعریف میکنند و به نمایش میگذارند آن ها نشان میدهند "من" مرادف است با: دشمنی، نفاق و جنگ و ظلم. قهرمان این نمایش یک نفر نیست بلکه همه بازیگران آن به نوبت قهرمان این داستان ها هستند. خصال هر یک به گونه ای متفاوت بیان میشود. یکی جوانمرد، یکی دزد و خائن، دیگری ظالم آن یکی مظلوم و...توصیف همه این قهرمانی ها لحنی طنز آمیز دارد. " تجویدی " این تضادها را نه به صورت دراماتیک و تراژیک بلکه به صورت تصاویری کمیک و طناز به نمایش گذاشته و بیان میکند و تلخی و گزندگی آن ها را با رفتار کمیک میگیرد. راز موفقیت نمایش " من "هم در همین نگاه است و" چارلی چاپلین " را در یاد ها زنده میکند که با کار های خنده دار، تلخی کنه تضادها را به کام بیننده شیرین میکرد.
تجویدی شکلی را که برای این مضامین انتخاب کرده، سراسر تلفیقی از انواع و اقسام آموزههای هنر نمایش و بازیگری، از بیومکانیک " میرهولد" و" پرفرمنس آرت" گرفته تا واقع گرایی " سیستم استانیسلافسکی " و استیل فاصله گذاری " برشت " و انواع " ژست های روانی" پیشنهادی میخائیل چخوف و ... را به خدمت گرفته و با اجرای این نمایش عملا به هنر آموزان در کارگاهش تدریس کرده و توسط خود آن ها به صحنه آورده است. در میان این انواع و شیوه ها و شگرد های بازیگری، همچنین برخی اشکال کمدی بوف، و ادا و اطوار غلو شده ( گروتسک) کمدی کلام و موقعیت و برخی اشکال نمادین را نیز برای حظ سمعی و بصری تماشاگر مانند کیف زنی در مترو، بازی فوتبال ، اجحاف در نانوایی سنگکی و کتابخانه سوت و کور و غیره را به یاری گرفته و چاشنی نمایش اش کرده است. سرگذشت هایی که روایت و بازی میشود، هریک نوعی تاثیر را در تماشاگر ایجاد میکند. گاهی میخنداند ، لحظهای متاثر میکند و زمانی به تعجب وا میدارد. اما بیشترین تاثیری که بر تماشاگر میگذارند، انتقال انرژی است که مرحون نظم و ریتم بیوقفه و به جا و درست و تصویرسازی از طریق ایجاد فرمهای نمایشی است که در این نمایش ، اهمیت فوقالعاده و درجه اول دارد؛ ما مفاهیم مندرج در نمایش را از طریق فرم های نمایشی دریافت میکنیم اما مهم این است که قراردادی که با تماشاگرش میگذارد، این اشکال را نه به صورت مجرد و فقط به خاطر زیبایی خود شکل، بلکه برای بازتاب مضامین منطبق با این اشکال به خدمت گرفته است.
توان بازیگران آن قدر به هم نزدیک است که نمیتوان گفت کدام شان سرترند در حقیقت آن ها همه یک تنند و همگی کل واحدی را تشکیل میدهند که به اتکاء عنصر عشق به بازی گری و اعتقاد و تمرین و مهارت در عناصری چون: ایمان و باور، تمرکز، تخیل، و نظم و پذیرش عمل به شعار یکی برای همه و همه برای یکی این مهم را هر شب به انجام می رسانند. البته برخی لغزش ها در بیان و صدا را می توان به حساب سن کم آنان گذاشت و با چشم پوشی به نفع مفاهیم محتوای غنی نمایش و اشکال زیبایی که میآفرینند، گذشت.
نمایش "من" علی رغم توصیه های " آدلف آپیا " که نمایش را اساسا به سه عنصر یاریگر تقسیم میکرد: ۱- بازیگر: انتقالدهنده متن بر صحنه ۲- فضای سه بعدی: در خدمت پیکر متجسم بازیگر ۳- نور: عنصر جان بخشی و زنده نمایی دو عنصر بالا(۱) ، نمایشی است مطلقا بازیگر محور و بی نیاز از دکور سه بعدی و عوامل کمکی مانند وسایل صحنه ، و موسیقی. تنها نوری که بتواند پیکر بازیگران و اعمالشان را نشان دهد برایشان کفایت میکند. فضا، خالی و لخت است و فقط بازیگران هستند که با نظم و هماهنگی، گاه مانند سربازان تعلیم دیده ای ظاهر می شوند. تماشاگر از سالن راضی بیرون میرود، وقتی در انتها از یکی از آن ها میپرسی چه دیدی، داستانی خطی بیاد نمیآورد اما به درستی میگوید واریته ای از جلوه ها و اشکال نمایشی، در باره ی زندگی خود را دیده است که به زبانی تصویری غیر متکلف و همه فهم اجرا شده و اضافه میکند که او با همه این مسائل آشنا است و نمونه هایش را در زندگی خود دیده است.
در این نمایش با شخصیت به معنی کلاسیک آن روبرو نیستیم بلکه اشکال بیرونی و تیپیک آدم ها و البته غلو شده ( گروتسک)، آن ها را میبینیم . همین تصاویر بیرونی آدم ها از سر ضمیر شان خبر میدهند و آنان را معرفی میکنند. این نوع تصویر سازی به تماشاگر فرصت میدهد که بعد از نمایش، خودش بیاندیشد و کنه علت های این مناسبات را در ذهن خود ترسیم و مقایسه و قضاوت کند و آدم های اطرافش را بهتر بشناسد.
هدف نهایی این نمایش این است که بگوید "من" نباش. از من ناسازگاری ، نادرستی ، جنگ، و دشمنی میروید. " ما " باش که از آن دوستی و الفت و برادری به بار مینشیند. و در پیکره نمایش " من " این اتفاق میافتد و دیگر "من" اول شخص جمع یعنی " ما " میشود. با وجود این که از منیت آدم ها انتقاد کرده و این گونه مناسبات بین آدم ها را درست نمیداند و طالب تغییر و تربیت آن هاست، اما به شدت اثری معتدل است، تند رو و یک جهته نیست بلکه عواطف انسانی رافت قلب را توصیه میکند. و به همین مناسبت اثری عاطفی است. نکته حائز اهمیت دیگر آن این است که از حرفه ی بازیگری در مقابل روابط غیر اخلاقی افرادی که از عشق پاک جوانان به حرفه ی بازیگری و به طور کلی از حوزه هنر سوء استفاده میکنند دفاع میکند.
گاه دیده میشود که جامعه هنری به عمد و یا به سهو یا تقلید و همانند سازی و یاغربی سازی، تحت تاثیر جو سازی آوانگاردیست های وطنی ، مبهم بافی ها و " تماشاگر فراری ده " هایی را به نام نمایش های آزمایشگاهی و کارگاهی مورد توجه و حمایت قرار میدهد که کسی از آن ها سر در نمیآورد. اکنون به نظر میرسد حق است که جامعه ی هنری این نمایش را که در نوع خود نو آورانه و بی بدیل است، تحت حمایت قرارداده، به عنوان یک نمایش نمونه و کم خرج ، از نظر تولیدی که حاصل یک لابراتوار بازیگری است، به مسئولین معرفی کرده و ایشان را تشویق کنند که اولا خود از این نمایش دیدن کنند و ثانیا شرایطی را فراهم نمایند که در مناطق مختلف تهران و شهرستان ها به صورت رپرتواری به اجرا گذاشته شود. پیشنهاد میشود برای رونق تالار محراب یکی دو نمایش از این دست که تا کنون در تالار محراب به اجرا درآمده است، با تبلیغاتی مناسب، و بلیط نیم بها برای دانشجویان و دانش آموزان و همچنین معرفی تصویر پارکینگ خیابان همجوار، برای آن دسته از تماشاگران که معضل پارکینگ مانع از آمدن شان به مرکز شهر میشود، به صورت رپرتواری در کنار نمایش های عادی دیگرش به اجرا بگذارد، با این عملکرد، برای این تالار شناسنامه ی خاصی تهیه و ترسیم خواهد شد.
(۱)- آدلف آپیا، از کتاب (تئاتر جزیره کوچک آزادی ترجمه ناصر حسینی مهر)
انتهای پیام
منبع: www.kazemhajirazad.net