سرویس تجسمی هنرآنلاین: سومین فستیوال سالانه "پرتره‌سازی" با خط مشخصی که در دوره‌های پیش تعیین شده و با تمرکز بر روی زندگی معاصر و تقابل تفکر و اندیشه انسانی در برابر فضای شلوغ زندگی امروز آثار خود را به نمایش درآورده است.

این رویداد تلاش دارد تا پرتره سازی را به معنای رخدادی تجسمی بر مبنای تصاویر عکس بنیاد و نه صرفا یک ایونت عکاسی بازخوانی کند. این در حالی است که، پرتره‌های قرن بیستم در رسانه عکس، دل مشغول ارائه جریانات نیروهای اجتماعی و روایت آن بوده‌اند و در این میان زیبایی‌شناسی پرتره دچار تحول شده است. عکاسانی چون "دایان آربوس" و "لری کلارک" فارغ از مرکزیت فیزیکی پرتره درگیر حاشیه‌های اجتماعی شده‌اند. پرتره امروز چگونه می‌تواند باشد؟و گفتگوی منطق اجتماعی پرتره از یک سو و چالش زیبایی‌شناسانه آن (تقابل حاشیه و صورت- فضا و هویت) چگونه می‌تواند به یک مضمون و محتوای جذاب منتهی گردد. این دو سویه می‌تواند بستری برای ارائه آثار اندیشه ورزانه هنرمندانی گردد که با رسانه عکس به تولید هنر می‌پردازد.

زمانی داشتن یک عکس پرتره امکانی بود که تنها برای افرادی خاص فراهم می‌شد و از آن دست نیافتنی‌تر، داشتن یک نقاشی از صورتت که تو را در وضعیتی خاص تا ابد ثبت کند. سالها گذشت تا دوربین‌های بزرگ عکاسی خاطرات ماندگاری را برای ما رقم زنند از لحظاتی که رو به روی دوربین می‌نشستیم و عکاس چانه‌مان را می‌گرفت و صورتمان را به چپ و راست و بالا و پایین تکان می‌داد تا بهترین زاویه را برای ثبت تصویر به دست آورد. لحظاتی که نفس را در سینه حبس می‌کردی و با لبخندی کمرنگ به دوربین خیره می‌شدی تا تصویری از تو در تاریخ ثبت شود، تاریخی که این بار عمری کوتاه داشت و گاه به یک سال نمی‌رسید که عکسی جدید می‌گرفتی. در اغلب این عکس‌ها چیزی به جز چهره شخص در کادر وجود نداشت و همه تلاش عکاس نشان دادن صورت او در تصویر بود تا پرتره‌ای ثبت شود که سال‌ها بر دیوار خانه جا بگیرد یا در شناسنامه و مدارک دیگر نشان هویت صاحبش باشد.

بعدها عکاسی ساده‌تر از این حرفها شد. وجود دوستانی که دوربین عکاسی داشتند و در هر وضعیتی مشغول عکس ‌گرفتن بودند باعث شد بسیاری از ما مجموعه‌ای از پرتره‌های هرچند بی‌کیفیت داشته باشیم که از عکس آرتیستی تا شکلک‌های سرخوشانه را در بر می‌گرفت. امروز اما ثبت پرتره به آسان‌ترین شیوه ممکن است. یک موبایل کافی است تا در تمام لحظات زندگی حس‌های خود را ثبت کنی و حتی نیازی به نفر دوم نداشته باشی که از تو عکس بگیرد.

اما امروزه چه تعریفی از پرتره می‌توان ارائه داد؟ در دنیایی که تعاریف انسان از تمام آنچه به عنوان واقعیت شناخته می‌شد دست‌خوش تغییر شده است، عجیب نیست که هنرمندان تصاویری ارائه دهند که با تعریف کلاسیک از پرتره متفاوت است. در مجموعه آثار فستیوال پرتره‌ سازی با طیف وسیعی از تصاویر مواجه هستیم که به نام پرتره و با هدف نشان دادن هویت و حس آدمی ارائه شده‌اند. اما به راستی آنچه ما در این تصاویر می‌بینیم چیست؟

فیگور گرفتن مقابل دوربین و آراستن خود برای عکس، جایش را به تصاویر پرتره‌ای داده است که گاه حتی چهره‌ای در آنها دیده نمی‌شود. این زمانی است که هویت تو دستخوش چالش می‌شود و چگونگی حضورت در عکس تبدیل می‌شود به ضرورت بود یا نبود تو در تصویر. جایی که هنرمند برای نشان دادنت نیازی به نمایش تو نمی‌بیند. اینجاست که برخلاف تفکر اومانیستی، انسان مرکز جهان نیست و حضورش در کادر تصویری که به نام او گرفته شده است گاه از سایر عناصر موجود در عکس کم اهمیت‌تر است و چه بسا بیننده با این سوال مواجه می‌شود که سوژه اصلی انسان است یا محیط اطراف او. پرتره‌های امروزی فیگورهایی هستند تمام قد، چهره‌هایی هستند نیمه، پیکرهایی هستند محو و بی هویت. در پرتره های امروزی نیازی به خودآرایی و لبخند محو نیست. در این تصاویر می‌توانی زشت باشی، ترسیده باشی و یا اصلا نباشی.

در عکسی که میلاد حدادیان ارائه کرده است مردی را مشاهده می‌کنیم که روی پل عابر پیاده ایستاده است و با نگاهی خیره به دوربین می‌نگرد. آنچه بیش از چهره این مرد دیده می‌شود فضای موجود در تصویر است که گویی نقشی اساسی در ارائه حس او به مخاطب دارد. یا در عکسی از سعیده کریمی فیگور انسانی در میان فضای مهیب جنگل گم شده است و شاید اگر عنوان نمایشگاه نباشد، مخاطب به دشواری متوجه حضور انسان در این تصویر می‌شود.

در عکس‌هایی دیگر شاهد پرتره‌هایی هستیم که عملا دیده نمی‌شوند. ولی‌الله سابقی عکسی نگاتیو ارائه کرده که چهره سوژه‌ها در آن قابل تشخیص نیست و الناز بندگی برگی روی صورت دخترک کلاژ کرده است که مخاطب را کنجکاو می‌کند تا چهره‌ای را که پنهان شده است ببیند. حضور پشت به دوربین، صورت نصفه، یا تصویری از چهره بر شیشه روی میز نمونه‌های دیگری از حضور مبهم چهره انسانی در کادر تصویر است.

در تعداد دیگری از آثار شاهد تصاویری هستیم که بازنمایی عکس‌هایی قدیمی‌تر در قابی جدید هستند. هادی عسگری دستان پیرزنی را به تصویر کشیده که عکس کوچک و سیاه و سفید مردی را به دست دارد. سحر محمودی مطلق از عکس زوج جوانی بهره گرفته که به وضوح سال‌های ابتدای دهه 60 را یادآور می‌شوند و مریم اسدی تصویر رزمنده جوانی را در میان گل لاله عباسی به تصویر کشیده است.

ارائه تصاویری متفاوت از آنچه در حافظه ما به عنوان پرتره ثبت شده است، نتیجه زندگی مدرن امروز و تاثیرات گریزناپذیر تکنولوژی بر آن است. انسان معاصر بیش از آنچه خود می‌پندارد تحت تاثیر صنعت و تکنولوژی قرار گرفته و این جریان حتی در تنهاترین لحظات خلوت او هم دیده می‌شود. انسانی که ارتباطات خود را از دیدار رودر رو به ارتباط صوتی و پس از آن به مکالمات متنی تقلیل داده است با فراموشی چهره‌ها دنیایی جدید برای خود آفریده است. دنیایی جدید برای آدم‌هایی جدید.

انتهای پیام/

مریم درویش