به گزارش سرویس معماری هنرآنلاین ؛ بعید نیست که جهان امروز با توسعه و گسترش مفاهیم منطقه‌ای، قصد ایجاد جامعه جهانی نوین را کرده و در این راه، هنر هر چقدر بیشتر محلی و منطقه‌ای باشد، می‌تواند انسانی‌تر و والاتر در عرصه‌های جهانی بدرخشد آن‌چنان که یک معمار ژاپنی امسال توانست با ساده‌ترین روش‌های معماری کشورش، جهان را مسحور هنر خود کرده و جایزه پریتزکر را از آن خود کند.

از این منظر، هنر معماری ایران، با وجود پیشینه چند هزار ساله و هنر معماری اسلامی با گفتمان صلح جویانه خود که تاریخی هزار و چهارصد ساله دارد هنوز نتوانسته پا در عرصه‌های رقابت بین‌المللی بگذارد و هنرمندان ایرانی این عرصه، معمولا یا در جمع نامزدان جایزه‌هایی چون پریتزکر نبوده‌اند و یا اگر بوده‌اند هیچ‌گاه نتوانسته‌اند به جمع برندگان نهایی آن بپیوندند.

نگاهی به انتخاب 2014 این جایزه نشان می‌دهد که پس از نزدیک به 4 دهه، بنیاد پریتزکر هنوز بر مش دیرین خود که همانا توجه به جنبه‌های نوگرایانه، محیط زیستی و انسانی اثر معماری است پایبند است اما سوال اینجاست که چطور در طول این مدت، اندیشه‌های خلاق در معماری کشور نتوانسته‌اند با بهره‌گیری از این سه ویژگی نه چندان پیچیده راه به سوی مجامع جهانی برده و معماری ایرانی را به نقل محافل حرفه‌ای معماری بدل کنند.

امسال شیگرو بان (Shigeru Ban ) در حالی جایزه سی و هشتمین رقابت پریتزکر را از آن خود کرد که این جایزه در 6 دوره به معماران شرقی و خصوصا ژاپنی‌ها توجه ویژه نشان داده است. ایده او یک ایده ساده و در عین حال، قابل توجه بود؛ او با استفاده از کاغذ و مقوا طرح‌های مختلفی را به اجرا درآورده و در برخی آثار خود حتی از چوب‌های خیزران که مصالح بوم آورد ژاپن محسوب می‌شود نیز استفاده کرده است. بنابراین برگ برنده این معمار ژاپنی در رقابت پریتزکر در حقیقت توجه به همین مصالح است که علاوه بر غیرمتعارف بودن، در کاهش هزینه‌های بنا نیز نقش داشته و مصالح شرق را به دنیای صنعتی غرب معرفی می‌کند. این در حالی است که حتی دانشجویان معماری در ایران با چنین چالش‌هایی برای طرح‌های خود مواجه هستند و در برخی از دروس دانشجویی مجبورند با استفاده از مصالح محلی، سنتی و حتی کمتر شناخته شده به خلق آثار معماری خود بپردازند بنابراین به سختی می‌توان پذیرفت که در زمینه استفاده از مصالح خاص، معماران ایرانی چیزی از معماران دنیا کمتر داشته باشند.

در معرفی سابقه این جایزه، چند نکته را نمی‌شود دور از چشم قرار داد. اول این که این جایزه بدون توجه به ملیت‌ها، نژادها و اعقاید اهدا می‌شود؛ بنابراین صرف توجه به فعالیت‌هایی که در ایران با عنوان فعالیت‌های "جشنواره‌ای" لقب گرفته‌اند بی معناست. بر این اساس، هر ساله در هنگام نوامبر، معماران جوان‌تر و جویای نام ایرانی با قرار دادن طرح‌هایی غیرکاربردی و تزئینی سعی در اسیر کردن دل داوران این مسابقه را دارند غافل از این که، اصلی‌ترین ویژگی این جایزه، کشف راهی برای معماری مسالمت آمیز و بشردوستانه است.

جالب اینجاست که همزمان با انتخاب این معمار ژاپنی به عنوان هفتمین معمار کشور رودخانه زرد که موفق به دریافت این جایزه شده، سیلی از عکس‌ها و گزارش‌های سفر او به کشورهای قحطی زده و تلاش برای ساخت سرپناه‌های ارزان اما قابل استفاده در شمال آفریقا روانه خروجی رسانه‌ها شد تا نشان دهد شیگرو بان بدون چنین فعالیت‌هایی نمی‌توانسته موفق به دریافت این جایزه شود. این در حالی است که به نظر می‌رسد معماران ایرانی، بیش از آن که مایل به حضور در چنین فعالیت‌های بشردوستانه ای باشند، درونگرا و محدود به مرزهای کشور هستند. آنچنان که مرور روزهای بحرانی چند زلزله اخیر در نیم قرن اخیر هم گواهی آن است که معماران داخلی کمتر تمایل به حضور در میان زلزله زده‌ها و تلاش برای ساخت سرپناه‌های ارزان قیمت کرده‌اند.

نگاهی به فرآیند جایزه پریتزکر که از سال ۱۹۷۲ آغاز به کار کرده نشان می‌دهد که این جایزه 100 هزار دلاری دیگر به سراغ معماران سرشناسی چون "فرانک گهری"، "رنزو پیانو" و "اسکار نیمایر" و... نمی‌رود بلکه هیات ژوری این جایزه به دنبال کشف استعدادهای تازه‌ای است که به دنبال آشتی دوباره انسان‌ها و معماری هستند.

به نظر می رسد که کشف این استعدادها می‌تواند سی و نهمین جایزه پریتزکر را نصیب یک معمار ایرانی کند اگر معماران کشور ما بیش از گذشته در پی یافتن هویت معماری خود بوده و فضا را برای گسترش طرح‌های خود در میان جوامع محلی و دیگر محیط های بحران زده فراهم کنند. اما آیا می‌توان برای سال 2015 به این میزان توسعه فردی و جمعی امیدوار بود؟

انتهای پیام/

سعید برآبادی