"اشباح" نسبت به فیلم هایی چون "چه خوبه برگشتی" ،" نارنجی پوش" و دو سه فیلم قبل تر از آن ( که در کمال ناباوری نام داریوش مهرجویی را به عنوان کارگردان در عنوان بندی دارند) سروشکل بهتری دارد.قصه ای سر راست و نسبتا شسته رفته، با نگاه ویژه فیلمساز در موضوع اقتباس از یک متن نمایشی کلاسیک که از فیلتر ذهنی سینماگر فلسفه خوانده و سینما شناس ایرانی گذر کرده و از معدود نمونه های اقتباس از متنی غیر ایرانی در سینمای ما به شمار می رود.ملودرامی کلیشه ای و قابل پیش بینی که راستش را بخواهید ابدا در قواره کارنامه هنری ستایش برانگیز فیلمسازش نیست.ولی وقتی با آثار غریب و ضعیفی چون چهار پنج فیلم اخیر مهرجویی در کفه ترازوی نقد و تفسیر قرار می گیرد، می تواند بیشتر محل توجه واقع شود.
پیرنگ روایتی "اشباح" کاملا مبتنی بر الگو های کلاسیک داستان گویی در سینمای جهان و ایران است.با همان گره افکنی ها و گره گشایی های آشنا و همان چرخش های نامعقول روایتی و همان پایان های تصنعی و به اصطلاح عامیانه هندی وار که اشک و آه مخاطب را می طلبد اما عجیب آنکه در برخی لحظه های احساسی صدای خنده تماشاگران در تازیکی سالن سینما به گوش می رسد.به نوعی می توان گفت "اشباح" فیلمی متعلق به دستکم پنج دهه پیش است و از زمانه ساخت خود بسیار عقب تر می ایستد.مهرجوییِ جوان نیمه دوم دهه 1340 ، به منظور آشنایی با مدیوم سینما و امکاناتش و همچنین ورود به مناسبات حرفه ای سینمای آن دوران فیلم " الماس 33" را ساخت.فیلمی که هیچ شباهتی به جهان سینمایی داریوش مهرجویی - که در دهه های بعد به عنوان یکی از پیشرو ترین فیلمسازان سینمای ایران شناخته شد- ندارد.شاید ساخت فیلم "اشباح" در آن دوران می توانست دستگرمی مناسب و معقول تری برای تجربه های مهرجویی باشد اما امروز بوی کهنگی اش مشام مخاطبی که با "سینمای مهرجویی" آموخته شده را می آزارد.
آن چه از مجموعه فیلم های داریوش مهرجویی بعد از " سنتوری" برمی آید این است که فیلمساز بزرگ و هوشمند، حساسیت های هنری خود را از دست داده و یا دستکم آن دغدغه های کمال گرایانه قبلی را کنار نهاده و تنها به صرف فیلم ساختن می اندیشد.آن گونه که دیگر ایراد ها و گاف های بدیهی فیلم - که غیرممکن است مهرجویی بر آنها واقف نباشد - جای هیچ گونه توجیهی ندارند.همه چرخش های روایتی کلاسیک قصه ، که در صورت پرداختی ظریف تر و با حوصله افزون تر می توانست به رغم کهنگی قابل تحمل باشد به خام دستانه ترین شکل ممکن جلوی دوربین رخ می دهند.جوهره درام در این قصه پرکشمکش به واسطه بی توجهی به امر پرداخت سینمایی و سردستی گرفتن کار از میان رفته است.مهرجویی این ریزه کاری ها را بلد نیست؟ فیلم های بزرگ و ماندگارش در سینمای ایران ( که کم هم نیستند) چیز دیگری می گویند.چیزی که حدفاصل "هامون" و " درخت گلابی" و " لیلا" و "بانو" و "سارا" تا "چه خوبه برگشتی" و " آسمان محبوب" واپیزود دوم "طهران تهران" گم شده ، حوصله فیلمساز بزرگ است که دیگر برای پرداخت صحنه های اوج قصه هایش وقت نمی گذارد.
"اشباح" علاوه بر کاستی های دراماتیک ، در اجرا نیز ضعف هایی جبران ناپذیر دارد.این کمبود ها در "فیلمی از داریوش مهرجویی" باور نکردنی است.لطفا نگویید که شان فیلمساز محبوب ما فراتر از توجه به این جزئیات پیش پا افتاده و کم اهمیت است.فیلم های بزرگ را همین توجه و وسواس روی درست درآمدن جزئیات و ریزه کاری های به ظاهر کم اهمیت شکل می دهند.فیلمساز بزرگ ما چگونه از مخاطبش انتظار دارد فضای بارانی و گرفته کلِ مدت زمان فیلم را بپذیرد وقتی که در بسیاری لحظه ها نور خورشید تمام قاب تصویر را فراگرفته است.القاء فضایی سرد و خاکستری حاکم بر قصه با این خام دستی ها و ساده انگاری ها به نقض غرض بدل می شود.باور ندارم که فیلمساز مجرب و کارکشته ای چون مهرجویی ، نداند و یا حواسش نباشد که سینما در مرحله اجراست که جادو می کند و گرنه متن که بدون ویژگی های جادویی سینما به کار فیلم ساختن نمی آید.
اتفاقی ناخوشایند در سینمای ما در حال رخ دادن است و آن هم خودزنی ناخواسته و ناخود آگاه بزرگان سینمای کشور ماست.قضیه تنها به مسعود کیمیایی و داریوش مهرجویی ختم نمی شود.ویروس بی حوصلگی ، بی انگیزگی و ساده گرفتن کار به فیلمسازان نسل بعدی این بزرگان هم سرایت کرده است.کافی است این روزها سری به سینماهای شهر بزنید و تازه ترین ساخته کیومرث پوراحمد خالق مجموعه ماندگار "قصه های مجید" را تماشا کنید.و فیلم های دیگری که با نام فیلمسازان صاحب اعتبار سینمای کشورمان در ماه های آینده اکران خواهند شد.
انتهای پیام/
مازیار فکری ارشاد