سرویس تجسمی هنرآنلاین : روح تجربه گرا پرویز تناولى و تلاش مستمر او در بازآفرینى آثار هنرى‌اش در مدیوم هاى متنوع و حتى کاربردى، توجه او را به آموزه هاى هنر معاصر دنیا ثابت مى کند؛ اگر او در دهه گذشته مجسمه هاى چند مترى‌اش را در قالب یک انگشتر و یا گردن آویز روانه بازار کرد و حتى در جهت تثبیت "جواهرات هنرى" کلاس هاى آموزشى برگزار کرد اکنون با "نیمکت هیچ" از امکان کاربردى شدن آثار هنرى‌اش مى گوید.

خرداد و تیر ١٣٩٠ کتاب جامع "هیچ" پرویز تناولى در گالری ١٠ رونمایى شد؛ آن روز‌ها ضمیمه هفتگى هنرهاى تجسمى "روزنامه فرهنگ آشتى" منتشر مى شد و به عنوان شاگرد درباره ایده شکل گیرى "هیچ" و فرایند تحول آن گفتگوى مفصلى با استاد پرویز تناولى داشتم که بخش هایى از آنکه به تبارشناسى این مجسمه اختصاص دارد در ادامه تقدیمتان مى شود:

ـ از روز اول "هیچ" برای ما بگویید؟

تناولی : زمانی که از ایتالیا به ایران برگشتم بسیار افسرده و سرگشته بودم، حس می‌کردم نیمچه ایتالیایی شدم یک مجسمه ساز درجه دو ایتالیایی و هیچ چیزی از فرهنگ ایرانی در کار‌هایم نیست اما به عظمت این فرهنگ، شعر و معماری ایرانی آگاهی داشتم. خوب ما مجسمه سازی نداشتیم همه چیز دیگر که داشتیم. من روز‌ها و ماههای زیادی را در غربت و تنهایی و دلمردگی گذرانده بودم و به دنبال نشانه‌ای از این فرهنگ غنی می‌گشتم البته دنبال المان‌های تصویری که قبل از من همه کار می‌کردند مانند زن چادری، جگرکی، گنبد و مناره نبودم به عقیده من آن‌ها جاذبه‌های توریستی ایران است و یک ظواهر بسیار سطحی از فرهنگ ایرانی بودند. من می‌خواستم به عمق مطلب برسم و در نتیجه تلاش‌ها وتنهایی‌ها و جدال‌های درونی، من را به این سمت کشاند. در ابتدا نگاهی اعتراضی به محیط آن زمان بود و سعی کردم به یک اعتراض روشنفکرانه دست بزنم. "هیچ" یک دوست قدیمی است که از آن زمان بود و هنوز هم هست. ما با هم اخت شدیم؛ البته اگر مى خواهید به ریز درباره فلسفه "هیچ" بدانید بهتر است متنى که در کتاب "هیچ" نوشتم را بخوانید.

- شما در دوره‌ای "هیچ" را شروع کردید که مجسمه سازی دنیا به سمت فضای خالی و هیچ پیش می‌رفت و در‌‌ همان زمان شما به کلمه هیچ پرداختید و به آن ماهیت عینى دادید.

تناولی : اتفاقا خیلی همزمان شد، در‌‌ همان دورانى "هیچ" را ساختم دست زدم که در دنیاى غرب، اکسپرسیونیست‌ها و پاپ آرتیست‌ها مضامین بسیار سطحی را مطرح کردند که در حقیقت‌‌ همان هیچی بود. آن روزگاران فلسفه هیچ در غرب هم ریشه دوانده بود وهیچ بودن و به هیچ رسیدن در بسیاری از هنرمندان امریکایی از جمله "راشنبرگ" نیز رخنه کرده بود. اما آن‌ها عملا به ساختن خود "هیچ" دست نیافتند و به عقیده من "هیچ" باید در سرزمین "خیام" ساخته می‌شد.

ـ هیچ را فقط در خیام یافتید؟

تناولی : هیچ تاریخ بسیار کهنی دارد. بشر از‌‌ همان زمان که خودش را شناخت علاوه بر اینکه به هستی فکر می‌کرد به نیستی هم توجه داشت؛ تصور می‌کرد در مقابل هر هستی، نیستی هم وجود دارد ولی نمی‌دانست نیستی چیست؟ و از آن گریزان بود، شاید تا هزاران سال نیستی را تنها در مرگ می‌دید. فلاسفه یونان اول بار آن را مطرح کردند و در مقابل هست، نیست هم مطرح شد. مولانا در همین رابطه می‌گوید "هست را از هسته باشد نیستی" یعنی در خود هست هم یک نیستی هست که باید بگردیم و آن نیستی را پیدا کنیم.

ـ و هیچ علاوه بر مضمون، از منظر شکلى متفاوت عرضه شد.

تناولی : من با اینکه هجده ساله بودم شرمم می‌آمد مملکتی که سعدی دارد دنبال اندی وارهول برود. همانطور که امروز خجالت می‌کشم کشوری که حافظ و مولانا دارد دنباله رو جف کنز و دمین هرس باشد. فرهنگ ایرانی به قدری غنی است که نیازی به این‌ها ندارد. راه راحت اینست که الگویی را در غرب پیدا کنی و از آن پیروی نمایی این راه را خیلی‌ها می‌پسندند زیرا راحت به نتیجه می‌رسد و قابل فهم هم هست و اگر آن طرف مرز‌ها هم بروید قابل فهم است. اما من راه پرپیچ و خم را برگزیدم که به کل راه دیگرى ست؛ راهی پر از سنگلاخ و مشکلات و در عین حال مملو از لذت و پیامدهای خوب و خوش. من پشیمان نیستم که این راه را طی کردم.

ـ و "هیچ‌ها"، "قفل‌ها"، "قفس‌ها"، "دیوار‌ها" و... آثارتان گوناگون‌اند و متنوع‌اند.

تناولی : من دائما متغیر می‌شوم و به مسایل مختلف می‌پردازم. هیچ وقت واهمه نداشتم که برای یک عمر مسیرهای مختلفی را طی کنم و به وادی‌های متفاوتی سفر کنم. گاهی این مسیر بسیار دور بود و گاهی بسیار نزدیک. اما سینه را سپر کردم و رفتم. بعضی‌ها زندگی را مانند یک آزمایشگاه می‌بینند و در حال تجربه هستند. حالا این تجربه‌ها به نتیجه می‌رسد یا نه بحث دیگری است.

- "هیچ"‌های شما از نظر متریال و جنس به روز شده وامروز شما هیچ‌هایی از جنس فایبرگلاس می‌سازید. درباره به روزرسانی آثارتان بگویید؟

تناولی : من یک آدم امروزی هستم و از تکنیک و تکنولوژی نو هم گریزان نیستم و دوست دارم از آن‌ها بهره بگیرم. زمانی که نرم افزاری بنام "تیری دی" می‌تواند مجسمه ده سانتی متری را به مجسمه‌ای پنج متری تبدیل کند چرا هنرمند دو سال تلاش کند تا مجسمه را با دست بزرگ کند. بهتر است هنرمند به جای وقت گذاشتن روی این کارهایی که با دانش روز قابل انجام است برای فعالیت‌های مهمتری وقت صرف کند. اگر تکنولوژی روز را نپذیریم از زمانه خود غافل می‌مانیم و دور می‌افتیم. من هیچگونه ابایی ندارم که آخرین نرم افزار‌ها را معرفی کنم و حتی به شاگردانم توصیه می‌کنم آخرین نرم افزار‌ها را ببینند و با آن‌ها کار کنند ولی دوست ندارم بنده و برده نرم افزار شوند آن‌ها باید بتوانند خود را بر نرم افزار تحمیل کنند و نه نرم افزار خودش را به آن‌ها تحمیل نماید.

ـ رنگ "هیچ"‌ها هم در این دوره معاصر شده‌اند.

تناولی : من همیشه رنگ را در مجسمه‌هایم دوست داشتم. در گذشته که دسترسی به بسیاری مصالح جدید نداشتم این رنگ‌ها را روی سرامیک به نمایش می‌گذاشتم و کارهای رنگی انجام می‌دادم ولی امروز متریال‌های نو از جمله فایبر گلاس این امکان را به من می‌دهد.

ـ اگر بخواهید هیچ‌ها را دوره بندی کنید شامل چه دوره‌هایی می‌شود؟

تناولی : تا کنون این کار را نکردم. ولی می‌توانم به هیچ‌های در قفس، هیچ‌هایی که با هم درگیر شدند، هیچ‌های عشاق، هیچ و دیوار و... اشاره کنم.

ـ آیا این‌ها به حال و هوای شما در روزهایی که خلق می‌شدند بر می‌گردند؟

تناولی : نه بطور مستقیم، ولی مسایل اجتماعی روی هیچ‌ها بسیار تاثیر داشت. اگر بخواهیم به صورت مستقیم مجسمه‌ها را مورد بررسی قرار دهیم چیزی پیدا نمی‌کنیم ولی تاثیراتی از جامعه در آثار هر دوره‌ام نهفته است.

ـ خیلی‌ها شما را جزو هنرمندان مدرنیستی می‌دانند و بسیاری هم آثار شما را در دسته پاپ آرتیست‌ها طبقه بندی می‌کنند. نظر شما چیست؟

تناولی : من مخالف این حرف نیستم. ما مردم پاپ پرستی هستیم. حتی داخل امامزاده‌ها هم که می‌روید، می‌بینید چراغ‌های نئون کار شده در صورتی که امامزاده باید محیط آرام و روحانی باشد. ما رنگ و حرکت را دوست داریم با اینکه به سنت‌ها پایبندیم ولی سنت گرای دگم نیستیم. سنت‌هایمان را دوست داریم ولی به روزشان می‌کنیم. اگر لازم باشد سنت‌های دو هزار ساله را هم اجرا می‌کنیم به یقین ابزار و وسایلش را امروزی می‌کنیم.

ـ کتاب "هیچ" چگونه پدید آمد؟

تناولی : این ایده ناشر، نشر بن‌گاه بود که کتابی درباره مجسمه‌های "هیچ" من چاپ کند و البته شانس با ما یار بود زیرا مقدمه‌های بسیار زیبایی را سینا رویایی، الهی قمشی‌ای و شیوا بلاغی در ابتدای این کتاب نوشتند. سینا رویایی که سنگ تمام گذاشت و کامل‌ترین مقدمه را نه تنها درباره هیچ‌های من بلکه درمورد تاریخچه هیچ از یونان باستان، ارسطو و افلاطون و فلاسفه قرون وسطی تا قرن اخیر را مورد بررسی قرار داد. شیوا بلاغی و الهی قمشی‌ای نیز متون جامع و کاملی، هیچ را مورد ارزیابی قرار دادند که چطور "هیچ" می‌تواند یک چیزی باشد و مطرح شود. هیچ یک کلمه فارسی است و خارجی‌ها معنایش را نمی‌دانند اما به محض اینکه مجسمه‌های هیچ را می‌بینند که یک هیچ یا ناتینگ جسمیت، حجم، شکل و نگاه دارد، به آن علاقمند می‌شوند و می‌فه‌مند که notink یک وجود نا‌وجود نیست. برهمین مبنا این کتاب به چاپ رسید که هم می‌تواند مورد توجه علاقمندان داخلی و خارجی قرار بگیرد به عقیده من جا داشت که این کتاب انتشار یابد.

ـ گویا "هیچ" هایى ست که بین سالهاى ١٣۴٣ تا ١٣٨٨ خلق کرده‌اید؟

تناولی : حدود ٩٠ درصد از هیچ‌های من در این کتاب هست بقیه هم در دست مجموعه داران نا‌شناسی ست که از ایران خارج شدند یا خارجیانى که آثار را خریده‌اند.

انتهای پیام/

آزاده جعفریان