سرویس تئاتر هنرآنلاین: در ادامه مباحث مطرح شده در بخش اول گفت‌وگو با عوامل نمایش "ماضی استمراری" در این بخش بازیگران این کار درباره همکاری‌ خود با ندا هنگامی برای ما گفتند. الهام معین از طراحی صحنه این نمایش صبحت کرد و درباره نمایش‌های رئال اجتماعی با ندا هنگای صبحت کردیم.

شاید تماشای نمایش شما، خیلی‌ها را به ویژه به خاطر طراحی صحنه آن یاد فیلم "داگویل" بیاندازد اما به نظر شیوه اجرایی شما با متن تفاوت‌هایی دارد. من شخصا تا این اندازه عین واقعیت بودن را قبول ندارم با این حال فکر می‌کنم اگر شکل اجرا متفاوت بود باورپذیری مخاطب نیز به شکل دیگری می‎شد. به طور کلی آیا نظرتان اینست که سمت کارهای ناتورالیستی نباید رفت؟ یا قصد یک تجربه خلاقانه و اجرایی به یک شکل و شیوه جدید را داشته‎اید؟

ندا هنگامی، کارگردان: بخش زیادی از این سلیقه است. ببینید من مخالفتی با اجرای کارهای ناتورالیستی ندارم، اما به عنوان یک مخاطب وقتی به تماشای یک چنین اثری می‌نشینم آن وقت اگر مثلا یکی از وسایل و آکسسوارهای صحنه همانی نباشد که در 20 سال پیش بوده این از نظر من یک گاف محسوب می‌شود. در واقع در این نوع کارها آن‌قدر تماشاگر در جزئیات ریز می‌شود که به نوعی از آغاز کار ملای غلط‌گیر شما است، اما من در صحنه نخست با تماشاگر این قرار را می‎گذارم که به دنبال دیوار نباشد چون برای روابط انسان‌ها در کاری که دست گرفتم با ارزش‌تر از هر چیز دیگری بود. حتی ما در طول تمرینات‌مان از هیچ چیزی استفاده نکردیم و اشیایی مثل سیب، سینی عدس، ظرف خرما در روزهای اخر اضافه کردیم.

یعنی هرآنچه به زندگی شبیه نیست و قرار است بازیگر را به خودش مشغول کند از نظر من و در کار من باید حذف بشود. چون از نظر من شاه صحنه بازیگر است و هر چیزی که این شاهی را بخواهد به کناری بزند با آن مخافم، مخصوصا اگر قرار باشد که کار رئال انجام بدهم و مخصوصا اگر قرار باشد به روابط زندگی بپردازم. در "ماضی استمراری" اول آدم‌ها برایم مهم بودند و بعدا اینکه در هر صحنه به مخاطب گوشزد کنم که این ادم‌هایی که می‌بینید آدم‌های واقعی نیستند و این صحنه برای تو و لحظه‌های الان تو طراحی شده است.

در‌باره طراحی صحنه هم فقط من این نکته را بگویم که کلا من کارگردانی هستم که اول طراحی به ذهنم می‌آید و بعد متن را بر اساس طراحی کارگردانی می‌کنم. در واقع من اول ترتیب و ترکیب افراد و میزانسن‌ها را طراحی می‎کنم، بعد آن را با طراح درمیان می‎گذارم.

مهسا ایرج‌پور، بازیگر: وقتی شما قبول می‏‌کنید که بازیگر تئاتر هستید این اتفاقات آنقدر اتفاقات عجیبی نیست. این اتفاق چندان برای ما سخت نیست به ویژه اگر شما کار را دوست داشته باشید. ما در طول تمرین صمیمیت خانواده را درآوردیم، اما مثلا من در این طراحی هیچ‌وقت لباسی نداشتم که بتوان آستین آن را بکنم. ما تئاتر می‎بینیم برای آنکه معجزه اتفاق بیفتد و این معجزه است که شما صحنه‎ای را بازی می‎کنید که در آن شما به عنوان بازیگر می‏توانید دیگری را روی صحنه ببینید اما دیگری نباید او را ببیند.

ناهید مسلمی، بازیگر: من تا امروز در کارهای رئال زیادی کار کردم ولی تجربه کار با ندا از جهات زیادی برایم جالب بود. اول اینکه ندا خیلی سخت‌گیر است و دیگر اینکه درباره هر نکته‌ای و هر موردی مشخصا می‌رفت شب‌ها فکر می‌کرد و هر روز با یک فکر جدید می‌آمد و به درستی بازیگران را هدایت می‌کرد. مثلا در نمایش "ماه در آب" آقای یعقوبی هم من نقش یک زنی که دچار آلزایمر شده را بازی کردم، اما آنجا با جمله‌هایش به نوعی طنز می‌شد و در این کار خیلی تلخ می‌شود. و می‌خواهم این را بگویم که هدایت خانم هنگامی در این کار به همه ما مخصوصا خود من خیلی کمک کرد.

شیدا خلیق، بازیگر: ببینید چگونه می‌توان دختری را تصور کرد که در چند ثانیه با یک رژ لب تبدیل به یک زن بشود و مخاطب هم آن را باور کند. به نظر من این زمانی اتفاق می‌افتد که اول همه آنها در من به عنوان بازیگر اتفاق افتاده باشد. ضمن اینکه این کار تماشاگر را بیشتر متوجه کلیات می‌کند و با طراحی صحنه و طراحی لباس و بازی‌ها می‌خواهد به او بگوید که متوجه باش که الان در همین چند دقیقه 15 سال این شخصیت‌ها بزرگ‌تر شدند. البته تمام اینها خیلی زمان برد تا به این روز رسید. حتی برای من خیلی سخت بود و فکر می‌کردم نمی‌توانم این نقش را بازی کنم. ببینید برای نقش من در این کار وقتی ابتدا متن را می‌خوانید به یک جمله ساده می‌رسیم که می‌گوید "باز رفت و همه چیز را به من سپرد" اما فقط ندا هنگامی است که می‌تواند با گفتن اینکه؛ باید تمام این 15 سال را بگذرانی تا بتوانی به درستی آن را بگویی، به تو بفهماند که چگونه با نقش ارتباط برقرار کنی.

ویژگی‌های قابل توجه این کار طراحی صحنه و لباس بود که شما برعهده داشتید. کمی از تجربه همکاری با ندا هنگامی و روند شکل‌گیری این طراحی بگویید.

الهام معین، طراح صحنه: من وقتی نمایشنامه را خواندم و قرار بود با خانم هنگامی همکاری کنم ایده او را نمی‏دانستم، با خودم گفتم این یک کار رئال است و طراحی آن باید بر اساس دوره‎ زمانی خاصی که در آن قرار دارد باشد. به همین دلیل عکس‌هایی را از دهه هفتاد انتخاب کردم و با یک سری ایده‌ رئال سر تمرین رفتم. در جلسه نخست تمرین، ندا چنان شوکی به من وارد کرد که برایم باورکردنی نبود و راهنمایی او به شکل عجیبی ذهن مرا باز کرد. من واقعا عاشق طراحی لباس این کار بودم نه به من چارچوبی دادند که نتوانم حرکت کنم و نه آنقدر مرا به سمتی پرت کردند که از کار دور شوم. با توجه به چیزهایی که اشاره شد و اینکه پدر خانواده خیاط بوده و اکنون شرایط مالی خوبی هم ندارند به این فکر کردم که شاید از زمانی‌که پدر خیاطی داشته پارچه‌هایی مانده باشد که شخصیت الهه با آنها برای دیگران لباس دوخته است. بر همین اساس و با توجه به اینکه در گذشته لباس‌ها خیلی رئال نیستند و در صحنه چهارم، لباس‎ها به آنچه امروز ما می‌پوشیم تغییر می‌کند، کار را طراحی کردم. رباره تجربه همکاری با ندا هنگامی هم این را باید بگویم که به نظرم کار یکی از بهترین تجربه من تا آخر عمر خواهد بود.

هنگامی: معمولا نمایش‌هایی را می‎توان به صورت ناتورالیستی کار کرد که تک صحنه‎ای هستند. این نمایش به من این امکانی را به من نمی‌داد که بخواهم به این شکل کار کنم. چون با هر تغییر صحنه باور مخاطب لطمه می‌خورد. چون باید تماشاچی را به نوعی از صحنه ببریم بیرون تا مثلا با اندکی گریم و تغییر لباس به تماشاگر بفهمانیم که او 10 سال بزرگ شده است. این کار را خود بازیگر روی صحنه می‏تواند انجام دهد و مسلما این موضوع کار او را سخت‌تر می‌کند. ولی در این کار همه چیز به خدمت انتقال مفهوم درآمده، در واقع لباس و صحنه به بازیگر معنا می‎دهد و صحنه و لباس به بازیگر.

به عنوان آخرین سوال دوست دارم نظر شما را درباره این رویکرد ناگهانی و علاقه‌مند شدن به اجرای آثار رئال در بین تئاتری‌ها که اخیرا بسیار زیاد نیز شده بدانم، در حالی‌که مثلا 15 سال پیش همه دوست داشتند کارهای آوانگارد و مدرن کار کنند. با توجه به اینکه شما هم بعد از مدت‌ها سراغ این جنس کار رفتید به طور کلی فکر می‌کنید که این مسئله و رویرد به اجرای آثار رئال در بین تئاتری‌ها از چه چیزی ناشی می‌شود؟

مسلمی: راستش برای من چون بازیگر هستیم کارهای زیادی در شکل‌ها و شیوه‌های مختلف پیشنهاد می‏‌شود، اما برای من این موضوع مهم است که کاری انجام می‌دهم به اجتماع و جامعه‌ام و آنچه که در پیرامونم اتفاق می‎افتد مرتبط باشد و واقعا از وقت و انرژی‌ای که برای این نوع کارها می‌گذارم لذت هم می‎برم. در نتیجه من به عنوان بازیگر از این رویکرد به هر دلیلی که بوده خوشحالم. البته نه اینکه بگویم کارهای غیر رئال نباید باشند، ولی من کار رئال را بیشتر می‌پسندم.

هنگامی: نباید فکر کنیم که فقط کارهای رئال دارای دغدغه اجتماعی هستند. چون من در سال‌های گذشته کارهایی را دیدم که دارای متن خارجی بودند یا نوعی نگاه فرمالیستی داشتند، اما ما را متوجه واقعیت خود و زندگی‌مان می‌کرده است. با این حال، من واقعا به تنهایی نمی‌توانم در این‌باره به تنهایی قضاوت کنم، ضمن اینکه مسائل متعددی در این باره وجود دارد، اما خلاصه اگر بخواهم بگویم این است که امروز بستر طرح مسائل اجتماعی نسبت به سال‌های قبل بهتر و بیشتر فراهم است و یکی از اصلی‌ترین دلائل این گرایش هم همین است که آن زمان چنین بستری وجود نداشت ولی امروز هست. ضمن اینکه من شخصا به شدت دغدغه اجتماعی دارم ولی وقتی می‌توانم دغدغه و مسئله قصاص را در "مکبث" می‌توانم طراحی کنم و الان "مکبث" به من ایده قصاص می‌دهد چرا باید مثلا یک نفر را وادار کنم که یک نفر قصه‌ای مثل "ماضی استمراری" بنویسد اما این بار قصه یک خانواده‌ای که درگیر مسئله قصاص است.

انتهای پیام/ حسین سینجلی