سرویس معماری هنر آنلاین: روزگاری کاروانسراهای ایرانی پذیرای مسافران خسته از راه بود و جایگاه داد و ستد بازرگانان اما با گذشت زمان و تغییر شرایط زندگی، کاروانسراهای ایرانی هم به مکان‌هایی خالی و پرت افتاده تبدیل شدند. تنها گه‌گداری رهگذرانی به قصد کنجکاوی به آنها سری می‌زنند و از معماری شگفت آنها به وجد آمده و زنگ شتران و گفت‌وگوی مسافرانش را دمی به گوش ذهن می‌شنوند و از کنارشان می‌گذرند. اغلب کاروانسراهای ایرانی یکی پس از دیگری یا به مکان‌هایی مخروبه و متروکه بدل می‌شوند و یا تخریب شده و با تغییر کاربری به تاریخ می‌پیوندند. امروزه از بیشتر این کاروانسراها تلی از خاک بر جای مانده و غبار فراموشی بر چهره شان نشسته و مورد بی‌مهری دست اندازی مردم و حتی مسوولان قرار گرفته است. کاروانسرای قاجاری دهبید یا خرم‌بید در استان فارس یکی از کاروانسراهایی است که با تغییر کاربری بی‌مورد مردم و مسئولان رو به تخریب و ویرانی است. حجره‌های بیرونی این کاروانسرا به فروشگاه تبدیل شده‌اند. دیوارها و ستون‌های آن مملو از یادگارنویسی رهگذران است و در بخش‌هایی از آن ترک و شکاف‌های زیادی به وجود آمده است. علاوه بر این با کج سلیقه‌گی دخل و تصرف‌های زیادی در آن انجام شده و حتی ورودی حجره‌هایش با درهای آهنی و چوبی‌ای که در آن کارگذاشته شده، مسدود شده‌اند. متاسفانه مسئولان میراث فرهنگی استان فارس از این امر آگاهی دارند و فاجعه بارتر این که یک نهاد و ارگان دولتی در آن مشغول به کار و بهره‌برداری از آن است. فعالان میراث فرهنگی و گردشگری بارها به این روند اعتراض کرده‌اند. آنان می‌گویند: بخش بیرونی این کاروانسرا به مرکز تجاری دگرگون شده است و دخل و تصرف در آن انجام گرفته که بر اساس قانون‌های میراث فرهنگی، تخلف محسوب می‌شود. بخش درونی این کارونسرا نیز به حوزه علمیه دگرگون شده و با وجود آگاهی سازمان میراث فرهنگی، چشم به روی آن بسته است. همچنین اضافه می‌کنند: مدیران فرهنگی کشور در سخنان خود هر روز شعار گردشگری سر می‌دهند، ولی در عمل هیچ پشتیبانی از صنعت گردشگری نمی‌شود و وعده‌های آنان تنها در حد شعار باقی مانده است. یکی از مواردی که در گردشگری دارای ارزش و اهمیت است بناها و یادگارهای ملی کشور است که همگی آنها وضعیت بدی دارند. برای نمونه کاروانسرای دهبید می‌توانست به یک جاذبه گردشگری دگرگون و به مردم و مسافران شناسانده شود. نکته اینجا است که با اینکه این کاروانسرا در فهرست یادمان‌های ملی ثبت شده است، ارگانی دولتی بدون بازسازی از آن بهره برداری می‌کند و هر کس هرگونه که خواسته با آن رفتار کرده و سازه ای به آن افزوده است. فعالان سازمان میراث فرهنگی خواستار توجه و رسیدگی به این بازمانده ملی هستند و اضافه می‌کنند: بهتر است میراث فرهنگی هر چه سریعتر برنامه ساماندهی و بازسازی و مرمت این یادمان را آغاز کند. میراث فرهنگی می‌تواند کاروانسرا را با تغییر کاربری مناسب و فرهنگی به زندگانی بازگرداند و آن را به همه مردم ایران و گردشگران خارجی بشناساند. کاروانسرای دهبید از آثار تاریخی پایان قاجاریه است که در شهرستان خرم‌بید و خیابان اصلی شهر دهبید جای گرفته است. مصالح به کار رفته در ساخت این بنا، سنگ و آجر است. بخش پایانی و ازاره بنا نیز از سنگ و در بخش‌های بالا برای تاق‌ها و کمان‌ها از آجر بهر برده شده است. فرم این کاروانسرا چهارضلعی و چهار ایوانی است. سردر کاروانسرا در گوشه شرقی قراردارد و دارای تاق نیزه‌دار است و دو سوی آن با تزیینات آجری آراسته شده است. در دو گوشه ضلع شرقی دو بارو ساخته شده که برج سمت راست آجری و برج سمت چپ از سنگ ساخته شده است. در هر دو سوی سردر، هفت تاق‌نما وجود دارد. در نمای بیرونی این بخش دخل و تصرفات نامناسب بسیاری انجام شده است. در دو سوی بخش ورودی دو سکوی سنگی ساخته شده و پس از ورودی یک هشتی که به ایوان و حیاط کاروانسرا دسترسی پیدا می‌کند. در درون هشتی و ایوان، یک نشیمن سنگی ساخته شده است. اکنون دسترسی هشتی به فضاهای مجاور بسته شده است. درون فضای هشتی دارای کاربندی و پوشش عرقچین است. فضای پشت حجره‌ها به شکل یک اصطبل سراسری است که افزون بر آن انبار کالا نیز بوده است. کاروانسرای دهبید در 11 دی ماه 1380 با شماره 4540 در فهرست بازمانده‌های ملی به ثبت رسیده است. انتهای خبر/