سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: ژان کوکتو در پنجم ژوئیه در دهکدهای نزدیک پاریس به دنیا آمد. این شاعر، کارگردان و نمایشنامهنویس از همان جوانی با هنرمندان بزرگ زمانه خود از جمله لویی متر، مارسل پروست،الن فورنیه و فرانسوا موریاک در ارتباط بود و درجلسات هنری با آنها در رفت وآمد بود.
یکی از کارهای اولیه او "یوتوماک" است که در سفری به سوییس که در آن با "ایگور استراوینسکی "آهنگساز همراه بود، نوشته شد. بعد از جنگ که در آن به کار حمل وتقل مجروحین مشغول بود ، کارهایی به اسم "سخنان خواب گران" و "دماغه امید" نوشت.
در سال 1917 با پیکاسو ، آپولینر، بلز ساندرا، مودیلیانی و ماکس ژاکوب در محله" مونپارناس" زندگی میکرد . حتی نمایشنامهای به نام "رژه" با همکاری" پیکاسو" در تئاتر "شاتله" روی صحنه برد. اما مرگ "آپولینر" ضربه سختی برای او بود و "کوکتو" برای مدتی راهی بیمارستان شد.مرگ دوست دیگر"رمون رادیکه" ضربه روحی دیگری برای او بود. مدتی بعد او نوشتن "اورفه" را به پایان رساند . این نمایشنامه در سال 1926 روی صحنه تئاتر اجرا شد. " کوکتو"در مصاحبه ها و کتاب هایش سینما را دهمین رب النوع میخوانده. او همچنین فعالیتهایی در زمینه موسیقی به خصوص "جاز" داشته و جلساتی را با موزیسین های "جاز" ترتیب میداده.
اما جدای از" خون شاعر" و "اورفه " که از کارهای سینمایی مهم و تاثیر گذار "کوکتو" هستند مهم ترین کار او که در کتابها و مجلات ادبی با صفت (masterpiece ) یعنی شاهکار توصیف میشود نمایشنامه "تصویر فرا طبیعی دوریانگری" است که بیش از ده سال از انتشار آن به فارسی با ترجمه " مازیار مهیمنی" میگذرد اما آنطور که باید و مثل غرب مورد توجه و به خصوص نقد قرار نگرفته.
"تصویر فرا طبیعی دوریان گری" تنها یک شاهکار نیست و همانطور که "آلن کازه بیه" منتقد سرشناس هنرهای نمایشی و مدرس تئاتر میگوید: آثار زیادی شاهکار هستند اما در بین این شاهکارها آثاری هستند که آینه تمام رخ و بوطیقای دیگر آثار هنری زمانه خود هستند. اهمیت این آثار از دیگر شاهکار ها بیشتر است. و به نوعی می توان گفت پارادایم هنری هستند و مرز ها و محدودیت های هنری را تغیر میدهند و مفاهیم بنیادی و چارچوبهای گونه هنری خاص خود را دوباره و از نو تعریف میکنند .
کازه بیه، " تصویر فرا طبیعی دوریان گری" را یکی از همین نوع آثار میداند. این نمایشنامه در پنج پرده نوشته شده و دو تا ازشخصیتها از پنج شخصیت نمایشنامه نیزنقش اصلی را در شکل گیری و پیشبرد ماجرای نمایش نامه دارند.
یک" بازیل هالوارد" که نقاش است و دیگر "دوریانگری" که مدل " بازیل هالوارد" میشود تا از او پرترهای بکشد. پرده نخست نمایشنامه درآتلیه "بازیل هالوارد" اتفاق میافتد ."کوکتو" در این پرده به خوبی از پس فضا سازی و مهمتر از آن یعنی دیالوگ نویسی برآمده و به خوبی خواننده را در فضای کار درگیر میکند.
در پرده اول "بازیل " مشغول تکمیل کردن نقاشی است که قبلا از "دوریان" کشیده. این پرده نقاشی مهمترین عنصر درام درنمایشنامه است و تمام روابط دور همان نقاشی شکل میگیرد. این مهمترین عنصر درهر جا که حاضر است پشتش به تماشاگران است و از دید ما پنهان. البته دلیل این پرده پوشی را "کوکتو" از زبان "بازیل" نقاش درگفتوگویش با "هاری" بیان میکند:" میدونین من رازها را دوست دارم. به نظرم راز تنها چیزیه که میتونه زندگی مدرن رو برای ما اعجاب آور کنه . معمولیترین چیزا اگه از ما قایمشون کنن خارق العاده به نظر میرسن."
"دوریان" که ظاهرا جوانی زیباست بعد از دیدن پرتره خودبه آن حسودی میکند و میگوید:" به تصویر خودم حسودیم میشه . چرا اون باید چیزی رو که من از دست میدم نگه داره . کاش طور دیگری بود."
"دوریان" سرمست از جوانی و زیبایی خود میگوید حاضرم همه چیزم را بدم تا برای همیشه جوان بمانم. "بازیل" نقاشی را به "دوریان" میدهد و او هم کم کم با نقاشی انس میگیرد و با نقاشی حرف میزند. در عین حال نقاشی را از دیگران پنهان میکند ."دوریان" و نقاشی در هم مستحیل میشوند، یکی جای دیگری را میگیرد و حالا نقاشی به روح "دوریان" تبدیل میشود و "دوریان" با تصویر خودش استحاله پیدا میکند و برای همیشه جوان میماند . جوان میماند به قیمت از دست دادن روح خود و یا پنهان کردن آن در پستو و پشت پرده.
اما این وضعیت خود استعارهای از اثر هنری و هنرمند را در خود دارد زیرا اثر هنری پس از خلق، مسیری جدا گانه ازخالقش طی میکند و هنر آنطور که ما به نام زیبایی ناب و مطلق باز میشناسیمش لزوما با آگاهی خیر و احساسات مثبت تولید نشده و هر اثر هنری محصول احساسات ناخودآگاه متناقض و گاه شر تولید شده.
اثر هنری پس از خلق رابطهاش را با هنرمند قطع میکند و دیگر زیر سایه آن هنرمند دیده و خوانده نمیشود. مثلا آنطور که در تصویر فرا طبیعی دوریان گری" اتفاق میافتد این رابطه آنچنان مخدوش و مسئله دار میشود که اثر هنری یا نقاشی، هنرمند یا نقاشش را به قتل میرساند. کسی که بازیل را به قتل میرساند همان تصویری است که او نقاشی کرده. به همان جوانی و زیبایی آن روز که روی کاناپه نشسته بود و لبخند محوی روی لبانش نشسته بود و "بازیل هالوارد" در حال نقاشی کردن از او بود و نقاش میخواست زیبایی او را ابدی کند اما انگار حرف "بازیل هالوارد" نقاش درست بود که در همان پرده اول گفت : "من زیادی از خودم توش مایه گذاشتم."
انتهای پیام/