سرویس معماری هنرآنلاین: در این سنگنگاره قدیمی گل سنگها نفوذ کرده و باعث پوسیدگی آن شدهاند. تَرَک و شکافها در بالای سر پادشاه ساسانی و دیگر بخشها گستردهتر شده و یکی از ارزشمندترین یادمانهای باستانی مربوط به دوره ساسانی را با خطر جدی رو به رو کرده است.
این سنگنگاره که نزد باستان شناسان و کارشناسان از ارزش بسیاری برخوردار است بدون تعیین حریم و گُستره و دورچینی و فنس کشی است و همین امر دسترسی به آن را آسانتر کرده و دشواریهای گوناگونی را برایش به وجود آورده است. از دیگر سو، بخش پایین سنگ نگاره شوره زده و در حال گسترش است و نیازمند رسیدگی فوری است. فعالان میراث فرهنگی پیش از این در سال 91 این موضوع را به آگاهی مسوولان میراث فرهنگی مرکز استان کازرون رسانیده بودند و در اخبار نیز بازتاب پیدا کرده بود. ولی هنوز هیچ اقدامی برای آن صورت نگرفته است. در مقایسه این نگاره با یک دهه پیش بیشتر از هر وقت دیگری به عمق آسیبهایی که در طول این سالها به این نگاره وارد شده پی میبریم. کارشناسان میراث فرهنگی در بازدید اخیر شورههایی بر سطح آن دیدهاند که در بازدید دو سال قبل مشاهده نشده بود. باستان شناسان نیز این سنگنگاره را یکی از مهمترین و بیهمتاترین سنگ نگارههای ساسانی کشور میدانند که به این روش و شیوه تراشیده شده است و برای نخستین بار در ایران پادشاه را در حال شکار شیر نشان میدهد. علی هُژَبری، باستان شناس دربارۀ ارزش و یگانگی این یادمان میگوید: این سنگ نگاره یکی از ارزشمندترین یادمانهای ساسانی کشور است که بهرام دوم ساسانی را در حال شکار شیر نشان میدهد که این خود پیروی از نگارههای هخامنشی در تخت جمشید است. با این تفاوت که در پارسه، پادشاه با جانوران اسطورهای و افسانهای که سر و تن و دیگر اعضای بدنشان هرکدام جانوری را نشان میدهد، می جنگد ولی در این جا ما با شکار واقعی یک شیر نر رو به رو هستیم که به زیبایی هر چه تمام آفریده شده است. این خود جایگاه والای پادشاه و ویژه بودن آن را گوشزد میکند. از سوی دیگر در این سنگنگاره به گونۀ نُمادین، شاهنشاه ساسانی پاسداری از خاندان شاهی و آیین ایرانی مَزدیَسنا را یادآوری میکند. زیرا در پشت سر پادشاه، جانشین او، ملکه و موبدموبدان کرتیر را به نگاره در آورده است. یکی از زیباییها و ویژگیهای این نگاره سنگی، همراهی خانواده شاهی در شکار است که شاهنشاه ساسانی بهرام دوم، برای نخستین بار در ایران از این روش بهره گرفته است. هرچند نگارههای کوچکی از دیگر پادشاهان ساسانی در حال شکار شیر، به تنهایی و بدون همراه، سراغ داریم. برای نمونه، شاهپور یکم که با شیری درحال نبرد است. مهدی فرجی باستانشناس بومی کازرون دربارۀ این سنگنگاره میگوید: سنگنگارۀ بیهمتای سرمشهد کازرون از دوره ساسانی و در اوج هنر سنگنگارهها پدیدار شده است. سنگ نبشتهای به خط و زبان پهلوی نیز در بالای آن تراشیده شده است که به همراه سنگ نبشته ساسانی، سازۀ موسوم به کعبه زرتشت در نقش رستم، در گونۀ خود بزرگترین سنگ نبشته به شمار میآید. در این سنگنگاره بهرام دوم ساسانی، خانواده خود را از گزند یورش شیرغُران پاسداری میکند که در گام نخست، یورش آورده و با شمشیر بهرام شاه رو به رو و در گام دوم نقش بر زمین شده است. وی ادامه میدهد: در پشت سر پادشاه، جانشین او، ملکه ایران و موبد بزرگ کَرتیر قرار دارد که سنگ نبشته کَندهکاری شده از اوست و در حالی است که اعمال او را گزارش میدهد. این یادمانها در جایی قرار گرفته که از یک سو، باد و باران بر پیکر آن میتازد از دیگر سو، به دلیل نبود نگهبان و سرکشیهای مناسب و نبود برنامهریزی برای نگهداری و محافظتهای با اصول استانداردهای جهانی، برخی گردشگران یا بهتر بگوییم مردمان حتی برآن سنگ میزنند. فرجی میافزاید: این سنگنگاره در شهر تاریخی سرمشهد امروزی جای گرفته و از دورۀ ساسانی تا گویا سدۀ هشتم پا بر جا بوده و از شهرهای مهم در راه گذربندرهای بازرگانی دریای خلیج فارس به سوی فلات مرکزی، بیشاپور، میان بین النهرین و در پایان اروپا بوده است. آثار و بقایای فراوانی مانند، بنای نامیده شده به کوشک بهرام وتَلهای بیشمار دیده شده که همگی حکایت از وجود بناهای مدفون شده دارند. وی ضمن یادآوری اهمیت موضوع، راه چاره آن را پاسداری و حفاظت اصولی این سنگ حجاری شده میداند و اضافه میکند: چارۀ پاسداری از این محوطه بزرگ باستانی که دست کمی از بیشاپور کازرون ندارد، همراهی پایگاه میراث فرهنگی با متخصصین مرمت و باستانشناس است که در کنار آنها باید از پاسداران دایمی نیز بهره برد. همچنین گل سنگهای پدیدار شده بر روی نگارهها باید پیش از هر گامی به دست متخصصین پاکسازی شود. در گام بعد اقدامات بازآرایی و بازسازی وکارگذاشتن قطعات افتاده بر جای خود، به همراه اَفراشتن سازههایی که فضایی مناسب برای آن باید در نظر گرفت. کار دیگری که ضروری است انجام شود، نقشه برداری فتوگرامتری، اسکن لیزر سه بعدی و مولاژ درخُور از سنگ نگاره سرمشهد است. سیامک علیزاده کارشناش مرمت و استاد دانشگاه در این باره میگوید: شورهها را باید با بهره گیری از روشها و شیوههای گوناگون پاکسازی مانند، ضمادگذاری و کراتزو مکانیکی زدود. از باریدن باران بر روی آن باید با بهرهگیری از مواد پوششی "نانو" حافظت کرد و سایبانی برای آن لازم است که بدون خدشهدار کردن منظره آن متناسب با نما ساخته شود. این استاد دانشگاه میافزاید: سرپناه و حریمی باید برای آن تعریف کرد و از نزدیک شدن افراد به یادمان پیشگیری کرد. شکافها را باید پر کرده و نباید اجازه داد که گسترش پیدا کند. این سنگنگاره باید به گونۀ پِیاپِی به آن رسیدگی و پاکسازی و تمیزکاری شود. دربارۀ هویت این نگاره و مفهوم آن کمی اختلاف دیدگاه وجود دارد. میلاد وَندایی، باستان شناس و سردبیر مجلۀ باستان شناسی "کندوکاو" که این سنگ نگاره را از نزدیک دیده است میگوید: پشت سر پادشاه، جانشین او بهرام سوم و پشت سر آن همسر شاهنشاه ساسانی که دستش را در دست پادشاه گذاشته است، قرار دارد و موبد بزرگ ساسانی کرتیر هم پشت سر ملکه جای گرفته است که صورت آن به شدت آسیب دیده است. نویسنده کتاب "نقش برجستههای ساسانی" میافزاید: بهرام دوم ساسانی در حال شکار است که با شمشیر خود در سینۀ شیر فرو کرده و آن را بر زمین افکنده است که در نگارهها ما دو شیر را میبینیم، ولی در واقع یک شیر است که در دو صحنه نمایش داده شده، در گام نخست، شمشیری که در دل او فرو رفته است و در گام دگر، همان شیر را بر زمین افکنده است که این یکی از زیباترین و بیمانندترین نگارهها و چهرههای تراشیده شده بر سینۀ سِتَبر سنگها و صخرهها در ایران است که کار آزمودگی و مهارت تراشندگان و استادان آن زمان را به نمایش میگذارد. هرچند فرجی و وندایی در این مورد هم داستان و هم دیدگاه هستند، ولی هُژبری این نبرد را با دو شیر نر میداند. سنگنگاره معروف به سرمشهد کازرون درغرب دِهستان گِره یا جره و در 85 کیلومتری جنوب کازرون بر روی صخرۀ کوهی و نزدیک چشمه آبی که هم اکنون کاملا خشک شده و از میان رفته، جای گرفته است. این سنگنگاره به درازای چهار متر و نیم و پهنای دو متر، نگارۀ پنجمین شهریار ساسانی را نشان میدهد. پوشاک بهرام دوم مانند نگارههای دیگر شاهنشاهان ساسانی با چین خوردگیهای زیبایی نقش شده است. تاج پادشاه آراسته به نقش دو بال بر دو سو و گوی بسیار بزرگی بر بالای آن است. گوی بالای تاج در گوشۀ پایین سمت چپ سنگ نبشتۀ پهلوی که بر فراز مجلس تراشیده شدۀ بالا کنده کاری شده است، قراردارد. سنگ نبشتۀ سرمشهد کازرون در 20 بهمن ماه 1318 خورشیدی به شمارۀ 336 در فهرست یادمانهای ملی به ثبت رسیده است. انتهای پیام/