سرویس تجسمی هنرآنلاین : نمایشگاه مجموعه آثار هنرهای تجسمی، چیدمان و ویدئو آرت ازجملۀ این نمایشگاه‌ها است که از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و با همکاری دفتر هنرهای تجسمی و معاونت قرآنی این وزارتخانه در باغ موزۀ دفاع مقدس که محل برگزاری نمایشگاه قرآن است، برگزار شد. در سالنی که برای این نمایشگاه در نظر گرفته شده، آثار نقاشی، چیدمان، عکس، نقاشیخط و ویدئوآرت با مضامینی قرآنی، مذهبی یا معنوی از استادان شاخص و بنامی مانند مرحومه فیروزه صابری، کاظم چلیپا، مصطفی گودرزی، ناصر پلنگی، حسین خسروجردی، مرتضی اسدی، غلامعلی طاهری، سیدمحمد فدوی، احمد نادعلیان، نصرالله افجه‌ای، جلیل رسولی، غلامحسین امیرخانی، کیخسرو خروش، زنده‌یاد عبدالمجید حسینی‌راد و... به نمایش درآمده است.

در بدو ورود به این سالن متوجه دو بوم نقاشی شده می‌شوم که در گوشه‌ای به حالت افقی روی زمین قرار داده شده‌اند. جلو‌تر می‌روم و امضای کاظم چلیپا و رضوان صادق‌زاده را پای نقاشی روی بوم‌‌ها می‌بینم. این دو نقاش، شب قبل ورک شاپ نقاشی برگزار کرده بودند و این دو بوم نقاشی شده حاصل این کارگاه بود که برای خشک شدن روی زمین خوابانده‌ شده‌اند. رضا هدایت و جواد نوبهار هم قرار است آثارشان را در ورک شاپ‌‌ همان شب تهیۀ این گزارش - چهارشنبه ۱۸ تیر- خلق کنند.

در فضای بین دیوار‌ها و تابلوهای نصب شده بر آن‌ها، سه اثر چیدمان "حیات پس از مرگ" از حسین خسروجردی، "درخت زیتون اثر زنده‌یاد حسینی‌راد و چیدمانی از وحید همای قرار داده شده است. جواد صادقی عضو کمیتۀ هنری وزارت ارشاد و دبیر این نمایشگاه در پاسخ به سئوال من دربارۀ سکونت حسین خسروجردی در لندن و چگونگی ساخته شدن این چیدمان توسط وی، توضیح می‌دهد: ما از آقای خسروجردی برای ارائه اثر دعوت کردیم و با توجه به سکونت وی در لندن، او محمدابراهیم ابراهیمی را به عنوان مجری آثارش به ما معرفی کرد و او این چیدمان را براساس ایدۀ آقای خسروجردی ساخت و تحویل داد.

صادقی دربارة چیدمان" درخت زیتون "زنده‌یاد عبدالمجید حسینی‌راد هم می‌گوید: این اثر را مرحوم حسینی‌راد پیش از این برای جشنوارۀ دفاع مقدس ساخته بود و با توجه به اینکه جشنواره ذکر شده آن را به امانت نمی‌داد ما از پسر مرحوم حسینی‌راد خواهش کردیم آن را برای نمایشگاه بسازد و او عیناً‌‌ همان اثر را دوباره ساخت.

صادقی دربارۀ مجموعه آثار ارائه شده در این نمایشگاه خاطرنشان می‌کند: بخشی از این آثار را مستقیماً از خود هنرمندان گرفته‌ایم و بقیه را هم موزه هنرهای معاصر و مؤسسه توسعه هنرهای تجسمی برای نمایشگاه امانت داده‌اند. برای بخش چیدمان و ویدئوآرت به هنرمندان سفارش خلق آثارشان را دادیم که به این ترتیب ۳۰ اثر از ۳۰ هنرمند در حوزۀ ویدئوآرت خلق شد که هیأت انتخاب با حضور آقای کفشچیان در ‌‌نهایت ۷ اثررا انتخاب کردند که به دلیل کمبود جا فقط توانستیم ۵ اثر ویدئوآرت را به نمایش بگذاریم و از ۵ اثر چیدمان نیز باز به همین دلیل فقط ۳ چیدمان را توانستیم در نمایشگاه ارائه دهیم.

در انتهای این سالن ۵ ویدئوآرت که محل نمایششان فقط با پارتیشن از هم جدا شده بود، با کمترین فاصله از هم نمایش داده می‌شد و ادغام صدای این آثار ویدئو در یکدیگر مانع از تمرکز دیدارکنندگان این بخش روی ویدئوآرت مورد نظرشان بود. اما ویژگی منحصر به فرد این بخش حضور نوجوانی ۱۵ ساله به نام سینا سیفی بود که مسئولیت بخش ویدئوآرت این نمایشگاه را به عهده گرفته بود و با بیشترین انرژی، مدام به تک تک غرفه‌های ویدئو سر می‌زد و آن‌ها را برای نمایش دوباره‌شان به مخاطبان جدید آماده می‌کرد. تلاش وی در این زمینه تا به آنجا بود که در غرفۀ ویدئوآرت احمد نادعلیان با ورود هر مخاطب یا مخاطبان بلافاصله از آن‌ها می‌پرسید که مایل هستند کدام بخش از سه‌گاه ویدئوی" سفری به آسمان "را ببینند؛" بهشت "،" جهنم "یا" معراج پیامبر "را. ویدئوآرت" سفری به آسمان "را نادعلیان براساس تصویرهای کتاب" معراج‌نامه "که در کتابخانه ملی پاریس نگهداری می‌شود ساخته است. نادعلیان با تغییر در این تصاویر و استفاده از نسخه‌های دیگر و صداگذاری و پویانمایی تصاویر و دخالت در توالی تصاویر روند نمایش را از بهشت به جهنم و یا برعکس نشان داده است.

" خیزان و افتان "ویدئوآرت مرتضی احمدوند هم حوض‌ پر آبی را نشان می‌دهد که انبوه ماهی‌های قرمز حوض به کناره‌های آن افتاده‌اند و در حال جان دادن و بالا و پایین پریدن هستند در حالیکه آب حیات در یک قدمی آنهاست.

" آفرینش "شیرین‌ پیله‌وری هم چهره‌ای نمادین از" حوا "را ارائه می‌دهد که می‌تواند سمبل زایش باشد. حوا ی نمادین در این ویدئو در جستجوست و در ‌‌نهایت انار که میوه‌ای بهشتی است را با دو دست تقدیم ما بینندگان ویدئو می‌کند؛ اناری که نشانه‌ای از نور الهی می‌تواند باشد.

ویدئوی" لالایی با کمی چاشنی بمب "فریده شاهسوارانی به حیاتی اشاره دارد که با وجود تمامی مصائب جنگ و خونریزی و مرگ که دنیا را فرا گرفته، فقط در بطن زن می‌تواند به وجود آید و رشد یابد.

" روزهای من "نیز ویدئوآرتی از امیر دست مردی است که ذکر دائم و روحانی‌وار مادری سمبلیک را نشان می‌دهد. تصویر این مادرنمادین با چادر گلدار که کناره‌هایش را به زیر بغل زده و تسبیحی به دست دارد و در ذکر دائم است روی آب مواجی انداخته شده و حرکت‌های مواج آب که پیکرۀ مادر را با تداعی گویش ذکر به موج در آورده، آرامش را به بیننده انتقال می‌دهد؛ اما دیری نمی‌پاید که این آرامش با انداخته شدن یک تکه سنگ بر آب به هم می‌ریزد و تصویر مادر ذکرگوی هم به دنبال آن از هم می‌پاشد و از بین می‌رود.

با گشتی در دیگر بخش‌های آثار هنری نمایشگاه قرآن متوجه می‌شویم که گالری آثار تجسمی مرکز هنرهای تجسمی وزارت ارشاد ـ البته به غیر ازاشکالی که به بخش ویدئوآرت آن وارد بود و ذکر شد- یکی از استاندارد‌ترین بخش‌های بیست و دومین نمایشگاه قرآن به لحاظ چیدمان و نور‌پردازی آثاربود.

جواد صادقی در این باره توضیح می‌دهد: استاندارد اعمال شده در این نمایشگاه و این سالن نه به دلیل مکانی است که نمایشگاه قرآن به آثار تجسمی اختصاص داده، که این مکان از پرت‌ترین بخش‌های نمایشگاه قرآن است که به آثار تجسمی تعلق یافته. این استاندارد فقط به دلیل پافشاری و تلاش خودمان در ایجاد هر چه درست‌تر شرایط نور‌پردازی و چیدمان آثار این نمایشگاه است، چرا که تمامی تلاش‌ ما در جهت هر چه تخصصی ترو حرفه‌‌ای‌تر برگزار کردن این نمایشگاه بود.

ورک شاپ این بخش نیز که قرار بود در آن شب ساعت ۱۸ شروع شود، با تأخیری بیش از یک ساعت آغاز شد. رضا هدایت پیش از شروع این کارگاه می‌گوید که برای نقاشی اثرش هیچ ذهنیتی ندارد و قرار است به صورت فی‌البداهه اثرش را خلق کند. در نیمه‌های کارگاه نقاشی که بار دیگر به سراغ رضا هدایت رفتم در حالیکه رنگ‌های زمینه را به صورت انتزاعی گذاشته بود و با قلم موی بزرگی با رنگ سیاه طرح‌هایی را روی رنگ زمینه می‌کشید، باز هم دقیقاً نمی‌دانست که تابلوی نقاشی‌اش قرار است چه از آب در بیاید و کاملاً غرق در نقاشی کردن بداهۀ بوم‌اش بود.

اما به عکس او، جواد نوبهار دربارۀ کار نیمه‌تمامش توضیح می‌دهد: طی دو سه روزی که به برپایی این کارگاه مانده بود به موضوع اثرم فکر کردم. موضوع آن بر اساس مفاهیم قرآنی است و ترکیب چند آیه در بیان این مفاهیم کمکم کرده است. سعی کرده‌ام در این اثر از نماد‌ها و نشانه‌ها استفاده کنم. در آن به آبی آسمان و عمق بی‌‌‌نهایت آن توجه کرده‌ام. در آیات هم اشاره می‌شود که آسمان را در ۷ لایه آفریدیم و انسان با همه درگیری‌های مادی‌اش به عمق آبی‌رنگ این فضا توجه می‌کند، به طرف نور و تعالی است و زندگی و مرگ به یادش است و با وجود تمامی وابستگی‌هایش حرکت‌اش رو به آسمان و بالاست.

این دو هنرمند هر دو با رنگ آکریلیک نقاشی می‌کردند و اثر جواد نوبهار فیگوراتیو و نمادگرایانه بود، اما رضا هدایت همچون دیگر آثارش به صورت انتزاعی به خلق اثرش می‌پرداخت.

نمایشگاه هنرهای سنتی

در این بخش از نمایشگاه قرآن، اشیاء موزه‌ای با مضامین قرآنی، قرآن‌های نفیس موزه ملی قرآن و آثار برگزیده هنرمندان هنرهای سنتی در معرض تماشای عمومی قرار داده شده است، ضمن اینکه کارگاه‌های زنده هنرهای قرآنی نیز در آن برپاست.

با ورود به این بخش، نخست با کارگاه‌ هنر گچبری" رو درز آئینه و شیشه "استاد علی حاجیان‌پور که دارای درجه یک هنری است روبرو می‌شویم. استاد در حال کار روی گچبری است که روی آئینه کار شده و مزین به نام امیر المومنین (ع) است.

حاجیان‌پور می‌گوید: از ۱۳ سالگی مشغول به این هنر هستم و آثارم درساختمان مجلس شورای اسلامی، مرمت کاخ شمس‌العماره، باغ فردوس، موزه زمان و درکاخ سعدآباد موجود است.

در بخش هنرهای سنتی، کتیبه‌های سفالی، نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای، آثار تذهیب، منبت چوب، تراش سنگ، مشبک چوب، می‌ناکاری، سرمه‌دوزی، قلمزنی، پته‌دوزی، ابریشم‌دوزی، معرق، نگارگری، لاکی روغنی، گل و مرغ، کاشی سرامیک، خاتم و سفالگری به تماشا گذاشته شده است. این آثار یا در ارتباط مستقیم با کتاب قرآن ساخته شده‌اند مانند جلد قرآن، رحل قرآن، محفظه‌های نگهداری قرآن و... و یا آیاتی از قرآن به وسیلۀ این هنرهای سنتی به زیبایی به تصویر کشیده شده است.

علاوه بر نمایش این آثار، بعضی از کارگاه‌ها هم در این بخش به صورت زنده برپاست تا مخاطبان از نزدیک با این هنر‌ها آشنا شوند مانند کارگاه‌" گل و مرغ "، کارگاه" معرق "و کارگاه" آینه‌کاری ". حتی در جایی دستگاه سنتی زری بافی را هم به این بخش آورده‌اند و چند نفر عملاً با این دستگاه مشغول به کارند.

در بخش دیگری از این نمایشگاه، نسخه‌های خطی قرآن، اشیاء مربوط به کتاب قرآن نظیر محفظه‌های قرآنی، نسخه‌های خطی ادعیه و اشیاء کاربردی که آیات قرآنی آن‌ها را مزیّن کرده است مانند کشکول از دوره‌های صفویه و قاجار به نمایش در آمده است. نکته قابل تأمل و انتقاد در این بخش فقدان نور‌پردازی لازم برای دیدن اشیاء و آثار ارزشمند به نمایش درآمده بود. این نقیصه، موجب می‌شد که بسیاری از دیدارکنندگان بی‌آنکه بتوانند این آثار را درست ببینند، از کنارشان بگذرند و بروند.

تجسمی‌های بخش بین‌الملل

در این بخش، از هر کشور آثار یک یا دو هنرمند به نمایش درآمده است و انتخاب هنرمندان بنا به گفته مهرداد آگاهی، مدیر بخش بین‌الملل نمایشگاه قرآن با رایزنی با رایزن‌های خارجی ۶۰ کشور که به هنرمندان این کشور‌ها آگاهی و احاطه کامل دارند، صورت گرفته است.

در این بخش، کویت با تابلوهای نقاشی خط، ترکیه با آثار خوشنویسی و نقاشیخط، الجزایر با تابلوهای نقاشی خط و تذهیب، روسیه با تابلو ـ طرح‌هایی برای ایده‌های مساجد جدید، عراق با تابلوهای نقاشی و نقاشیخط، فلسطین با آثار نقاشیخط، کرواسی با تابلوی نقاشی، اسپانیا با آثار حجمی و ماکت‌هایی از مساجد و محراب‌ها و کشورهای تونس، هند و پاکستان با آثار نقاشی خط و خوشنویسی که روی چرم کار شده‌اند، شرکت دارند.

در بخش بین‌الملل نیز علاوه بر چیدمان نامناسب آثار، آن‌ها از نور‌پردازی مناسبی هم برخوردار نیستند و به همین دلیل دیدن آثار با کیفیت این بخش برای مخاطبان آن‌ها دشوار است. حتی در غرفۀ عراق، جای کافی برای آثار به نمایش درآمده در نظر گرفته نشده است به طوری که عناوین این آثار برای هر دو اثر روی یک برگه نوشته شده و با راهنمایی جهت قرار گیری آثار مشخص شده است. حتی نحوۀ چیدمان حجم-ماکت‌های سنگین مساجد در غرفۀ اسپانیا روی می‌زهایی با پایه‌های نه چندان مطمئن، احتمال هر لحظه لغزیدن و سقوط این آثار از روی می‌ز‌ها را چندان دور از ذهن نمی‌نماید.

عکس‌های سفره‌های افطاری

شاید یکی از جذاب‌ترین و لذت‌بخش‌ترین قسمت‌های نمایشگاه بیست و دوم قرآن به لحاظ بصری، نمایشگاه عکس‌های سفره‌های افطاری (سفره‌های ایرانی ـ اسلامی) باشد. نمایشگاهی شامل ۸۰ عکس با کیفیت بالای چاپ، نور‌پردازی دقیق و در جایی دنج و در عین حال پررفت و آمد؛ درگالری مسقفی که در فضای باز باغ موزه دفاع مقدس تعبیه شده است. عکس‌های این گالری منتخبی از عکس‌های برگزیده شش دوره برگزاری مسابقۀ عکاسی سفره‌های افطاری از سال ۸۷ است. مخاطبان با دیدن عکس‌های با کیفیت و دیدنی نمایشگاه" سفره‌های افطاری "خاطراتشان زنده می‌شود، سنت‌های فراموش شده را به یاد می‌آورند، به اوج لحظه‌های معنوی و احساسات ناگفته‌شان می‌رسند و در یک کلام قدرت سنت و اعتقادات را در این عکس‌ها جستجو می‌کنند.

گزارش تصویری مرتبط

انتهای پیام/

مریم نظری