سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: انعکاس فرهنگ "رمضان"، "روزه" و "روزه داری" در ادبیات فارسی سابقه‌ای دیرینه دارد و یکی از شاعرانی که این موتیف و درون‌مایه به کرات در آثار او تکرار شده است محمد جلال الدین بلخی معروف به مولانا و مولوی است. مولانا در این ارتباط به کرات به این سوژه اشاره کرده است که بخشی از آن ذیلا از نظرتان می‌گذرد.

مبارک باد آمد ماه روزه /رهت‏ خوش باد، ای همراه روزه شدم بر بام تا مه را ببینم/که بودم من به جان دلخواه روزه نظر کردم کلاه از سر بیفتاد/سرم را مست کرد آن شاه روزه مسلمانان، سرم مست است از آن روز/زهی اقبال و بخت و جاه روزه به‌جز این ماه، ماهی هست پنهان/نهان چون ترک در خرگاه روزه بدان مه ره برد آن کس که آید/درین مه خوش به خرمنگاه روزه رخ چون اطلسش گر زرد گردد/بپوشد خلعت از دیباه روزه دعاها اندرین مه مستجاب است/فلکها را بدرد آه روزه چو یوسف ملک مصر عشق گیرد/کسی کو صبر کرد در چاه روزه سحوری کم زن ای نطق و خمش آن/ز روزه خود شوند آگاه روزه (کلیات شمس، جزء و پنجم، ص 137)

ماه رمضان آمد ای یار قمر سیما/بر بند سر سفره بگشای ره بالا ای یاوه هر جایی، وقتست که باز آیی/ بنگر سوی حلوایی تا کی طلبی حلوا مرغت ز خور و هیضه، مانده‏ست درین بیضه/بیرون شو از این بیضه تا باز شود پرها بر یاد لب دلبر خشکست لب مهتر/خوش با شکم خالی می‏نالد چون سرنا خالی شو و خالی به لب بر لب نایی نه/چون نی زدمش پر شو و آنگاه شکر می‏خا گر تو به زیان کردی آخر چه زیان کردی/کو سفره نان افزا کو دلبر جان افزا از درد به صاف آییم و زصاف به قاف آییم/کز قاف صیام ای جان، عصفور شود عنقا صفرای صیام ار چه، سودای سفر افزاید/لیکن ز چنین سودا یابند ید بیضا هر سال نه جوها را می‏پاک کند از گل/تا آب روان گردد تا کشت‏شود خضرا بر جوی کنان تو هم، ایثار کن این نان را/تا آب حیات آید تا زنده شود اجزا بستیم در دوزخ یعنی طمع خوردن/بگشای در جنت ‏یعنی که دل روشن بس خدمت‏خر کردی بس کاه و جوش بردی/در خدمت عیسی هم باید مددی کردن تا سفره و نان بینی کی جان و جهان بینی/رو جان و جهان را جو، ای جان و جهان من اینها همه رفت ای جان بنگر سوی محتاجان/بی برگ شدیم آخر چون گل ز دی و بهمن سیریم ازین خرمن، زین گندم و زین ارزن/بی سنبله و میزان، ای ماه تو کن خرمن (کلیات شمس جزء هفتم صص 92، 91)

آمد شهر صیام، سنجق سلطان رسید/دست‏ بدار از طعام مایده جان رسید جان ز قطعیت ‏برست، دست طبیعت ‏ببست/قلب ضلالت ‏شکست لشکر ایمان رسید لشکر «والعادیات‏» دست ‏به یغما نهاد/ز آتش «و الموریات‏» نفس به افغان رسید البقره راست ‏بود موسی عمران نمود/مرده از و زنده شد چونک به قربان رسید روزه چون قربان ماست زندگی جان ماست/تن همه قربان کنیم جان چون به مهمان رسید صبر چو ابریست ‏خوش، حکمت ‏بارد ازو/زانک چنین ماه صبر بود که قرآن رسید نفس چون محتاج شد روح به معراج شد/چون در زندان شکست جان بر جانان رسید پرده ظلمت درید، دل به فلک بر پرید/چون ز ملک بود دل باز بدیشان رسید زود از این چاه تن دست‏ بزن در رسن/بر سر چاه آب گو: یوسف کنعان رسید عیسی چو از خر برست گشت دعایش قبول/دست‏بشو کز فلک، مایده و خوان رسید دست و دهان را بشو، نه بخور و نی بگو/آن سخن و لقمه جو، کان به خموشان رسید (کلیات شمس جزو دوم ص 198)

سوی اطفال بیامد به کرم مادر روزه/مهل ای طفل به سستی طرف چادر روزه بنگر روی ظریفش بخور آن شیر لطیفش/به همان کوی وطن کن، بنشین بر در روزه بنگر دست رضا را که بهاریست ‏خدا را/بنگر جنت جان را شده پر عبهر روزه هله‏ای غنچه نازان، چه ضعیفی و چه یازان/چون رسن باز بهاری بجه از خیبر روزه تو گلا غرقه خونی چیی دلخوش و خندان/مگر اسحاق خلیلی خوشی از خنجر روزه ز چیی عاشق نانی، بنگر تازه جهانی/بستان گندم جانی هله از بیدر روزه (کلیات شمس، جزو پنجم)

دلا در روزه مهمان خدایی/طعام آسمانی را سرایی درین مه چون در دوزخ ببندی/هزاران در ز جنت‏ برگشایی (کلیات شمس جزو ششم صص 35 و 361)

مولوی، جلال الدین محمد، کلیات شمس، با تصحیحات و حواشی بدیع الزمان فروزانفر، چاپ دانشگاه تهران

انتهای پیام/