سرویس معماری هنرآنلاین: کارنامه یک ساله دولت در حوزه معماری شاید چندان قابل بررسی به نظر نیاید چرا که طولانی بودن پروسه خلق اثر در این وادی، بررسی عملکرد معمارانه دستگاه اجرایی را ناپخته و شتاب زده جلوه می‌دهد. با این همه آنچه که در این 10 ماه قابل رویت است تلاش برای بازگشت به اصولی است که لااقل در این هشت ساله کمتر به آن توجه شده و در این میان البته فشارهای اقتصادی هم بر اجرای پروژه‌های کلان ساخت و ساز که قابلیت ارزیابی نگاه دولت به هنر معماری را فراهم می‌کند، تاثیر بیشتری داشته است.

اصلی‌ترین جنبه ساخت و ساز دولت در یک دهه اخیر که مسکن مهر لقب گرفته، در 10 ماه حضور دولت جدید در ساختمان پاستور، متوقف شده و این موضوع نشان می‌دهد که نقش دولت در بخش اجرایی تولید آثار معماری کمتر از گذشته شده است. این موضوع از یک جهت مثبت ارزیابی می‌شود و آن پایان یافتن ساخت و سازهای مسکن مهر است که بی‌توجه به اصول اولیه معماری و تنها در جهت ساخت سرپناه ارزان ایجاد می‌شدند. به گفته بسیاری از کارشناسان در حوزه شهری و معماری، مسکن مهر بدون داشتن حتی ضوابط حداقلی در حوزه معماری و با حجم تولید انبوه، به کارخانه آجر و سیمانی می‌مانست که آخرین رمق‌های معماری معاصر را با گسترش پدیده فله‌سازی رو به نابودی کشانده بود.

از دریچه دیگری نیز نگاه به توقف ساخت و ساز ارزان قابل تقدیر است و آن کاهش حضور تفکر مهندسی و عمران به جای هنر معماری است. خروج احمدی نژاد از ساختمان پاستور یعنی پایان تسلط قاطع معمارانی که به "علم و صنعتی"‌ها معروف شده بودند بر ساخت و‌ ساز کشور. محمود احمدی‌نژاد که خود از اساتید دانشگاه علم و صنعت بود با حضور در دستگاه اجرایی کشور، زمینه ورود معماران این دانشگاه را به عرصه کلان معماری کشور فراهم کرد و از آن جایی که این معماران به معماری سازه و گرایش عمرانی ساخت و ساز بیش از توجهات معمارانه در خلق اثر شهره هستند، گفتمان غالب معماری در طول دهه اخیر بیش از هر چیز به سمت فن مهندسی رفت تا توجهات هنرمندانه.

این گفتمان اما تنها محدود به فارغ‌التحصیلان معماری این دانشگاه نبود و از سوی دیگر، هر معمار بیرون آمده از این دانشگاه را هم نمی‌توان با این عنوان مورد خطاب قرار داد اما به مرور و با مطرح شدن پروژه‌های عمومی و بزرگی چون پردیس‌های سینمایی تهران، پروژه‌های شهری مشهد و اصفهان و... معلوم شد که گفتمان فن مهندسی در حال غلبه کردن بر ساحت هنرمندانه معماری است و کار تا جایی پیش رفت که حتی برخی از معماران این جبهه نسبت به واگذاری طراحی و معماری فرهنگستان هنر به معماری که اهداف هنرمندانه را بیش از ابعاد عمرانی جدی می‌گرفت، اعتراض کردند.

با این همه، تغییر و چرخش دولت یازدهم در حوزه های فرهنگی تنها مربوط به عرصه ساخت و ساز معماری نیست. پیشینه معماری هم یکی دیگر از دغدغه‌های دولت روحانی بود که امروز بعد از پشت سر گذاشتن چالشی مقطعی به آرامشی نسبی رسیده است. واقعیت این است که حوزه میراث فرهنگی، پاشنه آشیل دولت پیشین بدل شده بود و اکنون با روی کار آمدن سلطانی‌فر، در حال گذران ماه عسل خود است. واکنش‌های دولتی نسبت به تخریب یادگارهای معماری کشور، جدی‌تر از دولت قبل شده و لااقل دیگر شاهد ردپای دولت در تخریب برخی از خانه‌های تاریخی مشهد و اصفهان و شیراز و تهران نیستیم.

این روزها، حضور دولت یازدهم، فشارهای پنهان و آشکاری هم بر شهرداری تهران و به تبع آن به شهرداری‌های بیشتر کلان‌شهرهای تاریخی کشور وارد کرده تا از منظری فرهنگی‌تر به سرمایه خود نگاه کنند و خانه‌های تاریخی را به تیغ تخریب و نگاه‌های تحدید(!) نسپرند. این موضوع باعث شده که شهرداران، امروز، بیش از گذشته به میراث فرهنگی شهرهای خود که بخشی از آن در آثار معماری تجلی پیدا کرده، توجه نشان دهند و حتی برنامه‌های برای حفظ و احیای آن داشته باشند که قطعا به نفع کارنامه میراثی دولت و البته سرمایه‌های آینده معماری کشور تمام خواهد شد.

روحانی در مسیر خود اما با چند چالش جدی در حوزه معماری نیز مواجه خواهد بود که نپرداختن به آن، بررسی زودهنگام کارنامه دولت او را در این حوزه، ناپخته‌تر از این که پیش روی شماست خواهد کرد.

به زودی رشد زودهنگام قیمت مسکن در تنور ساخت و ساز می‌دمد و ورود معماران کم تجربه را به عرصه معماری کشور رقم خواهد زد این موضوعی است که اگر سازمان نظام مهندسی، برای آن سازوکاری نی‌اندیشد، بازتولید معماری "بساز و بفروشی"، نقطه مجهول کارنامه معماری دولت یازدهم خواهد بود.

از سوی دیگر همین افزایش قیمت ملک، قطعا به تولید شهرها و شهرک‌های اقماری در دل و برون شهرهای فعلی خواهد انجامید، تجربه‌ای که امروز در منطقه 22 تهران رقم خورده و بر اساس آن چه که نویسنده این یادداشت کسب اطلاع کرده است به زودی 60 میلیون مترمربع به فضای معماری کشور اضافه خواهد کرد. عدم تقارن به وجود آمده از این سطح معماری کلان، آفت تازه‌ای برای شهرهای بزرگ ایران خواهد بود خصوصا آن که در چنین پروژه‌های کلانی، هنوز ردپای بعضی از پرونده‌های سیاسی هم دیده می‌شود.

سومین مشکل اما مواجه دولت با فیگورهای تازه و حرکت‌های نمایشی خواهد بود که تاکنون چند مورد از آن توسط رسانه‌ها به دولت گوشزد شده. آنهایی که می‌دانند جو اجتماعی امروز چه توقعی از یاران دولت یازدهم دارد، سعی می‌کنند به جای عمل به برخی از فعالیت‌های درست معماری و میراث فرهنگی، تنها ارائه کننده پز آن باشند تا خود را به صف حامیان دولت رسانده و امین دولت تدبیر شوند این در حالی است که اصل دولت یازدهم بر پایه تدبیری است که قطعا، بی‌عملان در به حلقه سخت کوشان و قانعان راه نمی‌دهد.

انتهای پیام/ سعید برآبادی