سرویس معماری هنرآنلاین: مسجد نصیرالملک شاید از معدود مساجدی باشد که با استناد به عکس‌های آن و نه حتی با حضور یافتن در این مکان، می‌توانیم بگوییم با یک مسجد فوق‌العاده رو به رو هستیم. این مسجد که نگینی است در محله گود عربان و جنوب خیابان لطفعلی خان زند، همجوار امامزاده شاه چراغ در شیراز است.

میرزا حسن‌خان ملقب به نصیرالملک از اشراف شیرازی به سال ۱۲۵۵ هجری شمسی دستور ساخت این مسجد را می‌دهد و ۱۲ سال طول می‌کشد تا محمدحسن معمار، ساخت بنای این مسجد باشکوه را به پایان برساند. مسجدی که به تعبیر بسیاری از مردم، زیبا‌ترین مسجد شیراز و از دیرباز به دلیل معماری و ترکیب‌ رنگ‌های به کار رفته در ساختمان و شیشه‌ها و پنجره‌های آن شهرت خاصی یافته است.

مسجد نصیرالملک از دیدگاه کاشی‌کاری، ارزنده‌ترین مسجد ایران و از نظر ساختمان‌سازی و به ویژه کاشی‌کاری و مقرنس‌کاری بی‌مانند است. کاشی‌کاری این مسجد را استاد محمدرضا از بزرگان دوران قاجار برعهده داشته است.


این مکان دارای مساحتی برابر با ۲۸۹۰ متر مربع و زیربنای ۲۲۱۶ متر مربع است. در حیاط مسجد، حوضی مستطیلی و بزرگ قرار دارد که از سنگ ساخته شده و قواره‌های سنگی در میانه آن قرار گرفته است.

مسجد دارای صحن وسیعی است که در سمت شمال مسجد قرار گرفته است. در ورودی دارای طاق‌نمایی بزرگ است؛ طاقی بلند و بسیار زیبا که به "طاق مروارید" مشهور است. تمام بدنه و سطح بیرونی و داخلی این طاق به سبک زیبایی کاشی‌کاری شده است. دو طاق‌نمای کوچک نیز در سمت چپ و راست دهنه اصلی طاق مروارید قرار دارد که مدخل ورودی طاق اصلی است. در سقف این طاق نیز هنر مقرنس کاری و کاسه‌سازی بسیار زیبایی دیده می‌شود در سمت راست و چپ این طاق و در طبقه دوم، دو حجره وجود دارد که پنجره‌های آن چوبی است و به‌وسیله شیشه‌های رنگی تزئین شد‌ه است. درهای ورودی این مسجد، دو در بزرگ چوبی است که در بالای آن بر روی سنگ مرمر شعری از شوریده شیرازی برای سازنده مسجد و سال اتمام آن نوشته شده است.


مسجد دارای دو شبستان شرقی و غربی است. شبستان غربی که پوشش آجری دارد و بیشتر بر روی آن کار شده و زیبا‌تر است. طاق این شبستان بر روی ستون‌ها سنگی استوار است. این ستون‌ها با طرح مارپیچ در دو ردیف شش‌تایی و به تعداد دوازده عدد به نیت دوازده امام قرار دارند. سقف، محراب و دیوارهای اطراف این شبستان به سبک زیبایی کاشی‌کاری شده و بر روی کاشی‌ها، احادیث و آیاتی نوشته شده است. این شبستان دارای هفت درگاه است که آن را به صحن مسجد مرتبط می‌کند؛ هفت در چوبی با شیشه‌های رنگارنگ.

سنگ تراشی و تزیین این شبستان الهام گرفته شده از مسجد وکیل شیراز است. این شبستان که کف آن با کاشی‌های فیروزه‌ای و سقف آن با نقش گل و بوته و آیات قرآنی مزین شده، در واقع شبستان تابستانه محسوب می‌شود.

در سمت شرق حیاط، شبستانی ساخته شده است و در جلوی آن ایوانی به پهنای ۶ متر قرار دارد که به‌وسیله هشت طاق‌نما از حیاط جدا می‌شود. شبستان شرقی، شبستان زمستانه به حساب می‌آید. همچنین در این مکان یک حوضچه و یک دالان نیز موجود است. هر دو شبستان بر خلاف معمول به خاطر جهت‌گیری ساختمان قبله در امتداد محور قبله واقع شده‌اند. در دالان شمالی سنگ نوشته‌ای وجود دارد که شعر زیر از سعدی بر روی آن حک شده است:
غرض نقشی است کز ما باز ماند
که هستی را نمی‌بینم بقایی
مگر صاحبدلی روزی به رحمت
کند در حق استادان دعایی


مسجد دارای دو ایوان شمالی و جنوبی است که شبیه هم نیستند و ایوان شمالی زیبا‌تر از ایوان جنوبی است. ایوان شمالی دارای سه نیم‌طاق در سه طرف است و از سمت چهارم به صحن راه دارد، همچنین این ایوان دارای ۴ غرفه است و سقف میانی آن با مقرنس‌کاری و کاسه‌سازی پنج کاسه مزین شده است. ایوان جنوبی نیز دارای دو گلدسته است. حوض سنگی مسجد نیز در حیاط این ایوان قرار دارد.

یکی از جاذبه‌های این مسجد، وجود امامزاده‌ سیدالحرمین ملقب به امامزاده سید بین‌الحرمین است که به دلیل اینکه بین حرم‌های مطهر حضرت شاهچراغ (علیه السلام) و حضرت سیدعلاءالدین حسین (علیه السلام) قرار دارد، به این نام شهرت یافته است. نام مبارک این امامزاده جلال‌الدین بوده و از نوادگان امام زین‌العابدین (علیه‌السلام) است که در حیاط مسجد راهی به سمت حرم مطهر این امامزاده وجود دارد.


شیرازی‌ها به این امامزاده امامزاده زنجیری نیز می‌گویند. به گفته مردم شیراز دلیل نام‌گذاری این است که نصیرالملک به دلیل اعتقاد فراوانی که به این امامزاده داشت، افراد خاطی را به آنجا زنجیر کرده و چنان چه زنجیر باز می‌شد، نشان از بی‌گناهی فرد بوده است. این زنجیر اکنون در بالای سر درب ورودی حیاط آستان این امامزاده آویزان شده است. ضمن اینکه حرم مطهر این امامزاده بار‌ها توسط نصیرالملک نیز بازسازی شده است.

انتهای پیام/