سرویس فرهنگ و ادبیات هنر آنلاین: امروز- 14 تیرماه- روز قلم است؛ از این روز بسیار میتوان گفت چرا که در تمامی سال تنها در همین روز است که به صورت رسمی احترام قلم نگاه داشته میشود؛ هر چند تشریفاتی، هر چند تقویمی. برای این روز سه تن به واسطه این رسانه روز قلم را پاسداشتند و از آن گفتند. حرفها متفاوت است و زاویهدیدها هر کدام حاکی از نگاهی خاص به این روز است. سپانلو با نگاهی تاریخی تعریفی امروزی از روز قلم ارائه میدهد. مرادی کرمانی شکوههای گوش کردنیای دارد و سرامی میگوید:"کاری که خداوند برای آفرینش جهان انجام داده را امروز نویسنده برای نو کردن جهان انجام میدهد. نویسنده آفرینندگی میکند. هر چه از قلم نویسنده بیرون میآید تکرار کار خدایی و همکاری با خداوند است. اقبال لاهوری در این باره می گوید: "نوای عشق را ساز است آدم/ گشاید راز و خود رازست آدم/ جهان او آفرید این خوبتر ساخت/ مگر با ایزد انباز است آدم"."
محمدعلی سپانلو: نیازی به سر و صدا نیست اگر...
چهاردهم تیر ماه میتواند روز ملی نویسندگان و اهل قلم باشد. علت نامگذاری این روز به تاریخ نگاری ابوریحان بیرونی باز میگردد. گمان نمیکنم در هیچ یک از کشورهای جهان بتوان چنین سابقهای را پیدا کرد. آنگونه که ابوریحان بیرونی در کتاب آثارالباقیه مینویسد: در زمان هوشنگ که از پادشاهان افسانهای ایران بود، روز 13 تیر، روز جشن تیر آتش بود و چهاردهم تیر هم جشن نویسندگان (تیرماه ستاره نویسندگان است). در آن روز مردم ایران به نویسندگان هدیه میدادند و لباس نویسندگان را بر تن میکردند. با توجه به اینکه ابوریحان این نکته را در حدود 1000 سال پیش نوشته و خودش هم نکته بالا را از منابع قدیمی نقل میکند، میتوان نتیجه گرفت هیچ کشوری چنین مناسبتی -با این ادله و سابقه تاریخی- برای قدردانی از نویسندگان ندارد.
این روز نباید صرفا به عنوان یک مناسبت در تقویمها بماند. در چنین روزی میتوان دعاوی قانونی و انسانی هر نویسندهای را آشکار کرد و بر روی آن پافشاری کرد. 14 تیر روزی است که نویسندگان و اهل قلم باید در مورد مدعاهای حقیقی خود (حداقل در مورد حقوق اساسی خود یعنی آزادی بیان) هم صدا شوند. حداقل به لحاظ تاریخی هیچ کشوری چنین سابقه تاریخی در مورد روز قلم ندارد. البته ذکر این نکته خالی از لطف نیست که در آن روزگار، تیرماه در فصل پاییز قرار داشت و امروز در تابستان، اما همه این روزها حکم قراردادی دارند. مهم این است که روز قلم را - بر مبنای سخنان ابوریحان بیرونی که از بزرگترین محققان عصر خود بود- جشن بگیریم.
امروز کتابهای بسیاری در سراسر دنیا وجود دارد که کسی نویسندگانشان را در زمان حیات نمیشناخت و بعدها توسط مردمان جهان قدر و منزلت واقعی آنها شناخته شد. "هرمان ملویل" آمریکایی نویسنده کتاب "موبی دیک" در زمان حیاتش شناخته نشد بنابراین در سراسر دنیا و در دوران مختلف نویسندگان زیادی در معرض فراموشی یا شناخته نشدن قرار گرفتهاند.
روز قلم اگر به عنوان یک جشن ملی قلمداد شود بیش از هر چیز نیازمند حمایت از سوی مردم است. "نوروز" و "سیزده به در" یا "روزهای عزا" را ملت گرامی میدارند. در همین چند ساله که روز 14 تیر بر سر زبانها افتاد، شخصا چند بار از سوی دوستداران اهل قلم هدیه گرفتهام. خیلی از نویسندگان دیگر هم این هدیهها را دریافت کردهاند. نیازی به سر و صدای فراوان نیست. اگر اهل قلم و نویسندگان با کارهایی که ارائه میدهند وفاداری به تاریخ خودشان را نشان دهند، 14 تیر به تدریج به صورت یک جشن ملی و مردمی برگزار میشود. البته که ما ورود دولت و مقامات رسمی به این فضا را به فال نیک خواهیم گرفت.
به گمان من روز قلم باید به صورت یک جریان آرام و آهسته مسیر خود را طی کند. همین که روزی را برای اهل قلم داشته باشیم و دلیل تاریخی آن هم در دست باشد میتواند برنامه آینده ما برای مقام قلم را ترسیم کند. هدیه گرفتن یک نویسنده از سوی دوستارانش می تواند برای سایر همکارانش نیز حجت باشد. این یک انگیزه است و دوستداران اهل قلم را تشویق میکند این روز را گرامی بدارند.
برای نسل جوان آرزو میکنم در شرایط بهتری در مقایسه با نسل من بتوانند در این مسیر قدم بردارند چرا که در ایران ما مسئله خلق نوشته نیست، مسئله نشر آن است. این همان مسئلهای است که برای بسیاری از همقطاران ما در دیگر کشورهای دنیا حل شده است.
هوشنگ مرادی کرمانی: ظاهرا هر کدام از ما نویسندگان به گوشهای پرت شدهایم
مریم زندی بیست و چند سال پیش کتابی نوشت تحت عنوان "چهرهها"؛ سعی زندی بر آن بود تا در آن کتاب هنرمندان اهل قلم را کنار هم جمع کند. از جلال همایی گرفته تا شاملو و اخوان و من و دیگر دوستان. در همان موقع خیلیها بودند که عکس خود را در چاپخانه بیرون کشیدند. خیلیها هم البته ماندند و کتاب شد یکی از مجموعههای کمنظیری که بسیاری از چهرههای ادبی ایران در آن حضور داشتند. در آن کتاب راجع به کنار هم جمع شدن اهل قلم در کنار هم مقالهای نوشته شده است. زندی از این کنار هم جمع شدنها خاطرات بسیار تلخی دارد. خیلیها گفتند چون در این کتاب عکس فلانی هست من نیستم یا اگر قرار است عکس مرا کار کنید عکس فلانی را باید از این کتاب خارج کنید.
زندی در مقدمه آن کتاب سوال جالبی مطرح میکند مبنی بر اینکه چرا ما اهل قلم و نوشتن، حتی نمیتوانیم زیر یک سقف کاغذی جمع شویم (اشاره به کتابش). ظاهرا هر کدام از ما نویسندگان به گوشهای پرت شدهایم، آن هم به خاطر مسائل ایدئولوژیک.
اولین کاری که به مناسبت رسیدن روز قلم باید انجام دهیم کنار زدن دیوارهایی است که بین خود ما نویسندگان فاصله انداخته است. میشود همه را کنار هم جمع کرد. چنین روزی باید روز انسجام کسانی باشد که قلم به دست میگیرند و با مردم ارتباط برقرار میکنند. نویسندگان رابط عاطفی میان مردمان هستند.
البته هر کسی باید فکر خودش را داشته باشد. در کشوری مثل ایران با قومیتها و سلایق مختلف این تفاوتها طبیعی است. اما میشود همه را دوست داشت، با کسی دشمنی بیجهت نکرد و مجیز کسی را هم نگفت. روز قلم شروع خوبی برای گفتن و شنیدن این حرفهاست.
به سهم خود فرا رسیدن این روز را به نویسندگان کشورم تبریک میگویم. تبریک به کودک 12 سالهای که در جمعهای دانش آموزی او را مشغول و علاقهمند به نوشتن دیدهام و تبریک به دوستان نویسنده نود و چندسالهام که در فرهنگستان آنها را میبینم. امیدوارم هیچ کدام از دوستان اهل قلم در وضعیتی قرار نگیرند که به فکر و قلمشان لطمهای وارد شود. آرزو میکنم همه دوستانم سالم باشند گرچه آرزوی محالی است. آرزو میکنم موقعیتی فراهم شود تا دوباره گرد هم جمع شویم و دولت یازدهم و دیگر دولتها فضایی را فراهم کنند تا با وجود موقعیت فکری متفاوت، احساس واحدی نسبت به هم، به کودکانمان و به ایرانمان داشته باشیم. این همان احساس همزیستی و مهری است که از لابهلای سطور به مخاطب میرسد.
قدمعلی سرامی: ستایش از قلم، ستایش از ماندگاری فرهنگ است
قلم را به آن خاطر که به زبان، صورت بصری میبخشد، باید محترم شمرد. زبان، یک امر مسموع و مقول است (گفته و شنیده میشود) اما وقتی به کمک خط و از طریق قلم آن را وارد مقوله دیگری میکنیم، به چیزهایی تبدیل میشود که در یاد بماند و برای نسلهای بعدی یادگار باشد. در حقیقت ستایش از قلم، ستایش از ماندگاری فرهنگ است. وقتی ما از قلم ستایش میکنیم ماندگاری مواریث گذشته را میستاییم.
در قدیم وسیلهای برای ضبط اصوات نبود بنابراین خط اولین ضبط صوتی است که بشر توانسته برای خودش فراهم کند. این است که در کتب آسمانی و خاصه قرآن کریم قسم به قلم یاد شده است:"نون و القلم و ما یسترون" . "نون"در اینجا علاوه بر اینکه اشاره به حرف "ن" دارد به معنای دوات نیز هست. حافظ میگوید: "چو من ماهی کلک آرم به تحریر/ تو از نون والقلم میپرس تفسیر". انسان به حدی میرسد که میتواند گذشته را در حصار بگیرد و آموزههای آن را به زمان حال خود منتقل کند و برای آیندگان هم ارث قابل افتخاری به جای بگذارد. ما علاوه بر اینکه به کمک خط مواریث گذشتگان را یادداشت کردهایم توانستهایم برای آیندگان میراث دیگری برجای بگذاریم.
با توجه به اینکه از قلم به عنوان ابزاری برای ثبت و ضبط اخبار و اطلاعات و آموختهها استفاده شده، ستایش از قلم، ستایش از فرهنگ و ستایش همه آن چیزهایی است که از گذشته تا امروز برای ما یادگار مانده است.
از سوی دیگر بین قلم و کلمه و سخن رابطه برقرار است. قلم ابزاری برای نگه داشتن کلمه است و بنابر آموزههای تورات تمام عالم کلمه است. آنگونه که در توارت آمده: "در ابتدا کلمه بود و به جز کلمه هیچ نبود. و خدا کلمه است". در منابع دینی مسیح و ابراهیم هم کلمه الله هستند. در اندیشههای دینی هم هستی با استفاده از کلمه آفریده میشود. وقتی خدواند میخواهد چیزی را بیافریند مواد خام را به روی هم نمیریزد، بلکه به آنچه میخواهد بیافریند میگوید "باش" و آن نیز "میشود". بنابراین در بن قلم، کلمه هم میتواند باشد. خداوند قلم را بر لوح محفوظ مینگارد و جهان آفریده میشود. همه هستی را کلمات خدا میدانیم بنابراین بین قلم، کلمه و هستی نوعی رابطه وجود دارد. ما قلم و کلمه را مهم میدانیم. این نه تنها به معنای مهم دانستن نویسنده بلکه به معنای احترام به کل آفرینش و حرمت گذاشتن به همه هستی ( چه خوب چه بد، چه فرودی چه فرازی، چه قدسی و چه دنیایی) است.
کاری که خداوند برای آفرینش جهان انجام داده را امروز نویسنده برای نو کردن جهان انجام میدهد. نویسنده آفرینندگی میکند. هر چه از قلم نویسنده بیرون میآید تکرار کار خدایی و همکاری با خداوند است. اقبال لاهوری در این باره می گوید: "نوای عشق را ساز است آدم/ گشاید راز و خود رازست آدم/ جهان او آفرید این خوبتر ساخت/ مگر با ایزد انباز است آدم".
آدمی مثل یک ساز، ملودی خداوندی را میآفریند. در حقیقت نویسنده در حال انبازی با ایزد است بنابراین هیچ کس نباید با نویسندگان و اصحاب قلم درگیر شود. درگیری با اصحاب قلم به یک تعبیر درگیری با خداوند و جلوی او ایستادن است، چرا که هرچه به قلم نویسنده برسد موجب تعالی است. حتی در مورد نوشتههای منفی نویسندگان باید گفت همین نوشتهها باعث می شود دیگران بروند و حقیقتش را بیابند. بنابراین هر نفیای در نوشتار به گونهای در مقام اثبات ظهور و بروز میکند. ما نباید دلواپس بدها باشیم. بد خودش خوب را به وجود می آورد همانطور که عدم موجب پیدایش وجود شد و تاریکی موجب پیدایش نور . نوشته بسیار بالاتر از حدی است که محدود به یک برداشت صرف باشد، قلم زدن ما را با امری فلسفی و مربوط به کل آفرینش مواجه میکند.
انتهای پیام/