موضوع فقط این نیست که فیلمساز پرسابقه و صاحب کارنامه دست هایش را به علامت تسلیم بالا می برد.موضوع این است که راه بر هرگونه گفت و گو و مفاهمه میان فیلمساز و منتقد بسته می شود و این اصلا شایسته فیلمسازی که در کارنامه پرفراز و نشیبش فیلم های محبوبی مثل مجموعه "قصه های مجید" ،"شب یلدا" و "خواهران غریب" به چشم می خورد نیست.

"پنجاه قدم آخر" باز هم به دغدغه های شریف و انسانی پوراحمد در محکوم کردن سیاهی و تباهی جنگ می پردازد.راهی که فیلمساز با " اتوبوس شب" بنا گذاشت و اکنون بار دیگر به سراغ این موضوع می رود."پنجاه قدم آخر" فیلمی متشتت و چند پاره است.چه به لحاظ ساختار روایت و چه به لحاظ لحن.فیلمنامه به شکلی آشکار و واضح فاقد مصالح کافی برای تبدیل به یک فیلم بلند داستانی است.به همین دلیل هر جا که احساس کمبودی می شود - به ویژه در بخش توزیع اطلاعات لازم داستانی- فیلم به روایت راوی متکی می شود تا برخی اطلاعات و گره های مهم روایتی را به مخاطب ارائه دهد.اما در همین روایت راوی هم کاستی هایی اساسی به چشم می خورد.در میانه ارائه اطلاعات از غیر سینمایی ترین شیوه ممکن ، ناگهان صدای راوی قطع می شود و فیلم با تغییر لحنی نامنتظره بار دیگر مخاطب را به مشاهده وقایع فرا می خواند.رفت و برگشت و تغییر لحن بار ها در طول فیلم رخ می دهد تا جایی که ارتباط ذهنی مخاطب با آنچه روی پرده می بیند بارها قطع می شود.

"پنجاه قدم آخر" نه تنها روی سروشکل قصه و روایت متمرکز نشده بلکه گاه از بدیهیات پیش پا افتاده سینمایی هم به دور است.چرا هیچ یک از دیالوگ هایی که به زبان کردی بیان می شوند زیرنویس ندارند؟چند درصد مخاطبان فیلم با زبان کردی آشنایند و می توانند بی نیاز از زیرنویس جملات را درک کنند؟آن رقص زوربا گونه شخصیت مهندس ( که بابک حمیدیان نقشش را بر عهده دارد) چرا به لحاظ اجرایی و منطق روایت این همه سست و الکن به نظر می رسد؟ چرا لحن و حال و هوای فیلم به ویژه در زمان رویارویی نزدیک رزمندگان با نیروهای عراقی یاد آور فیلم های سطحی و ضعیف دهه 1360 است که دشمنان را عده ای ابله و نادان تصویر کرده و نیروهای خودی را نهایت رشادت و شجاعت و تیزهوشی؟یعنی سه دهه پس از آن دوران هنوز هم سینمای ما باید با چنین خام دستی هایی مواجه باشد؟ آن هم از سوی فیلمسازی که به حکم کارنامه و سوابقش با زبان روایت و قصه گویی در سینما آشناست.

چند فراز از روند گسترش پیرنگ داستانی را باید بر شمریم که از منطق روایت و قواعد کلاسیک و حتی ساختار شکنانه فیلمنامه نویسی به دور مانده اند؟آیا روند سریع قانع شدن مهندس برای حضور در جبهه و انجام یک عملیات خطرناک به اندازه کافی پرداخت شده است؟ آیا حضور مهندس در جبهه و رویارویی اش با روحیات متواضع و متفاوت رزمندگان به جای آنکه تماشاگر را اقناع کند، یادآور فیلم های سردستی و نازل دهه اول جنگ نیست؟زدن به قلب دشمن و از کار انداختن راداری که اهمیتی استراتژیک برای آنان دارد به همین سادگی و راحتی رخ می داده؟اینها و هزار سئوال دیگر باعث شده اند نتوانیم فیلم "پنجاه قدم آخر" را جدی بگیریم.چون خود فیلم هم مخاطبش را دستکم می گیرد و هیچ کوشش برای قانع کننده بودن و نزدیک شدن به واقعیت نمی کند.

فصل رفتن مهندس به خانه آن خانواده کرد روستایی و آشنایی اش با دخترک کرد چه کارکردی در داستان دارد؟اگر نبود چه اتفاقی می افتاد جز اینکه قصه ته مایه ای عاشقانه به خود نمی گرفت؟آیا به وجود آمدن رابطه عاشقانه ای به این قدرت میام مهندس و دختر کرد به قدر کافی برای تماشاگر باور پذیر از آب درآمده است؟همین چند دیالوگ و نشانه هایی از هوشمند و دانا بودن دخترک برای مهندس کافی بود تا دل ببازد؟نقش و تاثیر پرداخت سینمایی در این گونه موقعیت های روایتی چیست؟

در نهایت برسیم به آن پایان بندی عافیت طلبانه و محافظه کاری که دیگر پس از بار ها بازتولید در فیلم های مختلف رویکرد سینمای دفاع مقدس ، در مخاطب دافعه ایجاد می کند.آیا همه فیلم های ما به هر قیمت ممکن باید پایانی خوش و به سامان داشته باشند؟

کیومرث پوراحمد را چه می شود؟آیا او هم به مانند برخی همتایانش در سینمای ایران ، به واسطه مشکلات و محدودیت های سالیان گذشته باید قید اعتبار و آبروی خود را به این سادگی بزنند؟اعتبار و آبرویی که فیلم به فیلم و به قول دیالوگ تکرار شونده راوی منزل به منزل کسب شده را به این راحتی می توان نادیده گرفت؟گاهی اوقات سکوت و فیلم نساختن برای کسی که فیلم ساختن را بلد است اما گویا دیگر حوصله و تمرکزش را ندارد ، بهترین راهکار است.

انتهای پیام/

مازیار فکری ارشاد